Please wait, video is loading...
ኣጀንዳ CIA’ን ሕቡእ ምስጢራቱን
===
ራብዓይ ክፋል
ኣብ ዝተፈላለዩ ፖለቲካዊ ክትዓት፣ ጽሑፋት፣ ምርምራዊ ሰነዳትን ካልእን፣ ታሪኽ ይስራሕ እምበር ኣይድገምን ዝብል ቁንቁኛ ንረክብ። ሓቂ'ዩ ታሪኽ ወካሊ'ዩ። ሓደ ታሪኽ ንሓደ ወለዶ ይዉክል። ሓደ ወለዶ ድማ ሓደ ታሪኽ ይሰርሕ። ወለዶታት ነናቶም ታሪኽ ስለ ዝሰርሑ፣ ታሪኽ ወለዶታት ከም ሰንሰለት ተለጋጊቡ ይኸይድ።
እቲ ኻልእ ኣምር፣ ሃገር ናይ ሓባር'ያ ዝብል'ዩ። እዚ ኣምር'ዚ፣ ሎሚ ከም ኣማተር ተመሃሮ፣ ዝተሰወጠና ኣይኮነን። ረብሓ ህዝቢ ኣብ ሓባር ስለ ዝኾነ። ፍልስፍናው ፍልልያት፣ ኣረኣእያታት፣ ረብሓታት፣ ዝንባለታት ክህሉ ከም ዝኽእል ከም ንቡር ተወሲዱ፣ ህዝብታት ካብ ‘‘ኣነ‘‘ ዝብል ጸቢብ ኩርናዕ ወጺኦም ኣብ ‘‘ንሕና‘‘ ዝብል ጽላል ምስ ረዓሙ፣ ሃገር ከም ሃገር ረብሓኣ ተሓልዩን ቀጻልነታ ዉሑስ ኮይኑን ይዛሪ። ካብ'ዚ መቓን'ዚ ኣንደልሂጹ ዝወጸ፣ ኣብ ትሕተ ሃገራዊ ኣተሓሳስባታት ተቖማጢዑ፣ ንዉልቃዉነት ይግዛእን ሓባራዊ ረብሓታት ህዝቢ ኣብ ሓደጋ የእትዉ።
ኣብ'ዚ ዝሓለፉ 20 ዓመታት፣ ህዝብና ሓደ ተሞኩሮ ቀሲሙ'ሎ። እዚ ተሞኩሮ'ዚ፣ ብህድኣት ምስ ዝጽናዕ፣ ነዚ ሕጂ ሃገር ንምርካብ ኣብ ምሽብሻብ ዘሎ መንእሰይን ነቲ ጽባሕ ዝመጽእ ወለዶን ከቢድ ትምህርቲ ከቕስም ይኽእል።
ሃገር ከም ሃገር ቆይማ፣ ወለዶታት ካብ መድረኽ ናብ መድረኽ ከም ሰንሰለት እንዳተኣሳሰሩ፣ 90ታት ከም ብድሆ ጎዲም ካራ ብመብረድ እንክመስል ህዝቢ ተሳሒሉ ሰጊሩዎ። ወራራት ተመኪቶም፣ ህዝቢ መስዋእቲ ከፊሉ። 20ት'ዉን ተጽዕኖ ዓበይቲ ሃገራት ተራእዩ፣ ህዝብና ሳቦያ ብምባል ከም ብልሒ ኣብ መላጸ ንበሊሕ ብበሊሕ ገጢሙ ተዓዊቱሉ። ድሕሪ 2018'ዉን፣ መድረኽ ‘‘ሰላም‘‘ መጺኡ፣ ህዝብና ‘‘ሓንጎፋይ‘‘ ብምባል ነቲ ትማል ክሓርዶ ዝጓየ ዝነበረ ሓይሊ ዕንባባ ሒዙ ተቐቢሉዎ። ድሕሪ 04 ሕዳር 2020 ዝተራእየ ‘‘ዕንቅፋት‘‘ዉን፣ ህዝብና ተኣምር ብዝመስል ድንቂ ጅግንነት፣ ጸላእቱ ክሓማሽሽ ተራእዩ። 1ይ ወለዶ ሃገር ኣምጺኡ፣ 2ይ ወለዶ ሃገር ደዉ ኣቢሉ፣ 3ይ ወለዶ ድማ ሃገር ኣብ ጫፍ ብልሒ ኣብጺሑ። ሓደ ታሪኽ ንሓደ ወለዶ ይዉክል። ሓደ ወለዶ ድማ ሓደ ታሪኽ ይሰርሕ። ወለዶታት ነናቶም ታሪኽ ስለ ዝሰርሑ፣ ታሪኽ ወለዶታት ከም ሰንሰለት ተለጋጊቡ ይኸይድ።
