Mereja.Forum

KEREN TSADA!

Kuasmeda wrote: ↑

22 Oct 2021, 11:18

Beautiful city, thank you brother!!

A city of peace and harmony.
Just in this one picture, you can see, Orthodoxy Churchs, Catholic church and Mosques, built a few feets from each other; I have never seen any city in the world where its citizens could speak three languages fluently and every ethnic in the city have been getting along for centuries.

On other fact about Keren:

The Muslim community go to Mariam De’arit (church) to pay respect for her on weekly basis and celebrate her monthly and yearly holidays in their homes like their Christian counterparts. No Muslim in the world ever dare to do that. Some of you may know why Muslims in Keren believe in Mariam De’arit.

Kuasmeda wrote: ↑

22 Oct 2021, 11:18

https://www.asianews.it/news-en/Million ... 28577.html

Similarly when my uncle was released from prison my whole family paid a visit to the place of Shaikh Abdul Qadir Jaylani and cooked food to a large number of Muslims and Christians to celebrate the good news. Actually it was to respect a መብጸዓ። ስጋ ተሓሪዱ ዝተበልዐ ምስ ተበልዐ ዝተረፈ ንድኻታት ተዓዲሉ።

Keren is the city of my childhood and fond memories.

euroland wrote: ↑

22 Oct 2021, 16:19

Beautiful city, thank you brother!!

A city of peace and harmony.
Just in this one picture, you can see, Orthodoxy Churchs, Catholic church and Mosques, built a few feets from each other; I have never seen any city in the world where its citizens could speak three languages fluently and every ethnic in the city have been getting along for centuries.

On other fact about Keren:

The Muslim community go to Mariam De’arit (church) to pay respect for her on weekly basis and celebrate her monthly and yearly holidays in their homes like their Christian counterparts. No Muslim in the world ever dare to do that. Some of you may know why Muslims in Keren believe in Mariam De’arit.

Kuasmeda wrote: ↑

22 Oct 2021, 11:18

Our Keren TsaEda is the land of love. I love the people of Keren as well as the city of Keren itself.

Dedebit is always dedeb
R.I.P Abay Tigray and TPLF terrorist group

ፊት ለፊት የሚታዩት ሁለቱ ውብ ካቶሊካዊ ቤተክርስትያኖች ለከረን ከተማ ውበት ወደር የለሽ አስተዋጽኦ ኣላቸው። ከተማው ውስጥ የሚገኙት መስጊዶች፡ የተዋሕዶና የኬንሻ ቤተክርስትያኖችም እንዲሁ ከተማዋን አስውበዋታል። በጣልያን ግዜ የታነጹት ሌሎች ህንጻዎችም ለከተማዋ ግርማ የበኩላቸውን አስተዋጽኦ እንዳበረከቱ ይታወቃል።

euroland wrote: ↑

22 Oct 2021, 16:19

Beautiful city, thank you brother!!

A city of peace and harmony.
Just in this one picture, you can see, Orthodoxy Churchs, Catholic church and Mosques, built a few feets from each other; I have never seen any city in the world where its citizens could speak three languages fluently and every ethnic in the city have been getting along for centuries.

On other fact about Keren:

The Muslim community go to Mariam De’arit (church) to pay respect for her on weekly basis and celebrate her monthly and yearly holidays in their homes like their Christian counterparts. No Muslim in the world ever dare to do that. Some of you may know why Muslims in Keren believe in Mariam De’arit.

Kuasmeda wrote: ↑

22 Oct 2021, 11:18

የከረን ከተማ ከተነሳች ዘንድ የእህታችን የጓል የማነን አዲስ መጸሓፍ ብናስተዋውቃችሁ ምንም ኣይላችሁም፡ ከትግል ሜዳ በምርኮ ወደ ዓለም በቃኝ ከዚያም እንደገና ወደ ትግል ሜዳ . . . እስከ ነጻነት የተጓዘች ጀግና ግለ ታሪክ ነው።

