Mereja.Forum

[Wedi]

"ትንሳኤ ፸ እንደርታ ፓርቲ" ከኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ የቅድመ እውቅና ሰርቲፊኬት አግኝቷል !
በቅርቡ ሰፊ ጋዜጣዊ መግለጫ ይሰጣል !
ለዝርዝሩ ሪፖርተር ጋዜጣ የየካቲት 19፣ 2015 ዓ/ም እትም ላይ የወጣውን ይመልከቱ !


Ethiopian Reporter

አዲስ የተመሠረተው ‹ትንሳዔ 70 እንደርታ› ፓርቲ የቅድመ ዕውቅና ሰርተፊኬት ማግኘቱን ገለጸ
ዮናስ አማረ

ቀን: February 26, 2023

በትግራይ ክልል የሚንቀሳቀስ ‹‹ትንሳዔ 70 እንደርታ›› የተባለ የፖለቲካ ፓርቲ በምሥረታ ላይ መሆኑንና የቅድመ ዕውቅና ሰርተፊኬት ማግኘቱ ተገለጸ፡፡

ጥር 22 ቀን 2015 ዓ.ም. በብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ሰብሳቢ ወ/ሪት ብርቱካን ሚደቅሳ ፊርማ የተረጋገጠ የፓርቲ ቅድመ ዕውቅና ሰርተፊኬት ማግኘቱንና ሙሉ ዕውቅና ለማግኘት የሚያስችል እንቅስቃሴ መጀመሩን አስተባባሪዎቹ ተናግረዋል፡፡

በክልል ደረጃ ለመንቀሳቀስ 4,000 አባላትን ማሰባሰብ እንደሚጠይቅ የጠቀሱት አስተባባሪዎቹ፣ ይህን ለመጀመር ዝግጅት መጨረሳቸውን ተናግረዋል፡፡

የትግራይን ሕዝብ እየወረደበት ካለው መከራ መታደግ ዋና ግባቸው መሆኑን የተናገሩት ከአስተባባሪዎቹ አንዱ አቶ ጊዴና መድኅን፣ የተበላሸውን የኢትዮጵያ የፖለቲካ ባህል ለመቀየር ፓርቲው እንደሚሠራ ገልጸዋል፡፡

‹‹የሶሻል ዴሞክራሲ ርዕዮተ ዓለምን ነው ፓርቲው የሚከተለው፡፡ መበላላት፣ መጠቋቆምና ስም ማጉደፍ የሰፈነበትን የፖለቲካ ባህል በመቀየር፣ አወንታዊ ሚና የሚጫወት ፓርቲ እንዲሆን እንፈልጋለን፤›› ሲሉ አቶ ጊዴና ተናግረዋል፡፡

በሚቀጥሉት አራት ወራት 4,000 አባላትን መዝግበው ጠቅላላ ጉባዔ በማካሄድ ወደ ሥራ ለመግባት ማቀዳቸውንም አክለው አንስተዋል፡፡ ‹‹የትግራይ ሕዝብ የተሻለ የፖለቲካ ውክልና ማግኘት ይገባዋል፡፡ እኛም በሐሳብ ፖለቲካ የሚያምንና በአገሩ የሚኮራ ትውልድ ለመፍጠር እናስባለን፡፡ አገሪቱ ከገባችበት የፖለቲካ ቀውስ እንድትወጣ የበኩላችንን እንወጣለን፤›› ሲሉም ገልጸዋል፡፡ ለምርጫ ቦርድ የቅድመ ዕውቅና ማመልከቻ ባለፈው ሰኔ ማስገባታቸውንና ጥር 22 ቀን 2015 ዓ.ም. ሰርተፊኬቱ እንደተሰጣቸው ተናግረዋል፡፡

ሌላኛው የፓርቲው አስተባባሪ አቶ ከበደ አሰፋ በበኩላቸው አባላት መዝግቦ ጠቅላላ ጉባዔ በማድረግ ሙሉ ዕውቅና አግኝቶ ወደ ሥራ ለመግባት፣ በብሔራዊ ምርጫ ቦርድ አሠራር መሠረት የስድስት ወራት ጊዜ ገደብ እንዳላቸው ጠቁመዋል፡፡

‹‹ክልላዊ ፓርቲ ስለሆነ 4,000 አባላትን ማሰባሰብ ይጠበቅበታል፡፡ ከዚህ ውስጥ 60 በመቶው ከትግራይ ክልል ቀሪው 40 ከመቶ ደግሞ ከሌላው የአገሪቱ ክፍል ሊሰባሰብ ይችላል፡፡ ቢሮ ማደራጀትና ድርጅታዊ መዋቅር መዘርጋት እንዲሁም ደጋፊ የማሰባሰብ ሥራ እየሠራን ነው፤›› በማለት ገልጸዋል፡፡

የትግራይ ፖለቲካ ምኅዳር አሁን ላይ በፓርቲ ፖለቲካ ለመንቀሳቀስ አመቺ ዕድልም ሆነ እንቅፋት እንዳለው የጠቀሱት አቶ ከበደ ‹‹የትግራይ ሕዝብ በአንድ የፖለቲካ ቡድን ብቻ መወከል እንደሌለበት ከመቼውም ጊዜ በላይ ተምሯል፤›› ብለዋል፡፡

ሕወሓት ጥቂት የትግራይ አካባቢዎችን ብቻ ይዞ መቅረቱ፣ በሕዝቡ ቅቡልነት እያጣ መምጣቱ፣ ሕዝቡም ለውጥ መሻቱ ‹ለትንሳዔ 70 እንደርታ› ፓርቲ ምሥረታ ምቹ ዕድሎች መሆናቸውንም አንስተዋል፡፡ በስድስት ወራት ከትግራይ 2,400 አባላትን አሰባስቦ ቀሪውን ከሌላው የአገሪቱ ክፍል አሟልቶ የምርጫ ቦርድ አሠራር በሚፈቅደው መንገድ ፓርቲውን ሙሉ ዕውቅና ያለው ሕጋዊ ፓርቲ ለማድረግ አቅም እንዳላቸውም አክለዋል፡፡


https://www.ethiopianreporter.com/116272/

[Right]

there is no end to tribalism and identification politics. To put mildly, it is a cycle of conflicts based us against them, always.

It was Tigray vs the rest. It is now districts and villages vs Tigray. Dembeia, enderta, Adewa etc.
Next it will be peasant associations and Kebeles vs districts.

The Oromuma gangs who literally copied every action and platform of TPLF will end up like Tigray.
Now it is Oromo vs the rest. Tomorrow Welega vs Arusi, the day after Borena vs Kotus. No end until all are eaten up and destroyed.

[Meleket]

ብላታው እንዲህ ነበር ያሉት፡ ኣዬ ታሪኽ . . . እስቲ እናጫውታችሁ! እነ እንቶኔን ደግሞ እናንጨርጭራቸው

መልእኽቲ ብላታ ሃይለማርያም ረዳ

ደቀይ ኩሉኹም ሓደ ነገር ክትርድኡለይ እደሊ። ኣነ ክሻብ ዝፈልጦን ወለድና የዘንትውልና ከምዝነበረን፤ ብፍላይ ካብ መበቆል ማኣከላይ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ሸዋ ኣትሒዙ ትግራዋይ ከም ህዝቢ ተሓጕሱ ኣስተርሒዩ ዝነበረሉ ግዘ ኣይነበረን። ግና ንበይንትና ኣይነበረን። ከማና መንነቶም፣ ክብሮምን ዓዶምን ዝተመንጠሉ ዝተገፍዑን መሰሎም ዝተግሃሰን ካልኦት ህዝብታት ከምዘልዉ ኣብ’ቱ ንልዕሊ ዒስራን ሸውዓተን ዓመታት ዝተኣሰርኩሉ ከባቢ፤ ኣብ ጋሙጎፋ ገለብ ሃመር ባኮ ንዝነበሩ ህዝብታት እንታይ ከምዝገበሩዎምን ከመይ ገይሮም ካብ መበቆል ዓዶም ከምዘብረሱዎምን ባዕለይ ዝረኣኹዎን ዝምስክሮን ሓቂ እዩ።
እቱ እትፈልጦ ታሪኽ ህዝብናን ትግራይን ኣዋግዐና ክትብሉኒ እንተለኹም፤ ብሓደ ገፅ ታሪኽ መከራ፣ ግፍዒ፣ ብርሰት፣ ስቓይን መቕተልትን እንትኸውን፣ ብኻሊእ ገፅ ድማ ታሪኽ ሓቦን ሓበንን፣ ታሪኽ ጅግንነትን ወያነን፣ ሰብ ፅኑዕ ሃይማኖት፡ ፃዕረኛ፣ ሓቅን ኣምነትን እዩ።