ነዚ ታሪኻዊ ዋሕዚ ከም ዘለዎ ሒዝና፣ ‘‘ህዝቢ ዋጋ ክኸፍል‘‘፣ ዉሑዳት ድማ ዉልቃዊ ረብሓ ዓጢጥዎም ከንቀላዉጡ ምርብራብ ዝኮነሉ መድረኻት'ዉን ተራእዮም'ዮም። እዞም ንስለ ታሪኻዊ መረዳእታ ኣብ 2 ደረጃታት ተኸፊሎም ዝርከቡ ‘‘መዕጠይጠይቲ‘‘፣ መድረኽ ክቀያይር መልክዖምን ቃንኦምን ክገላበጥ ይረኣዩ። ካብ'ቲ ህዝቢ ዝሓዞ ‘‘ንሕና‘‘ ዝብል ኣተሓሳስባ ወጺኦም፣ ኣብ ‘‘ኣነ‘‘ ዝብል ኣዝዩ ጸቢብን ዝንቡዕን ኩርናዕ ክኽርደኑ ዳርጋ ባህሪኦም ኮይኑ'ሎ። ተታሒዙ ዘሎ ሰነዳት ብዙሕ ኮይኑ፣ ንሎሚ ካብ ባሕሪ ብጭልፋ ወስ ክንብል ኢና።
ኣብ'ዚ ስዒቡ ዝቐርብ ጸብጻብ፣ ካብ ትግራይ ዝተታሕዘ ኣስማት ተዘርዚሩ'ሎ። ክሳብ ሕጂ ተጻርዩ ብዘሎ፣ ኣስታት 1000 ጸለዉቲ ዝበሃሉ ለባት፣ ኣብ ‘‘ኣጀንዳ ሃገራት ምዕራብን ወያነን‘‘ ተቖማጢዖም፣ ኣብ ዉሽጢ ኤርትራ ህዝባዊ ናዕቢ ከለዓዕሉ ዕማም ተዋሂብዎም ይርከብ።
1- ኣብ ክሊ ዕድመ 40-80 ዝርከቡ፣ ናይ ስልጣን ቁሩቁስ ኣሎና ዝብሉ ተጋደልቲ ነበርን ሓፋሽ ዉድባት ነበርን ኣብ ዉሽጥን ኣብ ደገን ትምህርቲ ዝቐሰሙ
** ተጋዳላይ ነበር መሓመድ ብርሃን ብላታ
** ተጋዳላይ ነበር መስፉን ሓጎስ
** ተጋዳላይ ነበር ሃይለስላሴ ተስፋማርያም
** ተጋዳላይ ነበር ተስፋሚካኤል የዉሃንስ
** ተጋዳላይ ነበር ኮ/ ጸጉ ፍሰሃየ
** ተጋዳላይ ነበር ሑሩይ ተድላ ባይሩ
** ተጋዳላይ ነበር ዑቕባይ ተስፋይ
** ተጋዳላይ ዓንደብርሃን ወልደጌርጊስ
** ተጋዳላይ ነበር ኣንቶኒዮ ተስፋይ
** ተጋዳላይ ነበር ተስፋሚካኤል ኣብርሃ (ወዲ ጥሮታ)
** ተጋዳላይ ነበር ክብሮም ወልደሚካኤኣል
** ተጋዳላይ ነበር ኣሕመድ ኣል ቀይሲ
** ተጋዳላይ ነበር ኢድሪስ መሓመድ
** ተጋዳላይ ነበር ዓሊ ሂንዲ
** ተጋዳላይ ነበር ኣበድ ተስፋይ
** ተጋዳላይ ነበር መዓሾ ሰሎሙን
** ተጋዳላይ ነበር የዉሃንስ ኣስመላሽ
** ተጋዳላይ ነበር ግርማይ ቦኽረ (ቦክሪላ)
** ማህደረ ተወልደ (ጋዜጠኛ)
** ተጋዳላይ ነበር ግርማይ ሃይለ
** ተጋዳላይ ነበር ሳሙኤል