Meleket wrote: ↑

21 Dec 2022, 05:32

ዓርቢ 14 ጥቅምቲ 2022 ብተጋዳሊት ኣብርሀት የማነ ዝተጻሕፈትን፡ ንታሪኽ ህይወታ ኣብ ገድሊ፡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኣለም-በቃኝ፡ እንደገና ኣብ ገድሊ እተዘንቱ - “ሜዳ፡ ኣለም-በቃኝ፡ ሜዳ” - ዘርእስታ መጽሓፍ ምስ ህዝቢ ተላልያ ነይራ። ኣብ’ዚ ታሪኽና ዓይነታዊ ኣዘናትዋ ብፍላይ ድማ ዛንታ ሰብ ውዕሎ፡ ተዋሒዱዎ ዘሎ እዋን፡ ምሕታም ናይታ መጽሓፍ መመላእታ ነቲ ጌና ማንካ ዘይተላዕሎ መስተንክር ታሪኽና’ዩ ክበሃል ይከኣል። ንሎሚ ኣብዚ ዓምዲ፡ ኣብ መደብ ምልላይ ናይታ መጽሓፍ፡ ብኽልተ ሞያውያን ካብ ዝቐረበ ነጸብራቕ ገለ ክፋሉ ነቕርበልኩም። ቢላ ነቢራ ሓዳስ ኤርትራ ንሕና ድማ ካብ ዘን ክልተ ጽሑፋት ነታ ሓንቲ እሞ ድማ ናይ ጓል ኣንስተይቲ ብምዃና ዝሓረናያ ቀሪብናልኩም ኣሎና።

ሜዳ፡ ኣለም በቃኝ፡ ሜዳ
ብተጋዳሊት ኣብርሀት የማነ (ጓል የማነ)

መጽሓፍ፡ እቲ ለባማት ንወለዶታት ዝሓድጉዎ ዝበለጸን ዝኸበረን ውርሻ እዩ

ተጋዳሊት ኣብርሀት የማነ (ጓል-የማነ) ነቲ ጓል ዓሰርተ ዓመት እንከላ ዝጀመረቶ ቃልሲ’ ክሳዕ ናጽነት ንዝሓለፈቶ ገልታዕታዕ ዘጋጠማ ከቢድ መውጋእትን መሪርን ነዊሕን ማእሰርትን ክትስንድ ምብጋሳ “ካብቲ ዝፈጸምክዮ ጅግንነታዊ ታሪኽ ዘይንእስ ታሪኽን ጅግንነትን ኢኺ ሰሪሕኪ” ክብላ እደሊ።

ታሪኽ ወላ’ኳ ብዛዕባ ሕሉፍ ዝነግር እንተዀነ፡ ንመጻኢ ስለ ዝጸሓፍ፡ ኣብ ልዕል’ቲ ክሳዕ ሕጂ ብዝረኸብናዮ ዝሰነድናዮ ጅግንነታዊ ታሪኽ፡ እዛ መጽሓፍ’ዚኣ እትምልኣልናን እተሀብትመልናን ፍልጠትን ንቕሓትን ብዙሕ እዩ’ሞ፡ ንሽሮ ጠስሚ ተወሰኾ እናበልኩ፡ ንኹልና ተረከብትን ወረስትን ወለዶ እንቋዕ ሓጐሰና እብል። መጽሓፍ እቲ ለባማት ንወለዶታት ዝሓድጉዎ ዝበለጸን ዝኸበረን ውርሻ’ዩ።

መጻሕፍቲ ብርግጽ ናብቲ ዘይነጽፍ ባሕሪ ታሪኽ እናሻዕ እናኣጥሓሉ ዘሐምብሱናን ዘንሳፍፉናን ብሉጻት ጃላቡ እዮም፡ እዚ ሓቂ’ዚ ኣብ ቦታኡ እናሃለወ፡ መጸሓፍ “ሜዳ ኣለም-በቃኝ፡ ሜዳ” ብቐሊል ብዝወሓትን ኣዛናይን ኣጻሓሕፋ ዝተጻሕፈት ብምኳና፡ ከተንብብ ካብ ትጅምር ኣብቲ ዛንታ ጥሒልካ ብስእለ-ኣእምሮ ምስቶም ኣብቲ መጽሓፍ ዘለዉ ሰባትን ፍጻሜታትን ከም እትሳለ ትገብረካ። ናይ መጽሓፍ ጽቡቕ ነገር፡ ነቶም ገጸ ባህርያት፡ ቦታታትን ፍጻሜታትን፡ ብናይ ባዕልኻ ኣእምሮኣዊ ስእሊ ትስእሎምን ትፈጥሮምን። ስለ ዝዀነ ነዛ መጽሓፍ ክጅምራን ዝተወለድኩሉ ዕለትን ቦታን ኣቐሚጠ፡ ኣብቲ ደራሲት ዝተወለደትሉ ግዜ ተፈጢረ፡ ንዘዝፈጸመቶን ዝሓለፈቶን ጕዕዞ እዕዘብ፡ ግዜ ቍልዕነታ ከስተማቕር፡ ንቡቕሊ ሃገራዊ ስምዒታታን ንጥፈታታን ክምስክር፡ ጐኒ-ጐኒ ግዜ ንቕሓታ፡ ውዳቤኣን ምዕጣቓን እናሳለኹ ክምኩር፣ . . ኮታ፡ ግዜ ታዕሊማ፡ ናብራ ገድላን መውጋእታን ቃንዛኣን ስቓያን፡ ነዊሕ ማእሰርታን ከርተታን ብህያው ክርኢ ኣኽኢላትኒ።