ኣብ’ዙ ኣዕሚቝኩም ክትርድኡኒ ዘለኩም ታሪኽ ወለድኹም ዘዘንትዎ ዘለኹ ስለዘይተፅሓፈ ንኽፅሓፍን ዉሉድ ወለዶ ንኽትፈልጡዎን ብዙይ እውን ንቕድሚት ከምናይ ወለድኹም ምስ’ቱ ካልእ ባኣምሳል ኣምላኽ ምስዝተፈጥረ ዉሉድ ሰብ ኩሉ ከም ህዝቢ ተኸባቢርኩም ንኽትነብሩ ብምሕሳብ እዩ። እምበር “ከም’ዙይ እምባኣር ኢና ነይርና፤ ከም’ዙይ እውን ገይሮምና ነይሮም” ኢልኩም ቂም ንኽትቛፅሩ ኣይኮነን።
ወለድኹም ቂመኛታት ኣይነበርናን፤ ኣይኮንናን እውን። ደቅና እውን ከም ወለድኹም ቂመኛታት ከምዘይኮንኩም እኣምን። ስረ ምዕጣቕ ንኽእል ኢና፤ መቋፀሪ ዊም ግና የብልናን። ከም’ዙይ ስለዝኾነ እውን እዩ፤ ውዒሉ እንተሓደረ እውን ደቅና ንፀላእትና ዝሰዓሩ። ዝሓለፈ ሓሊፉ እዩ፤ እቱ ዝሓለፈ ግፍዒ ኣመልእዕ ኣገዛዝኣ ግና ድሕሪ ሐዚ ኣብ ልዕሊ ማንም ክድገም የብሉን። ደሓን ንሕና መምሀሪ ኮይንና ኣለና፤ ብኣና ነሕልፎ።

በይዛ ኮይንኻ ምሕላፍ፥፡ እሱ እዩ እቱ መዐቀኒ ዘይብሉ ልዑል ታሪኽ። ሕድሪ ወላዲኹም እታ ዘሕልፈልኩም ሕድሪ እዚኣ ጥራሕ እያ። እምበር ከጋግዩ ዝደልዩ ሕማቓት ሎሚ እውን ዝፀውይዎን ዝገብሩዎን ኩሉ ከምናይ ወለዶም ሓደ እዩ። ንዛ ዓዲ ናታቶም ናይ በይንቶም ናይ ውልቆም ገይሮም ይሪኡዋ። ኣፎም መሊኦም ከዳዓት ይብሉና። ወዮ ካብ መናብርቶም ንዛ ሃገር እናከድዑ እናቖርመሙ እናሸጡ ኣናለወጡ ዝነበሩን፤ ሐዚ እውን ሸፍጢ መናብርቶም ዝኾነን ሕማቓት እሳቶም እዮም።

ንጥልያን ኣሕሊፎም ናይ ዝሃቡና፣ ናይ ዝተጨፍጨፍናን ዕድርና ምስዓትቀትና ናይ ዝወደቕናን፤ ከዳዓት ክሓስቡና ኢሎም ስጋና ወዲኦም ኣዕፅምትና ገሃፁዎ። ንኩሉ ዓድታ ኣንደዱዎ፣ ኣሰሩና፡ ቀተሉና ኣሰደዱና። ብስረና ካብ ትልያን መንዚዕና ንዝተዓጠቕናዮ ንኣታቶም ኣረኪብና ፈፂምና ክንምብርከኽን መሊኦም ከጥፍኡናን ኩሉ ሓይሎም ኣዋዲዶም ደድሕሪ መሪር ተጋድሎ ዘበን ወራር ጥልያን ተተኪኦም ኣብ ሎሌና ወፈሩ። ቆልዓ ሰበይቲ ኣረጋውያን ሕሙማት እንተይፈለዩ ዝደለዩዎ ኩሉ ገበሩ።

ድሕሪ እዙ ኩሉ እዩ ነይሩ ትግራዋይ በብኸባቢኡ ንዙ እግሪ እግሪ ጥልያን ተተኪኣኡ ዝወረደና ወራር መንግስቲ ሸዋ ብኸመይ ክንምክት ከምእንኽእል ክንዝትይ ዝተገደድና። ‘ደጊሞም ደጋጊሞም ይብድሉና ኣለዉ። ከመይ እዩ እዙ ነገር? አረ ከመይ እዩ ክሻብ መኣዝ ኢና ሱቕ ኢልና እንቕተል እንግፋዕ?’ በልና። ንኩሎም ንሕሉፍ በደላት መንግስቲ ሸዋ ምልስ ኢልና ክንሪኢ ተገደድና። በብኸባቢና ተጋኒና እውን ‘ይኣክል ኣምብለና ጠንጠነልና’ በልና።

‘በዚሑ ሕደጉና ኣይተጋፍዑና’ ኢና ዝበልና። ኣምበር ኣብ ታሪኽና ኮነ ታሪኽ ቀዳሞት ወለድኹም፤ ትግራዋይ ዕቡይ ኮይኑ ንኻሊእ ህዝቢ ብጋዶ ወሪሩ ዘጋፍዖ ታሪኽ የለን። ተጋሩስ ዓዲእማቶም ወሪሮም ኣጋፊዖም ዝብል ነበረያ ነበረ’ኳ የለን። ታሪኽ ትግራዋይ ከም’ቱ ንመንነቱ ዘኽብራ ንመንነት ካልኦት ህዝቢታት እውን ማዕረ ዘኽብር ምዃኑ እዩ።

ኩሉ ግፍዒ ኣብ ልዕሊኣኡ ኣብ መረበቱ እዩ ተፈፂሙዎ እምበር ዓዲእማቱ ከይዱ ኣይነበረን። መፂኦምና ኣምበር ኣይከድናዮምን። ኣብ ዓድና ኣብ መረበትና ግፍዒ መቕተልቲ ብኸምዙይ ምስበዝሐ ግና፤ እወ ድሕሪ ደጊም እንታይ ከይተርፈና ይኣክል ንበሎም ዝበልና። ኣብ ዋዕላ ደልጌና እውን ነይሩ ብዕሊ ዳንነትና ኣብ ገረብና፣ ዓረና ቀንጪ ኮይንና ጠንተነልና ወይንና ኣለና ዝበልና።

እሞ ደቀይ ኩሉ እቲ ዘሕለፍናዮ ታሪኽ ገረብ ዓረና ወያነ ብዝርዝብ ከዋግዐኩም እዬ፤ ማንታን ክትህበኑሉን ክትምሃሩሉን። ፀፅቡቖም ክትኾርዑሎም እቶም ኣብ ከይዲ ዝፈፀምናዮም ጌጋታት ድማ ክትምሃሩሎም እዬ ዝደሊ። ኣውራ ግና ካብ’ቱ ዘይሓዊ ሕማም ተጋሩ ኮይኑ ዝነበረ ንኣና እውን ኣርኪቡ ልዕሊ እግሊዝን ገዛእቲ ሸዋን ዝጉድአና ዘይምሕባር ሕመቕና ክትምሃሩ እደሊ።

ሱር ዝሰደደ ሕመቕና ሓደ ዘይምኳና እዩ ነይሩ። ተጋሩ ሓድነትና እይ ውሕስነት መንነትና። እንተሓቢርናን ሓደ እንተኾይንናን ጥራህ ኢና ሓያላት ኮይንና መንነትና እነኽብር። እንተዘየሎ ከም’ቱ ኣብ ታሪኽና እናተደጋገመ ዝተርኣየ፣ ኣብ ወያነ ቝን መብዛሕታኦም ተወለድቲ ገዛእቲ ትግራይ ምስ ገዛእቲ ሸዋ ተሰሊፎም ኣንፃርና ክንደይ ግፍዒ ዝፈፀሙ፤ ገዛእቲ ሸዋ እውን ንኣና እናመቓቐሉ ንዘበናት ዝተፃወቱልና፤ ግዙኣት ሓሻክርን ዝተገፍዓናን ኮይንና ኢና ክንተርፍ።

ሕድሪ እዙ ታሪኽ ምምቕቓል ኣብ ደቅና ከይቕፅል። መላገፂ ማንም ከይትኾኑ ሓድነትኩም ሕድሪ። ሓደ እንተኾይንኹም ንፀላእትኹም ረዘንቲ ኢኹም። ሓደ እንተኾይንኹም ዓዲ ሊቃውንትን ጠቢባንን፣ ዓዲ ሰላምን ቅሳነትን፣ ዓዲ ሓልዮትን ራኍኣን ኢኹም። ብዓብይኡ ክርስትያን ይኹኑ ኣስላም፣ ንኩሉ ንዘጓንፎም ኮነ ዋላ እናተገፍዑን ፆሞም እናሓደሩን፤ ‘ተመስገን ፈጣሪ’ ዝብሉ ዓዲ ቅቡኣት ኢኹም።

ብላታ ሃይለማርያም ረዳ
ሓምለ 1985 ዓ.ም.