ገ/ ሂወት ዓካ ዓካ
** ተጋዳላይ ነበር ኣንቶኒዮ ተስፋይ
** ጳዉሎስ ተስፋጌርጊስ (በዓታይ)
** ፕሮ/ በረኸት ሃብተ ስላሴ
** ዶ/ ጨፈና ሃይለማርያም
** ፕሮ/ መንግስትኣብ ተ/ የዉሃንስ
** ዶ/ መብራህቱ ኣተወብርሃን
** ዶ/ ኣማኑኤል ምሕረትኣብ
** ፕሮ/ ኣርኣያ ደበሳይ
** ዶ/ ኣሰፋዉ ተኸስተ
** መሓመድ ኬር ዑመር
** ዶ/ ኣስቴር ኣለምሰገድ
** ፕሮ/ ኪዳነ መንግስትኣብ
** ዶ/ ካልድ በሽር
** ዶ/ ሳባ ኪዳነ
** ፕሮ/ ዓወት ወልደሚካኤል
** ኣብርሃም ተስፋልዑል ዘርአ (ጋዜጠኛ VOA)
2- ብትዉልዲ ኢትዮጲያዉያን (ተጋሩ)፣ ብዜግነት ድማ ኤርትራዉያን ኢና በሃልትን ኣብ ሕሱም ‘‘ትግራይ ትግርኚ‘‘ ዝተላዕጠጡ። ኣብ'ዚ ጉጅለ'ዚ፣ ክቱር ጽልኢ ‘‘እስልምና ይረኣይ‘‘።
** ዮሴፍ ገብረሂወት (ዓቢ)
** ዮሴፍ ገብረሂወት (ንእሽቶ)
** መምህር ተመስገን
** ቀሺ ማርቆስ ደባስ
** ካሊድ ዓብዱ
** ኪሮስ ኣስፍሃ
** ብጀ/ ተኸስተ ሃይለ
** ተኽለ መዝገበ
** ሄኖክ ተኽለ
** ዓይነታ ምሕረትኣብ
** ዩኤል ኪሮስ
** ኣማኑኤል ኣሰና (ኣቡኡ ወደገባ ኮይኑ ንስርዓት ደርጊ ኢዱ ዝሃበ)
** ካልኦት ብዙሕ ትርጉም ዘይብሎምን ብዉሑድ ገንዘብ ተዓሲቦም ንኸብዶም ዝሰርሑን ምስ ሙዃኖም፣ ኣስማቶም ምጥቃስ ኣየድልን።
ኣብ ክሊ ዕድመ 60-80 ዝርከቡ፣ ናይ ስልጣን ቁሩቁስ ኣሎና ዝብሉ ተጋደልቲ ነበርን ሓፋሽ ዉድባት ነበርን
===
ወልዶ 50ታት ሕቶ ናጽነት ኣንቂዱን ኣብ ፈለማ 60ታት ድማ ዕጥቃዊ ቃልሲ ኣበጊሱን። እዚ ወለዶ'ዚ፣ ማዕረ ማዕረ'ቲ ናጽነት ንምምጻእ ዝኸዶ ርሕቀት፣ ኣብ ዉሽጡ'ዉን ሕቶ ናጽነት ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ሓደጋ ከእቱ ዝኽእል ቱሩፍ ፍልስፍናዊ ስነ ሞጎት (ጉሓፍ) ኣይነበሮን (ኣየሽከርከርን) ማለት ኣይኮነን። መብዛሕትኡ ናይ ሽዑ መንእሰይ ንሕቶ ናጽነት ተቐቢሉ ናብ ሜዳ ኤርትራ ክዉሕዝ እንከሎ፣ ገለ ብጅቡኦም ዝተገዝኡን ብጸቢብነት ዝተላዕጠጡን ዉሑዳት ድማ፣ ምስ'ቲ ኣብ ሽዑ እዋን ኣብ ኤርትራ ብሰፊሑ ዝንቀሳቐስ ዝነበረ ስለያ ኣሜሪካ ብምስምማዕ፣ ንዘዉዲ ሃይለስላሴ ተቐቢሎም፣ ኣንጻር ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ክስለፉ ተራእዩ። እዚ ታሪኽ'ዚ፣ ንሓደ ወለዶ ይዉክል።
