Center for research and documentation ማእከል ምርምርን ስነዳን ግዱሳት ሃገራዉያን
ኤሪሳት (EriSat) እንታይ'ዩ ኣጋጢሙዋ?
---
ኣብ ዝሓለፉ ዉሑዳት ሳምንታት: ኣብ መንጎ ኣባላት ኤሪሳት ኢና በሃልቲ ዉልቀሰባትን ኣባላት ቦርድን ምዉርዋር ዳርባ እምኒ ቀንዩ'ሎ። ኣባላት ኤሪሳት (ሸቃሎ) ከም ዝኾኑ ዝገልጹ 9 ዉልቀሰባት: ካብ ትእዛዝን ሕጋጋትን ናይ'ታ ትካል: ፈሊሎም ብምዉጻእ ኣብ ልዕሊ'ታ 7 ዝኣባላታ ቦርድ ዕልዋ ክገብሩ ከም ዝሃቀኑ'ዩ እቲ ቦርድ ዝኸስስ። በንጻሩ እቶም 9 ዉልቀሰባት: ቦርድ ካብ ሕጊ ወጻኢ ናይ ስልጣን ግብትና ይፍጽም ምህላዉ ኣብ ምኽሳስ ጸኒሖም። ጠንቅን ኣመዓባብላን ናይ'ዛ ብመራሕቲ ወያነን ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካን ቀሊል ዘይብሃል ወጻኢታት ክግበረላ ዝጸንሐት መርበብ ሓበሬታ ግን እንታይ'ዩ? ነዚ ንምርግጋጽ ካብ ኣቐዲሞም ምስታ ትካል ጥቡቕ ርክብ ዝጸንሖም ኣካላት ሓበሬታ ኣኪብና ኣሎና።
ብመሰረት ትንተና ናይ'ቶም ሰባት: ሽግር ናይ'ዚ ሕጂ ኣብ ምዉንጃልን ምክሳስን በጺሑ ዘሎ ሰሓቦ ጉቶቶ: ካብ ኣጀማምራን ኣመሰራርታን ናይ'ታ ትካል'ዩ ዝፍልም። ብዓንደርእሱ ኣጀንዳ ዘይብላን ብደገ ትምወልን ትምእዘንን ትካል'ያ ጸኒሓ። ካብኡ ዝገደደ ድማ: ብደቂ ሓደ ዓዲ ወይ ድማ ሓደ ከባቢ (ንትሕተ ሃገራዊነቶም ዝገልጽ) ክትምእዘን ምጽንሓ: ንዕላማታት ናይ'ዛ ትካል ቁልጭ ኣቢሉ ዘዉጽአ'ዩ። ኣብ ሱር ናይ'ቲ ሕጂ ዝዛበጥሉ ዘለዉ ኣጀንዳ: ‘‘ኣዉራጃዉነት‘‘ ከም ዘይድፋእ እምባ ተኾይጡ ንረኽቦ። እቶም ሕጂ ንምንታይ ንስዉእ ሜ/ጀ ሳሙኤል ሃይለ (ቻይና) ትጸርፉ ዝብሉ ዘለዉ ዉልቀሰባት: ትማሊ ስዉእ ሜ/ጀ ዉጩ እንክጽረፍ ኣስቂጦም ዝሓለፉ'ዮም። ጋዜጠኛ ኣሕመድ ሸሪፍ: መንግስቲ ኤርትራ ብትግርኛ ዝተዓብለለ መንግስቲ'ዩ ክብል: ኣብ ቃልዕ ወጺኡ ዝዛረብ ሰብ'ዩ። ኣካያዲ ስራሕ ሄኖክ ተኽለ ፍርቂ ትግራዋይ ሙዃኑ ከይተርፎ: ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራን ገዳይም ተጋደልትን ሕሉፍ ዝመስል ጽልኢ ክነዝሕ ዝጸንሐ'ዩ። ኣብ ተደጋጋሚ እዋን ንምንታይ ዶ/ ዓንደብርሃን ወ/ ጊዮርጊስ ዘይዕደብ ተባሂሉ ኣብ ዝተሓተተሉ እዋን: ወዲ ኣዉራጃ ኩስቶ ዘይእመን'ዩ ክብል መልሲ ዝህብ ዝነበረ ሄኖክ ተኽለ (ብጫ) ባዕሉ'ዩ። ፍርቂ ካብ'ቶም ሕጂ ዕልዋ ዘካይዱ ዘለዉ ሰባት: ብትዉልዲ ኤርትራዊያን'ዉን ኣይኮኑን። እቲ ሕቶ; እንታይ ዝተፈጥረ ሓድሽ ነገር ስለ ዘሎ'ዩ: ኣብ መንጎኦም ናዕብን ዕግርግርን ሰፊኑ? ነዚ ንምምላስ: ንድሕሪት ምልስ ንበል እምበኣር።