“ካብ ገረብ ዓረና ወያነ ትግራይ 1933-1939 ዓ.ም. ፍልፍል መራሒ ቀዳማይ ወያነ ብላታ ሃይለማርያም ረዳ ዝሰነድዎ ተዘክሮን ቃለመጠይቕን ምሽጥራዊ ሰነዳት መንግስታት ኢትዮጵያን እንግሊዝን” ዚብል መጸሓፍ ዝተወስደ።

[Sam Ebalalehu]

I disagree. አድዋና ኢትዮጵያ ለየቅል ናቸው አይገናኙም ካልክ አድዋ እና እንደርታ የ አንድ እናት ልጆች ናቸው ማለት ይቸግራል።

[Abere]

በተደጋጋሚ ስለ 70 እንዴርታ እንቅስቃሴ ሲነገር ሰምቸ ታሪካዊ ዳራውን ለማወቅ ሳፈላልግ የሚደንቅ ነገር አነበብኩ። 70 እንዴርታ እራሱን የቻለ የኢትዮጵያ አንደኛው ክፍለ ሀገር እንደሆነ የሚያብራራ። ዛሬ ትግራይ ብለን የምንጠራት ክፍለ ሀገር ከጊዜ በኋላ የጠቀለለችው ማለት ነው። ይህ ማለት የዛሬዋ ትግራይ ምናልባትም በስም የማትታወቅ ወይም ሰሜናዊዋ የትግራይ ትንሽ ክፍል ነበረች ማለት ይሆናል። በአንድ ወቅት እኛ የትግራይ ክፍል አይደለንም አድዋ እና አክሱም ቅኝ ግዛት የያዙን 70 እንደርታዎች እነን እንጅ ስለዚህም የእራሳችን ክልል ይሰጠን ብሎ ለመገናኛ ብዙሃን የሰጠ ግለሰብ አስታውሳለሁ። ይህ ማለት የአሁኑ የ70 እንደርታ ፓርቲ ምስረታ ከዚህ የክልልነት እና ከትግራይ የመለየት ጥያቄ ይሆን?ብዙዎች እንደዘገቡት የእንደርታ ህዝብ በተደረገው ጦርነት ወያኔ ጭዳ አድርጋ በኋላ ቀር የህዝብ ማዕበል ያስጨረሰችው ፤ አልሞ ተኳሽ ከኋላ በማስቀመጥ የእንደርታ ተወላጆች ሲያፈፍጉ በጥይት በመግደል (ብጥይት በሎም ቪድዮ ያስታውሱ - እንደርታ ልጆች ላይ ነበር የሚርከፈከፈው ጥይቱ) ፥ ከስልጣን በማግለል፥ የእንደርታ መዲና የሆነችውን መቀሌን በመቀራመት ወዘተ፡ So that means, a tectonic force is emerging in present day Tigray which likely breaks it into two provinces. I do not know how Halafimengedi handles this heartbreaking news - from Abay Tigray to: 1) Enderta Province 2) Tigray (in old times, Agame Awuraja/province)

[Za-Ilmaknun]

Is this PP in the new clothing?

[Meleket]

የእንደርታው ፋኖ (ወያነ) ብላታ ሃይለማርያም ረዳ እኒህ ምስሉ ላይ የሚታዩት ሰውዬ ነበሩ። ታሪካቸውን ማንበብ ብዙ ጠቃሚ ነገሮችን እንደ መሸመት ነው።


ባንድ ወቅት ብላታው ከነወየነ ሰራዊታቸው መቀሌን ከበቡና፡ የኃይለስላሴ መንግስት ሹመኛ ትግሮችን "እጃችሁን ስጡ፡ እርስበእርስ መገዳደል ይብቃን፡ ነገር ሳይከር ያለ ምንም ውጊያ እጃችሁን ስጡ" የሚል በካህናት የተመላ የሰላም ልዑካቸውን ላኩ። የተቀበላቸው የመንግስት ሹመኛ ትግራይ ሰውየም (የዓድዋው ደጃዝማችም)፡ በጨዋ ደንብ ኣነጋግሮ ሲያበቃ፡ ሰዎችን ማለትም ካህናቶቹንና የሰላም ልዑካኑን በሙሉ በሰላም የሸኘ መስሎ፡ በጀርባቸው ላይ ግን ጥይት ኣርከፍክፎ ገደላቸው። ይላል ከመጸሓፋቸው ቁምነገር ኣንዱ። እኛ ኤርትራውያን የመሃልና የመስመር ዳኞች ደግሞ፡ ይህንን ስናነብ የኛዋ ባድሜና በባድሜ የተፈጸመው ግፍ፡ ለሰላም ድርድር የሄዱ የኤርትራ የሰላም ልዑካን የሰራዊት ኣባላት፡ በወያኔ ሚልሻ ጥይት የተረሸኑበት ፍጻሜ ትዝ ኣለን። ታሪክ ማንበብ ታሪክ ሲደገም ለማጤንና ያለፈ ስህተት እንዳይደገም ለማድረግ ይረዳል።

ኣርበኛው ብላታ ሃይለማርያም ከጣልያኖች ጋር ተናንቀው በርካታ መሳርያ ማርከዋል፡ እንግሊዞችን ገድለዋል ተብለው ተከሰው፡ ባለቀ ሰዓት ትጥቅ ፈትተው፡ የትግራይ ተወላጅ ባንዳ ጠላቶቻቸው ብላታው ላይ ሞት እንዲፈረድባቸው ንጉሱን ቢወተውቱም፡ ኣርበኛን ይወዳሉ በተባሉት በራስ አበበ አረጋይ ኣማካኝነት ፍርዱ ተሻሽሎላቸው፡ ጋሞጎፋ ውስጥ በግዞት ለሃያ ምናምን ዓመታት ኖረው፡ ደርጉ ሲመጣ ከእስር ተለቀው፡ እንደገና ደግሞ . . . ፡ ራሳችሁ ኣንብቡታ! የምን ሰፍ ማለት ነው? መጸሓፉ እንደሆነ የታተመው በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የሕትመት ክፍል በ2010 ዓ.ም. ነው።

ብላታው እንዲህ ነበር ያሉት፡ ኣዬ ታሪኽ . . . እስቲ እናጫውታችሁ! እነ እንቶኔን ደግሞ እናንጨርጭራቸው

መልእኽቲ ብላታ ሃይለማርያም ረዳ

ደቀይ ኩሉኹም ሓደ ነገር ክትርድኡለይ እደሊ። ኣነ ክሻብ ዝፈልጦን ወለድና የዘንትውልና ከምዝነበረን፤ ብፍላይ ካብ መበቆል ማእከላይ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ሸዋ ኣትሒዙ ትግራዋይ ከም ህዝቢ ተሓጕሱ ኣስተርሒዩ ዝነበረሉ ግዘ ኣይነበረን። ግና ንበይንትና ኣይነበረን። ከማና መንነቶም፣ ክብሮምን ዓዶምን ዝተመንጠሉ ዝተገፍዑን መሰሎም ዝተግሃሰን ካልኦት ህዝብታት ከምዘልዉ ኣብ’ቱ ንልዕሊ ዒስራን ሸውዓተን ዓመታት ዝተኣሰርኩሉ ከባቢ፤ ኣብ ጋሙጎፋ ገለብ ሃመር ባኮ ንዝነበሩ ህዝብታት እንታይ ከምዝገበሩዎምን ከመይ ገይሮም ካብ መበቆል ዓዶም ከምዘብረሱዎምን ባዕለይ ዝረኣኹዎን ዝምስክሮን ሓቂ እዩ።