ደራሲት፡ ካብ ግዜ ቍልዕነታ’ያ ህይወታ ንቓልሲ ንናጽነት ወፊያቶ። ጓል 10 ዓመት ተማሃሪት ራብዓይ ክፍሊ እንከላ ብሰንኪ ኣብ ከረን ዝረኣየቶ፡ ኣብ ዕዳጋ ዝተሰቕለ ዘስካሕክሕ ሬሳታት ተጋደልቲ፡ እዛ ሃገር ጸገም ወሪዱዋ ከም ዝነበረን ፍታሕ ክመጽእ ከም ዝነበሮን ኣብ ዘይዕድሚኣ ዘይዓቕማ ክትሓስብ ቐሲብዋ። እዚ ፈለማ ጦብላሕታ’ዚ ኒሕ ኣትሒዝዋ፡ ንግዜ ቍልዕነታ ከም ቈልዓ ገዛ-ገዛ ሃክትን ክትጻወት ዘይኰነት፡ ነቲ ካብ ኣእምሮኣ ምህሳስ ዝኣበያ ዝረኣየቶ ግፍዒ፡ ምስ ካብኣ ዝዓብዩ ኣብ ምዕላል ተጸምደት። ብኡ ኣቢላ፡ ሃገራዊ ስምዒታን ቅርሕንቲ ኣብ ልዕሊ ጸላእታን ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናበረኸ ብምኻዱ፡ ሃማን ቀልባን ምስ ሃገራን ተጋደልትን ኰነ። ኣብ ትሕቲ ዋህዮ ብምውዳብ፡ ኣብ ምንቃህን ምውዳብን እናነጠፈት ክትሰርሕ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ተዓሊማ ናብ ተዋጋኢት ሰራዊት ተወዚዓ፡ ኣብ ኩናት ብጅግንነት እናተዋግኣት ብኸቢድ ብምህራማ’ያ ተማሪኻ። መጀመርታ ኣብ ኣስመራ ሓዝሓዝ፡ ድሒራ ኣብ ኣለም- በቃኝ (ኣዲስ ኣበባ) ንትሽዓተ ዓመታት ድሕሪ ምእሳር፡ ኣብ 1988 ተፈቲሓ ናብ ስድራኣ ምስ ተጸንበረት’ውን፡ እቲ ካብ ግዜ ቍልዕነታ ዝተለመቶ ዕላማ ኣብ ምዕራፉ ዘይበጽሐ ብምንባሩ፡ እንደገና ናብ ሜዳ ተመሊሳ ክሳዕ ናጽነት ተጋዲላ። እዚ፡ ከም ሰብ ኣብ ውሑዳት፡ ከም ህዝብን ሃገርን ድማ ኣብ ካልእ ብዙሕ ዘይረኣ ጅግንነታዊ ተርእዮ እዩ።

ጅግንነታዊ ፍጻሜታት ታሪኽ፡ እንተ ዘይተሰኒዶም ክፍለጡን ክውረሱን ስለ ዘይክእሉ፡ ነዚ ታሪኽ ምፍላጠይ ጥራይ ዘይኰነ፡ ክምስክረሉን ጦብላሕታይ ክገልጽን ዕድል ብምርካበይ እሕበን። ብርግጽ ዶንጕዩ እዩ፣ ናጽነት ጥራይ’ኳ ልዕሊ 30 ዓመት ኣቝጺሩ’ሎ፡ ግን ከኣ እንቋዕ ኣይቦዀረ።