ኣብ ሕቅምቲ 2018 ላዕለዋይ መሪሕነት ወያነ ኣብ ህጹጽ ኣኼባ'ዩ ዝነበረ። ፖለቲካዊ ምንቁልቋል ኢትዮጲያ ኣዝዩ ቅልጡፍ ብምንብሩ: ሓለፍቲ ወያነ ኣብ ኣዲስ ኣበባን ኣስመራን ዕልዋ መንግስቲ ከግብሮም ዝኽእል ምቅርራባት ጀመሩ። ላዕለዎት ኣዘዝቲ ሰራዊት ኣብ ፍጹም ምድላዉ: ፖለቲካዊ ሓለፍቲ ኣብ ፍጹም ጎስጓስ: ታሕተዎት ካድራት ድማ ህዝቢ ኣብ ምዉዳብ ተሸመሙ። ኣብ ከምዚ ዝበለ ኩነታት'ዩ እምበኣር ሓላፊ ፖለቲካዊ ቤት ጽሕፈት ወያነ ኣቶ ኣለም ገብረዋሒድ ኣብ ከተማ ዋሽንግተን ተረኺቡ ንኣመሰራርታ TMH'ን EriSat'ን ክዘራረብ ዝጀመረ። ድሕሪ ዝተገብረ ናይ 2 ሰሙን ጽዕጹዕ ዝርርብን ምኽክርን ድማ ንምንቅስቓስ ይኣክል ክትድግፍ ትኽእል'ያ ዝተባህለት መርበብ ሓበሬታ: ብቑጽሪ 501(c) 3 ከም ዘይመንግስታዊት ትካል ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ: ካሊፎርንያ ተመስረተት። ስለዚ እምበኣር: ካብ ኣጀማምርኣ ኣብ ትሕቲ ሞግዚትነት መሪሕነት ወያነ'ያ ተመስሪታ።
እዛ ትካል ኣብ ትሕቲ ሞግዚትነት ወያነ ብምጽንሓ: ኩሉ ፊናንስያዊ ወጻኢታታ (financial expenses) ብመሪሕነት ወያነ'ዩ ክሽፈን ጸኒሑ። ከም ጋዜጠኛታት ተቖጺሮም ክሰርሑ ዝጸንሑን ዘለዉን ዉልቀሰባት ናይ'ታ ትካል'ዉን: ሞቕኖኖም ብደገ ዝመጽእ ብሙዃኑ: ናይ ባዕሎም ኣጀንዳ ክሕንጽጹ ኣይጸንሑን። ከም ኣብነት፥ ኣብ እዋን ኩናት ትግራይ: ኣንጻር ሰራዊት ኤርትራ ክጉስጉሱን ንህዝቢ ኤርትራ ብገበን ‘‘ጽንተት‘‘ ክኸሱን ዘገድድ ስምምዕ'ዩ ጸኒሕዎም። መብዛሕትኦም ነቲ ኣጀንዳ ተቐቢሎም ዘተግብሩ'ኳ እንተኾኑ: ገለ ገሊኣቶም'ሞ ኤርትራዊያን'ዮም ኢልካ ክትጽዉዖም ኣብ ዘጸግም ደረጃ'ዩ ተበጺሑ። ብመሰረት ዝኣተዉዎ ስምምዕ: ምስ ወያነ ብምዉጋን ኣንጻር ህዝቢ ኤርትራ ኣሎ ዝበሃል ነዝሒ ክተፍኡ ጸኒሖም።