እቱ እትፈልጦ ታሪኽ ህዝብናን ትግራይን ኣዋግዐና ክትብሉኒ እንተለኹም፤ ብሓደ ገፅ ታሪኽ መከራ፣ ግፍዒ፣ ብርሰት፣ ስቓይን መቕተልትን እንትኸውን፣ ብኻሊእ ገፅ ድማ ታሪኽ ሓቦን ሓበንን፣ ታሪኽ ጅግንነትን ወያነን፣ ሰብ ፅኑዕ ሃይማኖት፡ ፃዕረኛ፣ ሓቅን እምነትን እዩ።

ኣብ’ዙ ኣዕሚቝኩም ክትርድኡኒ ዘለኩም ታሪኽ ወለድኹም ዘዘንትዎ ዘለኹ ስለዘይተፅሓፈ ንኽፅሓፍን ዉሉድ ወለዶ ንኽትፈልጡዎን ብዙይ እውን ንቕድሚት ከምናይ ወለድኹም ምስ’ቱ ካልእ ብኣምሳል ኣምላኽ ምስዝተፈጥረ ዉሉድ ሰብ ኩሉ ከም ህዝቢ ተኸባቢርኩም ንኽትነብሩ ብምሕሳብ እዩ። እምበር “ከም’ዙይ እምባኣር ኢና ነይርና፤ ከም’ዙይ እውን ገይሮምና ነይሮም” ኢልኩም ቂም ንኽትቛፅሩ ኣይኮነን።

ወለድኹም ቂመኛታት ኣይነበርናን፤ ኣይኮንናን እውን። ደቅና እውን ከም ወለድኹም ቂመኛታት ከምዘይኮንኩም እኣምን። ስረ ምዕጣቕ ንኽእል ኢና፤ መቋፀሪ ቂም ግና የብልናን። ከም’ዙይ ስለዝኾነ እውን እዩ፤ ውዒሉ እንተሓደረ እውን ደቅና ንፀላእትና ዝሰዓሩ። ዝሓለፈ ሓሊፉ እዩ፤ እቱ ዝሓለፈ ግፍዒ ዝመልኦ ኣገዛዝኣ ግና ድሕሪ ሐዚ ኣብ ልዕሊ ማንም ክድገም የብሉን። ደሓን ንሕና መምሀሪ ኮይንና ኣለና፤ ብኣና ነሕልፎ።

በይዛ ኮይንኻ ምሕላፍ፥፡ እሱ እዩ እቱ መዐቀኒ ዘይብሉ ልዑል ታሪኽ። ሕድሪ ወላዲኹም እታ ዘሕልፈልኩም ሕድሪ እዚኣ ጥራሕ እያ። እምበር ከጋግዩ ዝደልዩ ሕማቓት ሎሚ እውን ዝፀውይዎን ዝገብሩዎን ኩሉ ከምናይ ወለዶም ሓደ እዩ። ንዛ ዓዲ ናታቶም ናይ በይንቶም ናይ ውልቆም ገይሮም ይሪኡዋ። ኣፎም መሊኦም ከዳዓት ይብሉና። ወዮ ካብ መናብርቶም ንዛ ሃገር እናከድዑ እናቖርመሙ እናሸጡ እናለወጡ ዝነበሩን፤ ሐዚ እውን ሸፍጢ መናብርቶም ዝኾነን ሕማቓት እሳቶም እዮም።

ንጥልያን ኣሕሊፎም ናይ ዝሃቡና፣ ናይ ዝተጨፍጨፍናን ዕርድና ምስዓትዓትና ናይ ዝወደቕናን፤ ከዳዓት ክሓስቡና ኢሎም ስጋና ወዲኦም ኣዕፅምትና ገሃፁዎ። ንኩሉ ዓድታት ኣንደዱዎ፣ ኣሰሩና፡ ቀተሉና ኣሰደዱና። ብስረና ካብ ጥልያን መንዚዕና ንዝተዓጠቕናዮ ንኣታቶም ኣረኪብና ፈፂምና ክንምብርከኽን መሊኦም ከጥፍኡናን ኩሉ ሓይሎም ኣዋዲዶም ደድሕሪ መሪር ተጋድሎ ዘበን ወራር ጥልያን ተተኪኦም ኣብ ልዕሌና ወፈሩ። ቆልዓ ሰበይቲ ኣረጋውያን ሕሙማት እንተይፈለዩ ዝደለዩዎ ኩሉ ገበሩ።

ድሕሪ እዙ ኩሉ እዩ ነይሩ ትግራዋይ በብኸባቢኡ ንዙ እግሪ እግሪ ጥልያን ተተኪኡ ዝወረደና ወራር መንግስቲ ሸዋ ብኸመይ ክንምክት ከምእንኽእል ክንዝትይ ዝተገደድና። ‘ደጊሞም ደጋጊሞም ይብድሉና ኣለዉ። ከመይ እዩ እዙ ነገር? አረ ከመይ እዩ ክሻብ መኣዝ ኢና ሱቕ ኢልና እንቕተል እንግፋዕ?’ በልና። ንኩሎም ንሕሉፍ በደላት መንግስቲ ሸዋ ምልስ ኢልና ክንሪኢ ተገደድና። በብኸባቢና ተጋኒና እውን ‘ይኣክል ኣምብለና ጠንጠነልና’ በልና።

‘በዚሑ ሕደጉና ኣይተጋፍዑና’ ኢና ዝበልና። እምበር ኣብ ታሪኽና ኮነ ታሪኽ ቀዳሞት ወለድኹም፤ ትግራዋይ ዕቡይ ኮይኑ ንኻሊእ ህዝቢ ብጋዶ ወሪሩ ዘጋፍዖ ታሪኽ የለን። ተጋሩስ ዓዲእማቶም ወሪሮም ኣጋፊዖም ዝብል ነበረያ ነበረ’ኳ የለን። ታሪኽ ትግራዋይ ከም’ቱ ንመንነቱ ዘኽብራ ንመንነት ካልኦት ህዝቢታት እውን ማዕረ ዘኽብር ምዃኑ እዩ።

ኩሉ ግፍዒ ኣብ ልዕሊኡ ኣብ መረበቱ እዩ ተፈፂሙዎ እምበር ዓዲእማቱ ከይዱ ኣይነበረን። መፂኦምና እምበር ኣይከድናዮምን። ኣብ ዓድና ኣብ መረበትና ግፍዒ መቕተልቲ ብኸምዙይ ምስበዝሐ ግና፤ እወ ድሕሪ ደጊም እንታይ ከይተርፈና ይኣክል ንበሎም ዝበልና። ኣብ ዋዕላ ደልጌና እውን ነይሩ ብዕሊ ዳንነትና ኣብ ገረብና፣ ዓረና ቀንጪ ኮይንና ጠንጠነልና ወይንና ኣለና ዝበልና።

እሞ ደቀይ ኩሉ እቲ ዘሕለፍናዮ ታሪኽ ገረብ ዓረና ወያነ ብዝርዝብ ከዋግዐኩም እዬ፤ ምእንታን ክትህበኑሉን ክትምሃሩሉን። ፀፅቡቖም ክትኾርዑሎም እቶም ኣብ ከይዲ ዝፈፀምናዮም ጌጋታት ድማ ክትምሃሩሎም እዬ ዝደሊ። ኣውራ ግና ካብ’ቱ ዘይሓዊ ሕማም ተጋሩ ኮይኑ ዝነበረ ንኣና እውን ኣርኪቡ ልዕሊ እግሊዝን ገዛእቲ ሸዋን ዝጉድአና ዘይምሕባር ሕመቕና ክትምሃሩ እደሊ።

ሱር ዝሰደደ ሕመቕና ሓደ ዘይምኳና እዩ ነይሩ። ተጋሩ ሓድነትና እዩ ውሕስነት መንነትና። እንተሓቢርናን ሓደ እንተኾይንናን ጥራህ ኢና ሓያላት ኮይንና መንነትና እነኽብር። እንተዘየሎ ከም’ቱ ኣብ ታሪኽና እናተደጋገመ ዝተርኣየ፣ ኣብ ወያነ እውን መብዛሕታኦም ተወለድቲ ገዛእቲ ትግራይ ምስ ገዛእቲ ሸዋ ተሰሊፎም ኣንፃርና ክንደይ ግፍዒ ዝፈፀሙ፤ ገዛእቲ ሸዋ እውን ንኣና እናመቓቐሉ ንዘበናት ዝተፃወቱልና፤ ግዙኣት ሓሻክርን ዝተገፍዓናን ኮይንና ኢና ክንተርፍ።

ሕድሪ እዙ ታሪኽ ምምቕቓል ኣብ ደቅና ከይቕፅል። መላገፂ ማንም ከይትኾኑ ሓድነትኩም ሕድሪ። ሓደ እንተኾይንኹም ንፀላእትኹም ረዘንቲ ኢኹም። ሓደ እንተኾይንኹም ዓዲ ሊቃውንትን ጠቢባንን፣ ዓዲ ሰላምን ቅሳነትን፣ ዓዲ ሓልዮትን ራህዋን ኢኹም። ብዓብይኡ ክርስትያን ይኹኑ ኣስላም፣ ንኩሉ ንዘጓንፎም ኮነ ዋላ እናተገፍዑን ፆሞም እናሓደሩን፤ ‘ተመስገን ፈጣሪ’ ዝብሉ ዓዲ ቅቡኣት ኢኹም።

ብላታ ሃይለማርያም ረዳ
ሓምለ 1985 ዓ.ም.