ቅድሚ ሕጂ ንጓል የማነ እፈልጣ’የ። መጽሓፋ ምስ ኣንበብኩ ግን፡ እፈልጣ ከም ዘይነበረኹ’ዩ በሪሁለይ። ውዕሎኣን ዝሓለፈቶ ጉዕዞን ተዓቢጡ ብምንባሩ፡ በቲ ድሒሪ ናጽነት ንህዝቢ - ብፍላይ ከኣ ንደቀንስትዮ - ትህቦ ዝነበረት ምኽርን ማዕዳን ጥራይ’የ ዘድንቓ ነይረ። ምሉእ ህይወታ ንህዝብን ሃገርን ዘወፈየት ምንባራን ምህላዋን መጽሓፋ ምስ ኣንበብኩ’የ ፈሊጠ። ኣብ እዋን ቍልዕነታ ንሕብረተሰባን ንዝተገለሉ ሰባትን ተርእዮ ዝነበረት ሰብኣውነት፡ ብፍላይ ምስተን ሕብረተሰብ ኣግሊሉወን ዝነበረ ኣደይ ዘምዘምን ኩሉንትና ወርቂን ዝበሃላ ደቂ ገዛውታ ተርእዮ ዝነበረት ምድንጋጽ ፍሉይ እዩ።

እዛ መጽሓፍ፡ ወላ’ኳ ዝኽርታት ወልቀ-ታሪኻ ዝሓዘለት ትዅን’ምበር፡ ብሓፈሻ ዝኽርታት ታሪኽ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ሓቝፋ ኣላ። ማእለያ ዘይብሎም ጀጋኑ ብጾት ብቐጥታን ብተዘዋዋርን ተጠቒሶም ኣለዉ። ኩሉ ዓይነት ቃልስን ተቓላሳይን ዝሓዘት ድማ’ያ። ዝውደቡን ዝውድቡን፣ ዘንቅሑን ዝነቕሑን፣ ዝዓጥቁን ዘዕጥቑን፣ ኣብ ዕላማኦም ጸኒዖም ዝጋደሉን ዕላማኦም ረጊጾም ዝኽሕዱን፣ ምእንቲ ውጹዓት ዝሰንከሉን ዝስውኡን፡ ምስ ጸላኢ ወጊኖም ንውጹዓት ዝጐድኡን ዝቐትሉን፡ ወዘተ። ኩሉ’ቲ ንሃገር ከርተት ዝበለ ህዝቢ -ዓቢ ንእሽቶ፡ ጓል ወዲ - ዝሓቘፈት ብምኳና፡ ነቲ “ሓቀኛ ታሪኽ ሃገራትን ሕብረተሰባትን ኣብ ታሪኽ ውልቀ-ሰባት እዩ ዝምርኰስ” ዝብል ኣበሃህላ እተራጕድ እያ።

ኣብዛ መጽሓፍ፡ ናይ ገለ ኣብ በበይኑ እዋንን፡ ቦታን ስለ ዕላማኦም ዝተሰውኡ፡ ዝሰንከሉን ዝተረሸኑን ዝርዝር ኣስማት ምስ ፍጻሜታቱ ብምህላዉ፡ ክንዮ’ቲ ኣንቢብካ ፍልጠትካን ንቕሓትካን እተበርኸሉ ብልጫ፡ ዝያዳ ታሪኽ ንምብርባርን ንምስናድን ብልጽቲ መወከሲት እያ። (. . . )

