Center for research and documentation ማእከል ምርምርን ስነዳን ግዱሳት ሃገራዉያን
8h ·
ስዉር ፖለቲካዊ ዓላም ምምሕዳር ኣሜሪካ ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ኢትዮጲያ
====
ወልቃይትን ሑመራን ደጊምካ ናብ ኢድ ጃንዳ ማለሊት ንምእታዉ ዝትልሙ ስልታዊ ፖለቲካ ጸወታ ምምሕዳር ባይደን ኣብ ከተማ ናይሮቢ ብወግዒ ጀሚሩ'ሎ። እዚ ብተዘዋዋሪ ንመንግስቲ ኢትዮጲያ ፖለቲካዉን ቑጠባዉን ጸቕጥታት ፈጢርካ፡ "ጽንተት ህዝቢ ትግራይ" ብትካላዊ መልክዕ ይካየድ ከም ዘሎ ኣምሲልካ ሰሜናዊ ምዕራብ ኢትዮጲያ ደጊምካ ናብ ክልል ትግራይ ንምምላስ ዝዕላምኡ ምንቅስቓስ እዚ፡ ብቐንዱ ኣብ ትሕቲ ስቴት ዲፓርትመንት ተታሒዙ'ዩ ዘሎ። ኔድ ፕራይስ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ኣሜሪካ ነቲ ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ኢትዮጲያ ዘሎ ኩነታት ብደቂቕ ይከታተሎ ምህላዉ ኣተንቢሁ ጥራይ ዘይኮነ መንግስቲ ኢትዮጲያ ግዝኣታዊ ሓድነት ኢትዮጲያ ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ዘእቱ ሕቶታት ሓቲቱ'ሎ። እዚ ንመንግስቲ ኣሜሪካ ወኪሉ ዝሃቦ መግለጺ'ዩ።
ሽሕ'ኳ እቲ ጉያ ጉያ ንኣጀንዳ ማለሊት ዘሳስን ንመሪሕነት ማለሊት ዕግበት ዝፈጥርን ፖለቲካዊ ዉሳነ እንተኾነ፡ ብኻልእ ሸነኹ ድማ ኣብ መንጎ ቐ/ሚ ዶ/ ኣቢ ኣሕመድን ህዝቢ ኣምሓራን ነቓዓት ንምፍጣር ይኽእሉ'ዮም ተባሂሎም ዝተሓንጸጹ ሙዃኖም ንማንም ወገን ከዳህልል ኣይክእልን። ብመሰረት ዝተረኽበ ስለያዊ ጸብጻባት፡ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናልን ትካል ተጣበቕቲ መሰላት ዉድብ ሕቡራት ሃገራትን ካልኦት ዘይመንግስታዉያን ናይ ስለያ መርበባትን ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ኢትዮጲያ ጽንተት ናይ ዓሌትን ካልኦት ጥሕሰት ሰብኣዊ መሰላትን ይካየዱ ምህላዎም ዘስምዕ ሰፊሕ ናይ ህዝባዊ ርክባት ዘመተ ከካይዳ መምርሒ ተዋሂብወን ኣሎ። ብሓፈሻዊ ኣዘራርባ፡ እቲ ዓፈና ነቲ ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ኢትዮጲያ ክርከብ ጅሚሩ ዘሎ ጋህስታትን ገበናት ጃንዳ ማለሊት ካብ ዓይኒ ማሕበረሰብ ዓለም ንምኽዋልን ሙዃኑ መንግስቲ ኢትዮጲያ ተረዲእዎ'ሎ።
Human Rights Watch ኣብ 9 ታሕሳስ 2021 ኣብ ዘዉጽኦ ጸብጻብ፡ ዕጡቓት ጃንዳ ማለሊት ካብ 31 ነሓሰ 2021 ክሳብ 9 መስከረም 2021 ኣብ ከተማ ጨና ብዕዉር ንጹህ ህዝቢ ኣምሓራ ከም ዝጨፍጨፉ መስኪሩ'ዩ። ኣብ ክልል ዓፋር ዉን ክሳብ ሕጂ መጠኑ ብንጹር ክፍለጥ ዘይከኣለ ጽንተት ህዝቢ ዓፋር ተፈጺሙ'ዩ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ክልል ኣምሓራ ኣብ ከባቢታት ወልቃይትን ኣምሓራብ ብዙሕ ጋህስታት ከም ዝተረኽበ ሓቢሩ ጥራይ ዘይኮነ እቶም ጋህስታት ናይ ልዕሊ 20 ዓመታት ዕድመ ከም ዘለዎም ሓቢሩ'ዩ። እዚ ስኑድ ጭብጥታት'ዚ ኣብ መራሕቲ ጃንዳ ማለሊትን ኣሳሰይቶምን ከቢድ ሻቕሎት ፈጢሩ ከም ዘሎ ብዙሕ ዘካትዕ ኣይኮነን። ዕድመ ናይ'ዞም ኣዕጽምቲ እዚኣቶም Carbon Test ብምግባር መንነቶም ንምጽራይ ክትዓት ይለዓሉ ምስ ምህላዎም፡ ከቢድ ጭንቀት መራሕቲ ጃንዳ ማለሊት ዘገርም ኣይኮነን። ኣቐዲሙ እቲ ክኽወል ዘይክእል ገበናት ጃንዳ ማለሊትን ዉን ካብ ኣፍ መንግስቲ ኣሜሪካ ነዚዑ'ዩ።
"......The United States is gravely concerned by the reports of atrocities, including sexual violence, committed by fighters affiliated with the Tigray People’s Liberation Front in the Amhara region of Ethiopia, as described in a recent Amnesty International report. The atrocities were perpetrated in and around Chenna and Kobo in late August and early September 2021, shortly after Tigrayan forces took control of the areas in July...."
እንተኾነ ኣብ ዝሓለፉ 2 ሰሙናት ኣብ መቐለ ተኸቢቦም ዘለዉ መራሕቲ ጃንዳ ማለሊት ምስ'ቲ ኣብ ዉድብ ጥዕና ዓለም ስልጣን ሒዙ ዝርከብ ዶ/ ቴድሮስ ኣድሓኖም ብቐጻሊ ኣብ ዘካየድዎ ናይ ማንዛ ርክባት፡ ማለሊት ሰሜናዊ ምዕራብ ኢትዮጲያን ገለ ክፋል ደቡባዊ ምዕራብ ኤርትራን ክወሃባ እንተ'ዘይኪኢሉ ኣብ ዝኾነ ይኹን ናይ ሰላም ዝርርባት ኮፍ ክትብል ድልዉነት ከም ዘይብላ ደጊሙ ንዋሽንግተን ኸብርህ መምርሒ ተዋሂብዎ'ሎ። ብመሰረት እቲ ዝተዋህቦ መምርሒ ስራሕ፡ ዶ/ ቴድሮስ ኣድሓኖም ምስ ላዕለዎት ሓለፍቲ ባይቶ ኣሜሪካን ፕ/ት ኣሜሪካ ነበር ቢል ክሊንተንን ተራኺቡ ሰፊሕ ዝርርብ ኣካይዱ። ድሕሪ'ዚ ዝርርብ ወከልቲ ባይቶ ኣሜሪካ ምሕድግ ኢሎም ኣብ ዘካይደዎ ምስጢራዊ ዘተ፡ ኣሜሪካ ምስ ሕብረት ኤዉሮጳ ጽምዶ ብምፍጣር ጠለባት ጃንዳ ማለሊት ንምምላእ ስራሕ ክስራሕ ኣብ ስምምዕ በጺሑ'ሎ።
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን መንግስቲ ኣሜሪካ ንኤች/ኣር-6600 ዝምልከት መግለጺ ኣዉጺኡ ኔሩ'ዩ። ብመሰረት እቲ መግለጺ፡ መንግስቲ ኣሜሪካ ነቲ ንመንግስታት ኤርትራን ኢትዮጲያን መጠነ ሰፊሕ ቑጠባዊ እገዳ ንምሕላፍ ዓሊሙ ዝተወቕረ እማመ ንግዚኡ ደዉ ከብሎ ሙዃኑ'ዩ ተገሊጹ ዘሎ። እንተኾነ ጽልዋ ዘለዎም ሓለፍቲ ሰነት ኣሜሪካ እቲ እማመ ክቕጽልን መንግስቲ ኢትዮጲያ ሰሜናዊ ምዕራብ ክፋል እታ ሃገር ለቒቑ ንኽወጽእ ንምስግዳድ ክስርሓሉን'ዮም ዝጽዉዑ ዘለዉ።
ፍጻመ ዝሓለፈ 2 ሰሙን........