ድሕሪ ስዕረት ወያነ: ፊናንሲያዊ ዓቕምታት ናይ'ታ ትካል ኣብ ሓደጋ ብምዉዳቑ: ኣዒንቲ ቦርድ ናይ'ዛ ትካል ናብ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ'ዩ ኣቢሉ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ነቲ ሓገዝ ግብራዊ ንምግባር: ERIPS ተባሂሉ ዝጽዋዕ 180 ምሁራት ዘለዉዎ ትካል ከቑሙ ብዝሃቦ መምርሒ መሰረት: ዶ/ ሳባ ተስፋጊዮርጊስ ኪዳነ ዝርከቡዎ ትካል ቖመ። EriSat'ዉን ኣካል ናይ'ዚ ሰፊሕ ሰንሰለት ብሙዃን ካብ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ቀሊል ዘይብሃል ፊናንሲያዊ ሓገዛት ክረክብ ጀመረ። ኣብ 14 ነሓሰ 2021 ድማ ኣባላት ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ዝተረኽቡዎ ሰፊሕ ኣኼባ ኣብ Catholic University of America ኣብ ዋሽንግተን ተኻየደ። ካብ'ቲ ዘደንጹ: እቲ ሕጂ ምስ ዶ/ ሳባ ተስፋጊዮርጊስ ኪዳነ ኣብ ምግጫዉ ዝርከብ ሄኖክ ተኽለ (ብጫ): ምስ ርክብ (connector) ዶ/ ሃብትኣብ ፍስሃ ኣብ'ቲ ኣኼባ ብሓንሳብ'ዩ ዉዒሉ። ዶ/ ሃብትኣብ ፍስሃ; ነቲ ምንቅስቓስ ወኪሉ ምስ ላዕለዎት ሓለፍቲ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ዝራኸብ ሰብ'ዩ። ዶ/ ሳባ ተስፋጊዮርጊስ ኪዳነ'ዉን ቀንዲ ካብ መስረትቲ ERIPS'ን ERISAT'ን ሙዃና'ዩ። ስለዚ ኣብ ምንታይ'ዩ እቲ ግጭት? ዕማማት ናይ'ዛ ትካል ኣብ ዕሱብነት'ዩ ጸኒሑ። ካብ 2021 ኣትሒዙ: ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ: ነታ ትካል ናይ 200,000 ዶላር ባጀት ሰሊዑ ከንቀሳቕሳ'ዩ ጀሚሩ። ንህዝቢ ሓግዙና ተባሂሉ'ዉን ልዕሊ 300,000 ተኣኪቡ'ዩ። ነቲ ገንዘብ መን ይቆጻጸሮ ኣብ ዝብል ኣርእስቲ ግን ከቢድ ምስሕሓብ'ዩ ጸኒሑ። ኣካያዲ ስራሕ ኣቶ ሄኖክ ተኽለ: እቲ ገንዘብ ኣብ ትሕቲ ኣካያዲ ስራሕ ክኸዉን ኣለዎ ዝብል ክርክር ከቕርብ እንከሎ: ዶ/ ሳባ ተስፋጊዮርጊስ ኪዳነ ዝመርሖ ቦርድ ድማ እቲ ገንዘብ ኣብ ትሕቲ ቦርድ ክኸዉን ኣለዎ ዝብል ተሪር መርገጺ'ዩ ጸኒሕዎ።
ካብ 2023 ዝማዕበለ ኩነታት፥
---