ኣብ ዝሓለፈ 20 ዓመታት፣ ናይ'ዚ ‘‘ናይ 50ታትን 60ታትን‘‘ ወለዶ ሓተላ ጎኑ ርኢና። ‘‘ህ/ግ ዘምጽኣ ናጽነት ኣይንቕበልን‘‘፣ ‘‘ህ/ግ ዘምጽኣ ባንዴራ ኣይንቕበልን‘‘፣ ‘‘ህ/ግ ዘምጽኣ ሃገር ኣይንቕበልን‘‘፣ ‘‘ህ/ግ ዝኣወጆ 24 ግንቦት ኣይንቕበልን‘‘፣ ‘‘ህ/ግ ሰማእቲ ዝበሎም ኣይንቕበልን‘‘ ዝብሉ ኣዝዮም ዝወረዱ ስነ ሓሳባት ክደጋግሙ ሰሚዕና። ካብ'ዚ ሕልፍ ዝበለ ድማ፣ ኣብ 50ታት፣ 60ታት፣ 70ታት፣ 80ታት ሕብረት ምስ ኢትዮጲያ ዝብሉ ዝነበሩ ኣብ ከባቢ 60፣ 70፣ 80 ዝዕድሚኦም ኣረጋዉያን፣ ድሕሪ ናጽነት ነታ ኢትዮጲያ እትብል ሓሳባቶም፣ ገምጢሎም ‘‘ሕብረት ምስ ትግራይ‘‘ ክብሉዋ ተሰምዑ። እቲ ዋሕዚ ታሪኽ፣ ሽሕ'ኳ መድረኽ ይቀያይር ተመሳሳሊ'ዩ።
ብትዉልዲ ኢትዮጲያዉያን (ተጋሩ)፣ ብዜግነት ድማ ኤርትራዉያን ኢና በሃልትን ኣብ ሕሱም ‘‘ትግራይ ትግርኚ‘‘ ዝተላዕጠጡ። ኣብ'ዚ ጉጅለ'ዚ፣ ክቱር ጽልኢ ‘‘እስልምና ይረኣይ‘‘
===
እዞም ኣብ 2ይ ደረጃ ዝርከቡ ‘‘መንቀላወቲ‘‘፣ ኣብ ቅጥፈትን ምጥፍፋእን ተጠላቕዮም ዝጸንሑ ሃሱሳት ወያነ ኮይኖም፣ ብትዉልዲ ኢትዮጲያዉያን (ተጋሩ)'ዮም። ኣብ'ዚ ሰደቓ ተቐሚጦም ዘለዉ ዉልቀሰባት፣ ኣብ ዝሓለፈ 20 ዓመታት ብግልጺ ኣብ ትሕቲ ክፍሊ ጸጥታ ወያነ (ብጌታቾዉ ኣሰፋ ዝምራሕ ክፍሊ) ተኸቲቦም ክሰርሑ ጸኒሖምን ኣለዉን።
ኣብ'ዚ ናይ ዲሲ ዝነበረ ዋዕላ፣ እዞም ተወለድቲ ትግራይ ዝኾኑ ሰባት፣ ኣብ ትሕቲ ኣባል ሓለዋ ወያነ ነበርን ብቕትለት 700 ኢትዮጲያዉያን ዝሕተትን ብስራት ኣማረ'ዮም ተማእኪሎም ቀሪቦም። ሰነዳት ሓለዋ ወያነ ከም ዝሕብሩዎ ብስራት ኣማረ፣ ካብ 1993 ክሳብ 1996 ኣብ ዝነበረ እዋን፣ ልዕሊ 400 ወልቀቶት ከም ዝቐተለ ይንገር። ብስራት፣ ኣብ እዋን ዕጥቃዊ ቃልሲ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ተጋደልቲ ከም ዝረሸነ'ዩ ዝግለጽ። ድሕሪ 1996 መለስን ብስራትን ክጋጨዉ ብምጅማሮም፣ ወያነ ካብ ኢትዮጲያ ወጺኡ ክነብር ፈቒዳትሉ።
ይቕጽል….