“ካብ ገረብ ዓረና ወያነ ትግራይ 1933-1939 ዓ.ም. ፍልፍል መራሒ ቀዳማይ ወያነ ብላታ ሃይለማርያም ረዳ ዝሰነድዎ ተዘክሮን ቃለመጠይቕን ምሽጥራዊ ሰነዳት መንግስታት ኢትዮጵያን እንግሊዝን” ዚብል መጸሓፍ ዝተወስደ።

የነ ኮለኔል ታሪኩ ወይም የ"ጣምራ ጦር" ታሪክ ለምን ኣይነገርም ብለው የሚንጨረጨሩ ተራ ካድሬዎች ኣሁን ብቅ ብቅ ይሉ ይሆናል። እስቲ ትንሽ ይንጨርጨሩ!

[Wedi]

Is this PP in the new clothing?

እኛ ምን አገባን!! ያገኘነው መረጃ ምንም ሳንጨመር እንደወረደ ካዋና ምንጩ ነው ያካፈልነው!!

[sesame]

እዛ ትግራኛ ከምኣ ኢላ ናይ ኤርትራውያን ኢያ። ዝመሃዝካያ ክትከውን ኣለዋ እምበር ተምቤነታይ ሃይለማርያም ረዳ ከም ኣዝማሪኖ ወዲ ኣፎም ላህጃ ክህልዎ ኣይክእልን። እዚ ኮይኑ ኢቲ፡ ብምግምማዕ ዓጋመ ከምዘጕሃየካ ኢኻ ትነግነረና ዘለኻ።

ብላታው እንዲህ ነበር ያሉት፡ ኣዬ ታሪኽ . . . እስቲ እናጫውታችሁ! እነ እንቶኔን ደግሞ እናንጨርጭራቸው

መልእኽቲ ብላታ ሃይለማርያም ረዳ

ደቀይ ኩሉኹም ሓደ ነገር ክትርድኡለይ እደሊ። ኣነ ክሻብ ዝፈልጦን ወለድና የዘንትውልና ከምዝነበረን፤ ብፍላይ ካብ መበቆል ማኣከላይ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ሸዋ ኣትሒዙ ትግራዋይ ከም ህዝቢ ተሓጕሱ ኣስተርሒዩ ዝነበረሉ ግዘ ኣይነበረን። ግና ንበይንትና ኣይነበረን። ከማና መንነቶም፣ ክብሮምን ዓዶምን ዝተመንጠሉ ዝተገፍዑን መሰሎም ዝተግሃሰን ካልኦት ህዝብታት ከምዘልዉ ኣብ’ቱ ንልዕሊ ዒስራን ሸውዓተን ዓመታት ዝተኣሰርኩሉ ከባቢ፤ ኣብ ጋሙጎፋ ገለብ ሃመር ባኮ ንዝነበሩ ህዝብታት እንታይ ከምዝገበሩዎምን ከመይ ገይሮም ካብ መበቆል ዓዶም ከምዘብረሱዎምን ባዕለይ ዝረኣኹዎን ዝምስክሮን ሓቂ እዩ።
እቱ እትፈልጦ ታሪኽ ህዝብናን ትግራይን ኣዋግዐና ክትብሉኒ እንተለኹም፤ ብሓደ ገፅ ታሪኽ መከራ፣ ግፍዒ፣ ብርሰት፣ ስቓይን መቕተልትን እንትኸውን፣ ብኻሊእ ገፅ ድማ ታሪኽ ሓቦን ሓበንን፣ ታሪኽ ጅግንነትን ወያነን፣ ሰብ ፅኑዕ ሃይማኖት፡ ፃዕረኛ፣ ሓቅን ኣምነትን እዩ።

ኣብ’ዙ ኣዕሚቝኩም ክትርድኡኒ ዘለኩም ታሪኽ ወለድኹም ዘዘንትዎ ዘለኹ ስለዘይተፅሓፈ ንኽፅሓፍን ዉሉድ ወለዶ ንኽትፈልጡዎን ብዙይ እውን ንቕድሚት ከምናይ ወለድኹም ምስ’ቱ ካልእ ባኣምሳል ኣምላኽ ምስዝተፈጥረ ዉሉድ ሰብ ኩሉ ከም ህዝቢ ተኸባቢርኩም ንኽትነብሩ ብምሕሳብ እዩ። እምበር “ከም’ዙይ እምባኣር ኢና ነይርና፤ ከም’ዙይ እውን ገይሮምና ነይሮም” ኢልኩም ቂም ንኽትቛፅሩ ኣይኮነን።
ወለድኹም ቂመኛታት ኣይነበርናን፤ ኣይኮንናን እውን። ደቅና እውን ከም ወለድኹም ቂመኛታት ከምዘይኮንኩም እኣምን። ስረ ምዕጣቕ ንኽእል ኢና፤ መቋፀሪ ዊም ግና የብልናን። ከም’ዙይ ስለዝኾነ እውን እዩ፤ ውዒሉ እንተሓደረ እውን ደቅና ንፀላእትና ዝሰዓሩ። ዝሓለፈ ሓሊፉ እዩ፤ እቱ ዝሓለፈ ግፍዒ ኣመልእዕ ኣገዛዝኣ ግና ድሕሪ ሐዚ ኣብ ልዕሊ ማንም ክድገም የብሉን። ደሓን ንሕና መምሀሪ ኮይንና ኣለና፤ ብኣና ነሕልፎ።

በይዛ ኮይንኻ ምሕላፍ፥፡ እሱ እዩ እቱ መዐቀኒ ዘይብሉ ልዑል ታሪኽ። ሕድሪ ወላዲኹም እታ ዘሕልፈልኩም ሕድሪ እዚኣ ጥራሕ እያ። እምበር ከጋግዩ ዝደልዩ ሕማቓት ሎሚ እውን ዝፀውይዎን ዝገብሩዎን ኩሉ ከምናይ ወለዶም ሓደ እዩ። ንዛ ዓዲ ናታቶም ናይ በይንቶም ናይ ውልቆም ገይሮም ይሪኡዋ። ኣፎም መሊኦም ከዳዓት ይብሉና። ወዮ ካብ መናብርቶም ንዛ ሃገር እናከድዑ እናቖርመሙ እናሸጡ ኣናለወጡ ዝነበሩን፤ ሐዚ እውን ሸፍጢ መናብርቶም ዝኾነን ሕማቓት እሳቶም እዮም።

ንጥልያን ኣሕሊፎም ናይ ዝሃቡና፣ ናይ ዝተጨፍጨፍናን ዕድርና ምስዓትቀትና ናይ ዝወደቕናን፤ ከዳዓት ክሓስቡና ኢሎም ስጋና ወዲኦም ኣዕፅምትና ገሃፁዎ። ንኩሉ ዓድታ ኣንደዱዎ፣ ኣሰሩና፡ ቀተሉና ኣሰደዱና። ብስረና ካብ ትልያን መንዚዕና ንዝተዓጠቕናዮ ንኣታቶም ኣረኪብና ፈፂምና ክንምብርከኽን መሊኦም ከጥፍኡናን ኩሉ ሓይሎም ኣዋዲዶም ደድሕሪ መሪር ተጋድሎ ዘበን ወራር ጥልያን ተተኪኦም ኣብ ሎሌና ወፈሩ። ቆልዓ ሰበይቲ ኣረጋውያን ሕሙማት እንተይፈለዩ ዝደለዩዎ ኩሉ ገበሩ።