ኣብ 7 ጥሪ 2024: ቦርድ ንኣካያዲ ስራሕ ኣቶ ሄኖክ ተኽለ ካብ መዝነቱ ኣለዮ። ሽሕ'ኳ ኣቶ ሄኖክ ተኽለ ነታ ትካል ዘይዉክል ዘረባ ተዛሪቡ ዝብል ምስምስ እንተቐረበ: ጠንቂ ናይ'ቲ ስጉምቲ ግን: ብኣቶ ተወልደ እስቲፋኖስን ዶ/ ሳባ ተስፋጊዮርጊስ ኪዳነን ዝምራሕ ቦርድ: EriSat ምስ ብርጌድ ንሓመዱ ተባሂሉ ኣብ ልዕሊ ኤርትራዊያን ዜጋታት ሽበራ ዘካይድ ጉጅለ ርክብ ክህልዎ የብሉን ዝብል መርገጺ ብምሓዞም'ዩ። ድሕሪ'ቲ ክፍሊ ጸጥታ ኣሜሪካ ኣብ ልዕሊ ቦርድ ዘካየዶ ጸቕጢ: ኣቶ ሄኖክ ተኽለ ከም ኣካያዲ ስራሕ ነታ ትካል ኣብ ጠመተ ከእትዋ ከም ዝጀመረ ዶ/ ሳባ ተኽለሃይማኖት ንኣቶ ሄኖክ ካብ ምሕባር ኣተቖጠበትን። ካብ'ዚ ብምብጋስ: 4 ድምጺ ካብ 7 ብምርካብ: ቦርድ ነቲ ኣብ ሕሳብ ባንክ ዝነበረ ልዕሊ 300,000 ዶላር ኣብ ትሕቲ ቁጽጽሩ ብምእታዉ: ንኣቶ ሄኖክ ተኽለ: ንኣቶ ፍሊሞን ኣለም: ንኣቶ ዉሃብ ሚካኤል: ንኣቶ ፍሊሞን ሓጎስ: ንኣቶ ኣበድ ወልደማርያም: ንኣቶ ኣሕመድ ሸሪፍ: ንኣቶ ዮናታን ጽገ: ንኣቶ ከራር ህያቦ ካብ ስርሖም ኣባሪሩዎም ኣሎ። ኣብ ልዕሊኦም ዕላዊ ክሲ ከም ዝምስርት'ዉን ኣፍሊጡ'ሎ። ትርጉም ናይ ከምዚ ዝኣመሰለ ምዉርዋር ዳርባ እምኒ: ሓደ ነቲ ሓደ ካብ ጸወታ ንምግላፍ ዝግበር ናይ ጆኬር ኣሰሓሓብ'ዩ። ኣብ መንጎ ድማ ህዝቢ ብስምዒት ቆርቂስካ ዶላር ትግሕጥ።
ኣብ'ቲ ናይ መወዳእታ ነጥቢ: ኣቶ ሄኖክ ተኽለ ነታ ትካል ጎቲቱ ናብ መንደበሉዎ (ደቂ ዓዱ) ከእትዋ ህርዲግ ክብል'ዩ ጸኒሑ። ኣባላት ቦርድ ምሉእ እምነት ኣሕዲሮም መፍትሕ ኣረኪቦም ምስ ደቀሱ: ምስ ኣቶ በየነ ገብረዝጋብሄር ስዉር ኪዳን ብምምስራት: ኣብ ልዕሊ ቦርድ ናይ'ታ ትካል ዕልዋ ምክያድ'ዩ ተተሓሒዙዎ። ብቐንዱ'ዉን ኣቶ ዮሴፍ ገ/ ሂወት ይኹን ኣቶ ተመስገን ካሕሳይ: ኣብ EriSat ክዕደሙ ዘይድለየሉ ምኽንያት ብወዝቢ ኣይነበረን። ብዓድን ኣዉራጃን ዝተጨማለቑ ብሩዛት ዘካይዱዎ ናይ ኣላጋጭ ጸወታ'ዩ ኔሩ። ስለዚ እቲ ጉዳይ ‘‘ክልተ በርሓት ብመመሸጥ ይበኣሱ‘‘ ካብ ዝኸዉን'ሲ ሓጺር ኣይገበረን።
ኣብ መደምደምታ፥ ብትሕተ ሃገራዊነት እንዳተሓስዩ ንቁሩብ ቁራቦ ዝዕሰቡ ሕልና ኣልቦ ዉልቀሰባት: ኣብ ፍርቂ መንገዲ ብገንዘብን ስሱዕ ሸዉሃት ስልጣንን ከም ዝናቖሩ ፍሉጥ'ዩ ኔሩ። ብቐንዱ ደምበ ዕንይንይ ዝብል ጥማቔ ስም ዝተለጠፎም'ዉን ብወዝቢ ኣይነበረን። እቲ ምንታይ: ገንዘብ ህዝቢ ሓሺሽካ ንምህዳም ዝግበር ናይ ዕንይንይ ጸወታ ሙዃኑ ዝጠፍኦ ኤርትራዊ ስለ ዘይነበረ።
Subscribe:- https://www.youtube.com/live/7s184wTx_p ... jAQXbQa_Wr