ባይቶ ኣሜሪካ ነቲ HR-6600 ተባሂሉ ዝፍለጥ'ሞ መንግስቲ ኢትዮጲያ ንምንብርካኽ ዕላማ ጌሩ ዝተሃንጸ እማመ ደጊሙ ኣብ ጠረቤዛ ከዉርዶ መረዳእታ ተዋሂቡ ይርከብ። ብመሰረት ተረኺቡ ዘሎ ሓበሬታ ኣሜሪካ ነዚ ሰነድ እዚ ኣብ ክንዲ ምሉእ ብምሉእ ሓኺኻ ምድርባይ፡ ናይ ይጽንሓለይ ጸወታ ክትጻወት መሪጻ'ላ። ክጭበጥ ትጽቢት ተጌሩሉ ዘሎ ጉዳይ መንግስቲ ኢትዮጲያ ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ኢትዮጲያ ዘሎ ጉዳይ ንጃንዳ ማለሊት ብዝጥዕም መገዲ ከመዓራርዮ እንተዘይኪኢሉ፡ ኣሜሪካ ነቲ እማመ ደጊማ ናብ ባይቶ ኣሜሪካ ከተዉርዶ'ያ። ኣብ'ዚ ጉዳይ'ዩ እምበኣር ኣምባሳደር ጃንዳ ማለሊት ኣብ ሃገራት ምዕራብ ዶ/ ቴድሮስ ኣድሓኖም ምስ ሓለፍቲ መንግስቲ ኣሜሪካ ተራኺቡ ክዛተ ብህጹጽ ተጸዊዑ ቐንዩ ዘሎ። ላዕለዎት ሓለፍቲ ስቴት ዲፓርትመንት ነቲ ኣብ ሃገራት ምዕራብ ስልጣን ሒዙ ጉዳያት ጃንዳ ማለሊት ዘሳልጥ ዘሎ ዶ/ ቴድሮስ ብዛዕባ'ቲ ጃንዳ ማለሊት ናብ ሰሜናዊ ምዕራብ ከተካይዶ እትቐራረብ ዘላ ወራር መብርሂ ሓቲቱ'ሎ። ብመሰረት'ቲ ዝተዋህቦም ሓበሬታ መንግስቲ ኣሜሪካ ማዕረ ማዕረ'ቲ ጃንዳ ማለሊት ከተበግሶ ክትቀራረብ ዝጸንሐት ወተሃደራዊ ቕድመ ምቅርራባት፡ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኢትዮጲያ ሓያል ፖለቲካዉን ቑጠባዉን ጸቕጥታት ንምግባር ዝዓለመ'ዩ ኔሩ።
ሰፊሕ ጎስጓስ "ጽንተት ዓሌት" ንሓጺር ፖለቲካዊ ዕላማ
----
ጽምዶ መንግስቲ ኣሜሪካን ጃንዳ ማለሊትን ኣብ ጉዳይ "ጽንተት ዓሌት" ሓጺርን ነዊሕን ኣጀንዳታት ዝሓዘ'ዩ። እቲ ሓጺር ኣጀንዳ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ንመንግስቲ ኢትዮጲያ ከቢድ ጸቕጢ ፈጢርካ ኣብ ልዕሊ ክልል ኣምሓራ ነቓዕ ምፍጣር'ዩ። ከም'ቲ ብተደጋጋሚ እንሰምዖ ዘሎና- ጃንዳ ማለሊት ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኣምሓራ መጠነ ሰፊሕ ናይ ጽልኢ ፕሮፖጋንዳ ከካይድ ጸኒሑ'ዩ። እዚ ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ እታ ሃገር ጽንተት ተጋሩ ተፈጺሙ ዘስምዕ ልሙስ ናይ ጸለመ ወራር እዚ፡ ብዓንደርእሱ ብመንግስቲ ኣሜሪካ ዝዝወር'ዩ። Amnesty International ምስ Human Rights Watch ተጻሚዱ ኣብ ኬንያ ኣብ ዘካየዶ ምስጢራዊ ዛዕባ፡ ላዕለዎት ሓለፍቲ ባይቶ ኣሜሪካን ዶ/ ቴድሮስ ኣድሓኖምን ተሳቲፎሞ ከም ዝነበሩ ይፍለጥ። ድሕሪ'ዚ ምስጢራዊ ኣኼባ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ከም'ዚ ክብል መግለጺ ኣዉጺኡ።
".....Amhara regional security forces and civilian authorities in Ethiopia’s Western Tigray Zone have committed widespread abuses against Tigrayans since November 2020 that amount to war crimes and crimes against humanity, Amnesty International and Human Rights Watch said in a new report released today. Ethiopian authorities have severely restricted access and independent scrutiny of the region, keeping the campaign of ethnic cleansing largely hidden..."