ድሕሪ እዙ ኩሉ እዩ ነይሩ ትግራዋይ በብኸባቢኡ ንዙ እግሪ እግሪ ጥልያን ተተኪኣኡ ዝወረደና ወራር መንግስቲ ሸዋ ብኸመይ ክንምክት ከምእንኽእል ክንዝትይ ዝተገደድና። ‘ደጊሞም ደጋጊሞም ይብድሉና ኣለዉ። ከመይ እዩ እዙ ነገር? አረ ከመይ እዩ ክሻብ መኣዝ ኢና ሱቕ ኢልና እንቕተል እንግፋዕ?’ በልና። ንኩሎም ንሕሉፍ በደላት መንግስቲ ሸዋ ምልስ ኢልና ክንሪኢ ተገደድና። በብኸባቢና ተጋኒና እውን ‘ይኣክል ኣምብለና ጠንጠነልና’ በልና።

‘በዚሑ ሕደጉና ኣይተጋፍዑና’ ኢና ዝበልና። ኣምበር ኣብ ታሪኽና ኮነ ታሪኽ ቀዳሞት ወለድኹም፤ ትግራዋይ ዕቡይ ኮይኑ ንኻሊእ ህዝቢ ብጋዶ ወሪሩ ዘጋፍዖ ታሪኽ የለን። ተጋሩስ ዓዲእማቶም ወሪሮም ኣጋፊዖም ዝብል ነበረያ ነበረ’ኳ የለን። ታሪኽ ትግራዋይ ከም’ቱ ንመንነቱ ዘኽብራ ንመንነት ካልኦት ህዝቢታት እውን ማዕረ ዘኽብር ምዃኑ እዩ።

ኩሉ ግፍዒ ኣብ ልዕሊኣኡ ኣብ መረበቱ እዩ ተፈፂሙዎ እምበር ዓዲእማቱ ከይዱ ኣይነበረን። መፂኦምና ኣምበር ኣይከድናዮምን። ኣብ ዓድና ኣብ መረበትና ግፍዒ መቕተልቲ ብኸምዙይ ምስበዝሐ ግና፤ እወ ድሕሪ ደጊም እንታይ ከይተርፈና ይኣክል ንበሎም ዝበልና። ኣብ ዋዕላ ደልጌና እውን ነይሩ ብዕሊ ዳንነትና ኣብ ገረብና፣ ዓረና ቀንጪ ኮይንና ጠንተነልና ወይንና ኣለና ዝበልና።

እሞ ደቀይ ኩሉ እቲ ዘሕለፍናዮ ታሪኽ ገረብ ዓረና ወያነ ብዝርዝብ ከዋግዐኩም እዬ፤ ማንታን ክትህበኑሉን ክትምሃሩሉን። ፀፅቡቖም ክትኾርዑሎም እቶም ኣብ ከይዲ ዝፈፀምናዮም ጌጋታት ድማ ክትምሃሩሎም እዬ ዝደሊ። ኣውራ ግና ካብ’ቱ ዘይሓዊ ሕማም ተጋሩ ኮይኑ ዝነበረ ንኣና እውን ኣርኪቡ ልዕሊ እግሊዝን ገዛእቲ ሸዋን ዝጉድአና ዘይምሕባር ሕመቕና ክትምሃሩ እደሊ።

ሱር ዝሰደደ ሕመቕና ሓደ ዘይምኳና እዩ ነይሩ። ተጋሩ ሓድነትና እይ ውሕስነት መንነትና። እንተሓቢርናን ሓደ እንተኾይንናን ጥራህ ኢና ሓያላት ኮይንና መንነትና እነኽብር። እንተዘየሎ ከም’ቱ ኣብ ታሪኽና እናተደጋገመ ዝተርኣየ፣ ኣብ ወያነ ቝን መብዛሕታኦም ተወለድቲ ገዛእቲ ትግራይ ምስ ገዛእቲ ሸዋ ተሰሊፎም ኣንፃርና ክንደይ ግፍዒ ዝፈፀሙ፤ ገዛእቲ ሸዋ እውን ንኣና እናመቓቐሉ ንዘበናት ዝተፃወቱልና፤ ግዙኣት ሓሻክርን ዝተገፍዓናን ኮይንና ኢና ክንተርፍ።

ሕድሪ እዙ ታሪኽ ምምቕቓል ኣብ ደቅና ከይቕፅል። መላገፂ ማንም ከይትኾኑ ሓድነትኩም ሕድሪ። ሓደ እንተኾይንኹም ንፀላእትኹም ረዘንቲ ኢኹም። ሓደ እንተኾይንኹም ዓዲ ሊቃውንትን ጠቢባንን፣ ዓዲ ሰላምን ቅሳነትን፣ ዓዲ ሓልዮትን ራኍኣን ኢኹም። ብዓብይኡ ክርስትያን ይኹኑ ኣስላም፣ ንኩሉ ንዘጓንፎም ኮነ ዋላ እናተገፍዑን ፆሞም እናሓደሩን፤ ‘ተመስገን ፈጣሪ’ ዝብሉ ዓዲ ቅቡኣት ኢኹም።

ብላታ ሃይለማርያም ረዳ
ሓምለ 1985 ዓ.ም.

“ካብ ገረብ ዓረና ወያነ ትግራይ 1933-1939 ዓ.ም. ፍልፍል መራሒ ቀዳማይ ወያነ ብላታ ሃይለማርያም ረዳ ዝሰነድዎ ተዘክሮን ቃለመጠይቕን ምሽጥራዊ ሰነዳት መንግስታት ኢትዮጵያን እንግሊዝን” ዚብል መጸሓፍ ዝተወስደ።

[Meleket]

sesame ዓቢ ሰብ ጓል ክቡራት፡ እዚ ጽሑፍ ትምህርቲ ረኺብክሉ ክትኾኒ ንትስፎ። ምንጪ ሓበሬታና ገሊጽናልኪ ኢና፡ ንክንእመን ንምሓዞ ነገር የለን። ነቲ ዘሎ ኢና ነቕርብ። ብዛዕባ ሓርበኛታትን ባንዳ ጥልያንን ኪዝረብ ከሎ ጸላዕላዕ ዚብሎ መን ከምዝኰነ ንፈልጥ ኢና። ካብ ኣፍንጫኹም ኣርሒቕኹም ዛይትሓስቡ ተራ ካድራትና ተሰሪዕዅም ከምትመጽኡ'ዉን ኣተንቢህና ነቢርና። ንስኺ ጀሚርኪ ኣሎኺ! ወረ ደምሕትኺ'ከ ከመይ ኣሎ ንገርና እባ።

ንሃይለማርያም ረዳ ብግዲ ወዲ ተምቤን ክትገብርዮም ትፍትኒ ኣሎኺ፧ ካልእ ወዲ ተምቤንኪ ድለዪ በጃኺ። ንሃይለማርያም ረዳ ክተጽብብዮ ትደልዪ ኮንኪ እምበር ንሶም ምእንቲ ትግራይ ቢለ ኢየ ተጋዲለ ኢየ ዝብሉ ዘለው ኣብ ጽሑፉም። ብርግጽ ካብ እንደርታን ዋጀራትን ዓጋመን ወዘተ ከምዚውለዱ ባዕሎም ጠቒሶሞ ኣለው። ካብ ሹምዓጋመ ወልዱን ወ/ሮ ገርግስን ኢዮም ዚውለዱ ብእንዳ እንኦም።

sesame ዓቢ ሰብ ጓል ክቡራት፡ መንግስትና ይትረፍ'ዶ ንምግምማ ትግራይ ንምግምማዕ ኢትዮጵያ'ውን ከምዘይድግፍ ትፍልጢ ኢኺ። ምእንቲ ሓድነት ኢትዮጵያ ዀነ ምእንቲ ሓድነት ትግራይ መስዋእትነት ንምክፋል ቅሩብ ምዃኑን ከይተሓለለ ብዓቕሊን ትዕግስቲን ይሰርሕ ከምዘሎ ኣይትረስዒ። ሱቕ ቢልኪ ፈኾስኾስ ኣይትበሊ ኢኺ።

ብዛዕባ ላሕጃ ትግርኛ እቲ ጽሑፍ ከምዚ ይብል፦ ንስኺ ዛይተጻሕፈ ኣንዲኺ ትነቢ፡ ሓደራኺ 'ብርሃን' ንዚብል ቃል ድማ 'ሳባ' ወይ 'ኣልማዝ' ቢልኪ ከይትነብዮ ሓደራ!

