ትግራይ፥ ከም ለሴቶ'ዶ ወይስ ግሪንላንድ?
—-
‘‘ኩናት ባህላዊ ጸወታና'ዩ‘‘ ብዝብል ካብ ኣፍንጫኻ ኣርሒቕካ ዘይከይድ ዉዱቕ ጭርሖታት ብምጭራሕ: ኣብ ትግራይ ኩናት ክሳዉሩ ዝኸኣሉን ከም ዉጽኢቱ ድማ መስሓቕ ሸራፋት ዝኾኑን ዲያስፖራ ትግራይ: ኣብ ዝሓለፈ ሓደ ወርሒ ነቲ ዝወረዶም ክስራንን ጥፍሽናን ዘደዓዕስ 'ጽዉያታት' ክሰምዑ ቀንዮም ኣለዉ። ካብ 4ኪሎ ክንፋሕ ዝጸንሐ ንፍሖ ርዑዳት ሞራል ክህቦም ብምኽኣሉ: ካብ ‘‘መሽረፈት'የ ትወጻ ዲኻ ዓቐበትየ‘‘: ናብ ‘‘ዶ/ ኣቢ ኣሕመድ ኩርዓትናን ሓበንናን‘‘ ናብ ምባል ምብጽሖም ዘይተገረመ የለን። ካብ'ዚ ሕልፍ ብዝበለ ድማ ኣብ ፈቐዶ ማሕበራዊ መራኸቢታት ጭንን ኢሎም: ንዝኾነ 'ኣንጻር ኤርትራ' ዝዝረብ ዘረባታት ከም ጫት ከኮማስዑ ይረኣዩ። ሕሱም'ያ ቁርስ: ምስ ዘይትፈትዎ የተሓቋቕፍ።
ገለ ካብ ሓቅታት፥
1/ ትግራይ ብኸመይ'ያ ግዝኣታ ከተዉሕስ? ብስም ፕሪቶርያ ዝግበር ዘሎ ናይ ‘‘containment” ፖሊሲ ብልግና'ኸ ክሳብ ክንደይ ክትጻወሮ ትኽእል?
2/ ቁጠባዊ ትሕዝቶ ትግራይ ኣብ ማእከል ኢትዮጲያ ከም ዝሙርኮስ ጌርካ ተሃኒጹ ዘሎ ስትራተጂ'ኸ ትግራይ ብኸመይ ክትወጾ ትኽእል?
3/ ቁጠባስ ተሃንጸ: ኢትዮጲያ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ወራር ምስ እትፍጽም: ነቲ ካብ ኤርትራ ክፍኖ ዝኽእል ጸረ መጥቃዕቲ: ትግራይ ክትጻወሮ ትኽእል'ዶ? ኤርትራ ድሮ ክሳብ 500 ኪ/ሜ ዝዉንጨፍ ማእከላይ ርሕቀት ዘለዎ ሚሳይል ሸሚታ'ያ። ትግራይ ነዚ ክጻወር ዝኽእል ዓቕሚ ክህሉዋ ድዩ?
4/ ትግራይ ኣብ ቀጻሊ ናይ ኩናት ደበና ከንብር ዘኽእል ዓቕሚ ትዉንን'ዶ? ኤርትራ መሬት ትግራይ ደጊማ ናይ ምቁጽጻር ምሉእ ብቕዓት ከም እትዉንን ዝተረጋገጸ ሓቂ'ዩ።
እቲ ሓቂ ግን እንታይ'ዩ?
---
መብዛሕትኦም ዲያስፖራ ትግራይ ዘንጊዖሞ ዘለዉ ሓቂ: ትግራይ ከም ክልል ናይ ኤርትራ ‘‘ጂኦግራፊካዊት ጽልዋ‘‘ (buffer zone) ሙዃና'ዩ። ኣብ ብዙሓት ተጋሩ ካብ ዘጋጥም ዝንቡዕ ጂኦግራፊካዊ ኣጠማምታ: ጸጥታዊ ዉሕስነት ትግራይ ኣብ ኤርትራ ዝሙርኮስ ሙዃኑ ዘይምእማን'ዩ። ብፍላይ ኣደንጻዊ ዝገብሮ: ልሂቃን ናይ'ታ ክልል: ትግራይ ልክዕ ከም ግሪንላንድ (Greenland) ብማያት ተኸቢባ እትነብር ጌሮም ንህዝቢ ትግራይ ከእምኑ ክህቅኑ ክትርኢ እንከሎኻ'ዩ። ግን እቲ ክዉን ሓቂ: ትግራይ ናይ ኤርትራ ‘‘ጂኦግራፊካዊ ናይ ጸጥታ ዞባ ኤርትራ‘‘ ኮይና ከም እትቕጽል'ዩ ፍጹም ጥርጥር የለን። ካብ ኢትዮጲያ እትትኮስ ጥይት: መዕለቢኣ ኣብ ሕምብርቲ ትግራይ'ዩ ክኸዉን። ድሮ ‘‘ዕጽዋይ ክባይ‘‘ ተረሲዑ: 80%-90% ናይ ምክልኻል ሓይሊ ኤርትራ ኣብ ዶባት ትግራይ ዝተጸግዐ ሙዃኑ ምዝንጋዕ: ካብኡ ዝዓቢ ድንቁርና ፍጹም ክህሉ ኣይክእልን። ተመን እግሪ የብሉ: ዓሻ ልቢ የብሉ ዝተባህለ'ዉን ከምዚ ምስ ተረኽበ'ዩ።
ጠቕሊልካ ክረአ ዘለዎ ሓቂ፥ ዲያስፖራ ትግራይ: ካብ ሕልምታት (fantasy) ወጺኡ: ኣብ ስሕበት ክዓስል ግድን'ዩ ክኸዉን። ድሕሪ ደጊም ኣብ መሬት ኤርትራ ዝግበር ኩናት ከም ዘየለ ዘይምእማን: ብወለንታኻ ዓይንኻ ዓሚትካ ናብ ጸድፊ ምጽዳፍ ጥራይ'ዩ ክኸዉን። ተጋሩ ክኣምኑ ከይኣምኑ ብዘየገድስ: ትግራይ ናይ ኤርትራ ቃዛ ካብ ሙዃን ዝኽልክል ክዉንነት ከቶ የለን። እቲ እንኮ ኣማራጺ: ኣብ መንጎ ህዝብታት ትግራይን ኤርትራን ስትራተጂካዊ ሰላም (strategic peace/ alliance) ፈጢርካ ምንባር ጥራይ'ዩ።
ኣስመራ
Center for research and documentation ማእከል ምርምርን ስነዳን ግዱሳት ሃገራዉያን