ምንባብ ጃንዳ ማለሊትን መንግስቲ ኣሜሪካን ኣብዚ ጉዳይ ኣዝዩ ንጹር'ዩ። ብመሰረት ካብ ሓለፍቲ ባይቶ ኣሜሪካ ዝሓለፈ ጸብጻብ፡ ስቴት ዲፓርትመንት ከም'ዚ ክብል ተመሳሳሊ መግለጺ ኣዉጺኡ።
".....The United States reiterates its grave concern over continuing reports of ethnically-motivated atrocities committed by Amhara authorities in western Tigray, Ethiopia, including those described in the recent joint report by Human Rights Watch and Amnesty International. In particular, we are deeply troubled by the report’s finding that these acts amount to ethnic cleansing...."
ድሕሪ'ዚ ክልተ መግለጺ ጃንዳ ማለሊት ብመርበባት ሓበሬታታቱ ኣቢሉ ኣብ ዘዉጽኦ መግለጺ፡ ነቲ ብትካላት ኣምነስቲ ኢንተርናሽናልን ካልኦትን ስቴት ዲፓርትመንትን ዝወጸ መግለጺታት ከም'ዚ ክብል ደጊሙ ኣስሚሩሉ
".....ኣብ ትግራይ ኣብ ልዕሊ ንፁሃን ሰላማውያን ሰባት ገበናት ኲናትን ገበን ኣንፃር ሰብኣውነትን ከምዝተፈፀሙ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናልን ሂዩማን ራይትስዎችን ሎሚ ኣረጋጊፆም....."
ካብ'ዚ ሓጺር ኣጀንዳ'ዚ እንታይ ክርከብ'ዩ ተደልዩ ዘሎ?
----
መንግስቲ ኣሜሪካ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኢትዮጲያ ሰፊሕ ናይ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ጸለመታት ብምልዕዓል ጸቕጥታት ንምፍጣር'ዩ ዝህቅን ዘሎ። እዚ ምስ'ቲ ብኤች/ኣር-6600 ምስ ዝድረብ መንግስቲ ኢትዮጲያ ኣብ ኩርናዕ ብምእታዉ ሕድገታት ንምግባር ንምስግዳድ'ዩ ዕላምኡ። ከም'ቲ ብተደጋጋሚ ክንብሎ ዝጸናሕና ማለሊት ነቲ መንግስቲ ኣሜሪካ ክትጭብጦ ዝህንጠዮ ዘሎ ዓወታት ክትጭብጥ እንተኾይና፡ ብመንገዲ ወልቃይት-ሑመራ ዘየቋርጽ ናይ ኣጽዋር ዕድጊ ክፍጠራ ድሌታት ኣሎ። እዚ መስመር እዚ ብኩናት ክኽፈት ከም ዘይከኣል ድሮ ንጹር ኮይኑ ኣብ ዘለወሉ እዋን፡ 'ጽንተት ዓሌት' ይፍጸም ኣሎ ብዝብል ምስምስ እቲ መስመር ካብ ዕጡቓት ክልል ኣምሓራ መንዚዕካ ንምዉሳድ ዝሃቀነ'ዩ።