ወላዲና ብላታ ሃይለማርያም ንዙ ታሪኽ ኣመልኪቶም ተዘክሮኦም እንትስንዱ ኮነ ቃለመጠይቕ እንትህቡ እንተለዉ ኣብ ደቡብን ምብራቕን ትግራይ ብዝፅወ ላዛ ትግርኛ እንተነበረ’ኳ፤ እዙ ታሪኽ ግና ታሪኽ ኩልና ህዝብታት ተዛረብቲ ቋንቋ ትግርኛ ብምዃኑን ምእንታን ብዅልና ተነባባይ ክኸውን ብዝብልን ቅኑዕ ሓሳብ ጥራሕ፣ ኣብ ኩሎም ከባብታት ንዘለው ንዅሎም ሃፍትታት ትግርኛ ብምሕዋስ ዝተወሰነ ምምዝዛን ቃላትን ፊደላትን ብምግባር ከምዝተፅሐፈ ክህብር እፈቱ። ንዙይ ድማ ኤዲተር ቋንቋ እዙ መፅሐፍ ብዓልቲ ገዛይ ወ/ሮ ብርሃን ሃይሉ እንትትኮን፤ ንዙ ቋንቋዊ ምምጥጣን ምስ’ቱ ንገዚፍ ሃፍትታት ቋንቋ ትግርኛ ንምዕቃብ ካብ ዘለዋ ተበግሶን ኣምነትን ሚዛኑ ምእንታን ክህሉ ብዓብዩ ዝፀዓረትሉ መፅሐፍ እዩ። ይብል ካሳ ሃይለማርያም ረዳ ደራሲ ጽሑፍ።

እዛ ትግራኛ ከምኣ ኢላ ናይ ኤርትራውያን ኢያ። ዝመሃዝካያ ክትከውን ኣለዋ እምበር ተምቤነታይ ሃይለማርያም ረዳ ከም ኣዝማሪኖ ወዲ ኣፎም ላህጃ ክህልዎ ኣይክእልን። እዚ ኮይኑ ኢቲ፡ ብምግምማዕ ዓጋመ ከምዘጕሃየካ ኢኻ ትነግነረና ዘለኻ።

የእንደርታው ፋኖ (ወያነ) ብላታ ሃይለማርያም ረዳ እኒህ ምስሉ ላይ የሚታዩት ሰውዬ ነበሩ። ታሪካቸውን ማንበብ ብዙ ጠቃሚ ነገሮችን እንደ መሸመት ነው።


ባንድ ወቅት ብላታው ከነወየነ ሰራዊታቸው መቀሌን ከበቡና፡ የኃይለስላሴ መንግስት ሹመኛ ትግሮችን "እጃችሁን ስጡ፡ እርስበእርስ መገዳደል ይብቃን፡ ነገር ሳይከር ያለ ምንም ውጊያ እጃችሁን ስጡ" የሚል በካህናት የተመላ የሰላም ልዑካቸውን ላኩ። የተቀበላቸው የመንግስት ሹመኛ ትግራይ ሰውየም (የዓድዋው ደጃዝማችም)፡ በጨዋ ደንብ ኣነጋግሮ ሲያበቃ፡ ሰዎችን ማለትም ካህናቶቹንና የሰላም ልዑካኑን በሙሉ በሰላም የሸኘ መስሎ፡ በጀርባቸው ላይ ግን ጥይት ኣርከፍክፎ ገደላቸው። ይላል ከመጸሓፋቸው ቁምነገር ኣንዱ። እኛ ኤርትራውያን የመሃልና የመስመር ዳኞች ደግሞ፡ ይህንን ስናነብ የኛዋ ባድሜና በባድሜ የተፈጸመው ግፍ፡ ለሰላም ድርድር የሄዱ የኤርትራ የሰላም ልዑካን የሰራዊት ኣባላት፡ በወያኔ ሚልሻ ጥይት የተረሸኑበት ፍጻሜ ትዝ ኣለን። ታሪክ ማንበብ ታሪክ ሲደገም ለማጤንና ያለፈ ስህተት እንዳይደገም ለማድረግ ይረዳል።

ኣርበኛው ብላታ ሃይለማርያም ከጣልያኖች ጋር ተናንቀው በርካታ መሳርያ ማርከዋል፡ እንግሊዞችን ገድለዋል ተብለው ተከሰው፡ ባለቀ ሰዓት ትጥቅ ፈትተው፡ የትግራይ ተወላጅ ባንዳ ጠላቶቻቸው ብላታው ላይ ሞት እንዲፈረድባቸው ንጉሱን ቢወተውቱም፡ ኣርበኛን ይወዳሉ በተባሉት በራስ አበበ አረጋይ ኣማካኝነት ፍርዱ ተሻሽሎላቸው፡ ጋሞጎፋ ውስጥ በግዞት ለሃያ ምናምን ዓመታት ኖረው፡ ደርጉ ሲመጣ ከእስር ተለቀው፡ እንደገና ደግሞ . . . ፡ ራሳችሁ ኣንብቡታ! የምን ሰፍ ማለት ነው? መጸሓፉ እንደሆነ የታተመው በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የሕትመት ክፍል በ2010 ዓ.ም. ነው።

ብላታው እንዲህ ነበር ያሉት፡ ኣዬ ታሪኽ . . . እስቲ እናጫውታችሁ! እነ እንቶኔን ደግሞ እናንጨርጭራቸው

መልእኽቲ ብላታ ሃይለማርያም ረዳ

ደቀይ ኩሉኹም ሓደ ነገር ክትርድኡለይ እደሊ። ኣነ ክሻብ ዝፈልጦን ወለድና የዘንትውልና ከምዝነበረን፤ ብፍላይ ካብ መበቆል ማእከላይ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ሸዋ ኣትሒዙ ትግራዋይ ከም ህዝቢ ተሓጕሱ ኣስተርሒዩ ዝነበረሉ ግዘ ኣይነበረን። ግና ንበይንትና ኣይነበረን። ከማና መንነቶም፣ ክብሮምን ዓዶምን ዝተመንጠሉ ዝተገፍዑን መሰሎም ዝተግሃሰን ካልኦት ህዝብታት ከምዘልዉ ኣብ’ቱ ንልዕሊ ዒስራን ሸውዓተን ዓመታት ዝተኣሰርኩሉ ከባቢ፤ ኣብ ጋሙጎፋ ገለብ ሃመር ባኮ ንዝነበሩ ህዝብታት እንታይ ከምዝገበሩዎምን ከመይ ገይሮም ካብ መበቆል ዓዶም ከምዘብረሱዎምን ባዕለይ ዝረኣኹዎን ዝምስክሮን ሓቂ እዩ።

እቱ እትፈልጦ ታሪኽ ህዝብናን ትግራይን ኣዋግዐና ክትብሉኒ እንተለኹም፤ ብሓደ ገፅ ታሪኽ መከራ፣ ግፍዒ፣ ብርሰት፣ ስቓይን መቕተልትን እንትኸውን፣ ብኻሊእ ገፅ ድማ ታሪኽ ሓቦን ሓበንን፣ ታሪኽ ጅግንነትን ወያነን፣ ሰብ ፅኑዕ ሃይማኖት፡ ፃዕረኛ፣ ሓቅን እምነትን እዩ።

ኣብ’ዙ ኣዕሚቝኩም ክትርድኡኒ ዘለኩም ታሪኽ ወለድኹም ዘዘንትዎ ዘለኹ ስለዘይተፅሓፈ ንኽፅሓፍን ዉሉድ ወለዶ ንኽትፈልጡዎን ብዙይ እውን ንቕድሚት ከምናይ ወለድኹም ምስ’ቱ ካልእ ብኣምሳል ኣምላኽ ምስዝተፈጥረ ዉሉድ ሰብ ኩሉ ከም ህዝቢ ተኸባቢርኩም ንኽትነብሩ ብምሕሳብ እዩ። እምበር “ከም’ዙይ እምባኣር ኢና ነይርና፤ ከም’ዙይ እውን ገይሮምና ነይሮም” ኢልኩም ቂም ንኽትቛፅሩ ኣይኮነን።

ወለድኹም ቂመኛታት ኣይነበርናን፤ ኣይኮንናን እውን። ደቅና እውን ከም ወለድኹም ቂመኛታት ከምዘይኮንኩም እኣምን። ስረ ምዕጣቕ ንኽእል ኢና፤ መቋፀሪ ቂም ግና የብልናን። ከም’ዙይ ስለዝኾነ እውን እዩ፤ ውዒሉ እንተሓደረ እውን ደቅና ንፀላእትና ዝሰዓሩ። ዝሓለፈ ሓሊፉ እዩ፤ እቱ ዝሓለፈ ግፍዒ ዝመልኦ ኣገዛዝኣ ግና ድሕሪ ሐዚ ኣብ ልዕሊ ማንም ክድገም የብሉን። ደሓን ንሕና መምሀሪ ኮይንና ኣለና፤ ብኣና ነሕልፎ።

በይዛ ኮይንኻ ምሕላፍ፥፡ እሱ እዩ እቱ መዐቀኒ ዘይብሉ ልዑል ታሪኽ። ሕድሪ ወላዲኹም እታ ዘሕልፈልኩም ሕድሪ እዚኣ ጥራሕ እያ። እምበር ከጋግዩ ዝደልዩ ሕማቓት ሎሚ እውን ዝፀውይዎን ዝገብሩዎን ኩሉ ከምናይ ወለዶም ሓደ እዩ። ንዛ ዓዲ ናታቶም ናይ በይንቶም ናይ ውልቆም ገይሮም ይሪኡዋ። ኣፎም መሊኦም ከዳዓት ይብሉና። ወዮ ካብ መናብርቶም ንዛ ሃገር እናከድዑ እናቖርመሙ እናሸጡ እናለወጡ ዝነበሩን፤ ሐዚ እውን ሸፍጢ መናብርቶም ዝኾነን ሕማቓት እሳቶም እዮም።

ንጥልያን ኣሕሊፎም ናይ ዝሃቡና፣ ናይ ዝተጨፍጨፍናን ዕርድና ምስዓትዓትና ናይ ዝወደቕናን፤ ከዳዓት ክሓስቡና ኢሎም ስጋና ወዲኦም ኣዕፅምትና ገሃፁዎ። ንኩሉ ዓድታት ኣንደዱዎ፣ ኣሰሩና፡ ቀተሉና ኣሰደዱና። ብስረና ካብ ጥልያን መንዚዕና ንዝተዓጠቕናዮ ንኣታቶም ኣረኪብና ፈፂምና ክንምብርከኽን መሊኦም ከጥፍኡናን ኩሉ ሓይሎም ኣዋዲዶም ደድሕሪ መሪር ተጋድሎ ዘበን ወራር ጥልያን ተተኪኦም ኣብ ልዕሌና ወፈሩ። ቆልዓ ሰበይቲ ኣረጋውያን ሕሙማት እንተይፈለዩ ዝደለዩዎ ኩሉ ገበሩ።

ድሕሪ እዙ ኩሉ እዩ ነይሩ ትግራዋይ በብኸባቢኡ ንዙ እግሪ እግሪ ጥልያን ተተኪኡ ዝወረደና ወራር መንግስቲ ሸዋ ብኸመይ ክንምክት ከምእንኽእል ክንዝትይ ዝተገደድና። ‘ደጊሞም ደጋጊሞም ይብድሉና ኣለዉ። ከመይ እዩ እዙ ነገር? አረ ከመይ እዩ ክሻብ መኣዝ ኢና ሱቕ ኢልና እንቕተል እንግፋዕ?’ በልና። ንኩሎም ንሕሉፍ በደላት መንግስቲ ሸዋ ምልስ ኢልና ክንሪኢ ተገደድና። በብኸባቢና ተጋኒና እውን ‘ይኣክል ኣምብለና ጠንጠነልና’ በልና።

‘በዚሑ ሕደጉና ኣይተጋፍዑና’ ኢና ዝበልና። እምበር ኣብ ታሪኽና ኮነ ታሪኽ ቀዳሞት ወለድኹም፤ ትግራዋይ ዕቡይ ኮይኑ ንኻሊእ ህዝቢ ብጋዶ ወሪሩ ዘጋፍዖ ታሪኽ የለን። ተጋሩስ ዓዲእማቶም ወሪሮም ኣጋፊዖም ዝብል ነበረያ ነበረ’ኳ የለን። ታሪኽ ትግራዋይ ከም’ቱ ንመንነቱ ዘኽብራ ንመንነት ካልኦት ህዝቢታት እውን ማዕረ ዘኽብር ምዃኑ እዩ።

ኩሉ ግፍዒ ኣብ ልዕሊኡ ኣብ መረበቱ እዩ ተፈፂሙዎ እምበር ዓዲእማቱ ከይዱ ኣይነበረን። መፂኦምና እምበር ኣይከድናዮምን። ኣብ ዓድና ኣብ መረበትና ግፍዒ መቕተልቲ ብኸምዙይ ምስበዝሐ ግና፤ እወ ድሕሪ ደጊም እንታይ ከይተርፈና ይኣክል ንበሎም ዝበልና። ኣብ ዋዕላ ደልጌና እውን ነይሩ ብዕሊ ዳንነትና ኣብ ገረብና፣ ዓረና ቀንጪ ኮይንና ጠንጠነልና ወይንና ኣለና ዝበልና።

እሞ ደቀይ ኩሉ እቲ ዘሕለፍናዮ ታሪኽ ገረብ ዓረና ወያነ ብዝርዝብ ከዋግዐኩም እዬ፤ ምእንታን ክትህበኑሉን ክትምሃሩሉን። ፀፅቡቖም ክትኾርዑሎም እቶም ኣብ ከይዲ ዝፈፀምናዮም ጌጋታት ድማ ክትምሃሩሎም እዬ ዝደሊ። ኣውራ ግና ካብ’ቱ ዘይሓዊ ሕማም ተጋሩ ኮይኑ ዝነበረ ንኣና እውን ኣርኪቡ ልዕሊ እግሊዝን ገዛእቲ ሸዋን ዝጉድአና ዘይምሕባር ሕመቕና ክትምሃሩ እደሊ።

ሱር ዝሰደደ ሕመቕና ሓደ ዘይምኳና እዩ ነይሩ። ተጋሩ ሓድነትና እዩ ውሕስነት መንነትና። እንተሓቢርናን ሓደ እንተኾይንናን ጥራህ ኢና ሓያላት ኮይንና መንነትና እነኽብር። እንተዘየሎ ከም’ቱ ኣብ ታሪኽና እናተደጋገመ ዝተርኣየ፣ ኣብ ወያነ እውን መብዛሕታኦም ተወለድቲ ገዛእቲ ትግራይ ምስ ገዛእቲ ሸዋ ተሰሊፎም ኣንፃርና ክንደይ ግፍዒ ዝፈፀሙ፤ ገዛእቲ ሸዋ እውን ንኣና እናመቓቐሉ ንዘበናት ዝተፃወቱልና፤ ግዙኣት ሓሻክርን ዝተገፍዓናን ኮይንና ኢና ክንተርፍ።

ሕድሪ እዙ ታሪኽ ምምቕቓል ኣብ ደቅና ከይቕፅል። መላገፂ ማንም ከይትኾኑ ሓድነትኩም ሕድሪ። ሓደ እንተኾይንኹም ንፀላእትኹም ረዘንቲ ኢኹም። ሓደ እንተኾይንኹም ዓዲ ሊቃውንትን ጠቢባንን፣ ዓዲ ሰላምን ቅሳነትን፣ ዓዲ ሓልዮትን ራህዋን ኢኹም። ብዓብይኡ ክርስትያን ይኹኑ ኣስላም፣ ንኩሉ ንዘጓንፎም ኮነ ዋላ እናተገፍዑን ፆሞም እናሓደሩን፤ ‘ተመስገን ፈጣሪ’ ዝብሉ ዓዲ ቅቡኣት ኢኹም።

ብላታ ሃይለማርያም ረዳ
ሓምለ 1985 ዓ.ም.

“ካብ ገረብ ዓረና ወያነ ትግራይ 1933-1939 ዓ.ም. ፍልፍል መራሒ ቀዳማይ ወያነ ብላታ ሃይለማርያም ረዳ ዝሰነድዎ ተዘክሮን ቃለመጠይቕን ምሽጥራዊ ሰነዳት መንግስታት ኢትዮጵያን እንግሊዝን” ዚብል መጸሓፍ ዝተወስደ።

የነ ኮለኔል ታሪኩ ወይም የ"ጣምራ ጦር" ታሪክ ለምን ኣይነገርም ብለው የሚንጨረጨሩ ተራ ካድሬዎች ኣሁን ብቅ ብቅ ይሉ ይሆናል። እስቲ ትንሽ ይንጨርጨሩ!