መጽሓፍ፡ “ሜዳ፡ ኣለም-በቃኝ፡ ሜዳ” ብንጽህና ጸሓፊት ዝተመልኣት’ያ። ኩሉ’ቲ ዝነበረን ዝሓለፈን ታሪኽ፡ ብገላጺ ኣገባብን ብዘይሕብእብእን እያ እትገልጾ። ኣብ ገሊኡ’ውን ወላ’ኳ ህይወት ገድሊን ቃልስን ዝፈጠሮ ባህርን ወተሃደራዊ መምርሕን እንተ ነበረ፡ ሰብ ብምዃንካ ጥራይ ካብ ሰብኣውነት ክትወጽእ ከም ዘይትኽእል ዘርእን ዝገልጽን ማእለያ ዘይብሉ ፍጻሜታት ሰፊሩ’ሎ። በዚ ኸኣ ጓል-የማነ፡ ነቲ “ተጋዳላይ ገይረ ኣይብልን እዩ” ዝብል ኣበሃህላ ብግቡእ ከም ዝተረደኣቶ’ዩ ዘነጽር። ምኽንያቱ፡ እዚ ኣበሃህላ’ዚ ብዝፈጸምካዮ ጅግንነት ክትጀሃርን ክሳዕ ኣፍንጫኻ ክትንፋሕን የብልካን ማለት ደኣ’ምበር፡ ንዝተፈጸመ ጅግንነት ቀቢርካዮ ኪድ ማለት ስለ ዘይኰነ።

ታሪኽ፡ ብስነ-ፍልጠታዊ ምርምርን ጥበብን እንተ ዘይተጻሒፉ፡ ተገሊጹን ተተርጕሙን፡ ብሰራሕቱ ከይተረፈ ክርሳዕ ከም ዝኽእል፡ ርሑቕ ከይከድና፡ ኣብዚ ሓጺር ናይ ናጽነት እዋን ርኢናዮ ኢና። ዘለናዮ ግዜ፡ ግዜ ረቂቕ ቴክኖሎጅን ዲጂታላዊ ሜድያን ብምዃኑ፡ ብዙሓት ሰባት፡ “ስነ-ጽሑፍ ሞይቱ እዩ” ኢሎም ኣብ ዝኣምኑሉ ወለዶ ንርከብ ብምህላውና ጥራይ፡ መጽሓፍ ኣብ ምጽሓፍ ተስፋ ዝቘርጹ ክህልዉ ይኽእሉ’ዮም። እንተዀነ፡ ከምቲ ንቕጫ፡ “እንቋዕ ተሰንከተ’ምበር ንቘልዓ ኣብ ጸባ ኣሊኽና፡ ንዓበይቲ መዓር ለኺና ከነብልዖም ኢና” ዝበሃል፡ እቲ ታሪኽ ኣብ ግዜኡ ይሰነድ ጥራይ’ምበር፡ እንተ ደሊና ብድምጺ፡ እንተ ደሊና ብድምጽን ስእልን ወይ ብቪዲዮ ንወረስቲ ክንቅርበሎም ንኽእል ኢና።

ነጃት ኣደም

ሓዳስ ኤርትራ 20 ታሕሳስ 2022 ገጽ - 5 ዓምዲ ባህልን ስነ-ጥበብን ብኤፍሬም ሃብተጽዮን

https://www.youtube.com/watch?v=RiPCbAAeMqY

ንደራሲት ተጋዳሊት አብርሀት የማነ ተሞክሮኣ ሰኒዳ ክንዲ ዘካፈልትና፡ ንሰብ ሞያውያን ሰሎሞን በርሀን ነጃት ኣደምን ጦብላሕታ’ኦም ብዛዕባ እታ መጽሓፍ ክንዲ ዝገለጹልና፡ ንኣዳላዊ ዓምዲ “ባህልን ስነ-ጥበብን” ኤፍረም ሃብተጽዮን ስለ’ቲ ነዚ ኣርእስቲ ሓርዩ ናብ ቕርዓት ሓፋሽ ምቕራቡ ነመስግነኩም! “ኣገናዕ” ቢልናኩም ኣሎና፡ ንሕና ኤርትራውያን ደያኑ ማእከልን መስመርን ብኤርትራዊ ጭውነት ሓበንን ፍናንን!

Meleket wrote: ↑

21 Dec 2022, 06:03

ታሪኽ፡ ብስነ-ፍልጠታዊ ምርምርን ጥበብን እንተ ዘይተጻሒፉ፡ ተገሊጹን ተተርጕሙን፡ ብሰራሕቱ ከይተረፈ ክርሳዕ ከም ዝኽእል፡ ርሑቕ ከይከድና፡ ኣብዚ ሓጺር ናይ ናጽነት እዋን ርኢናዮ ኢና። ዘለናዮ ግዜ፡ ግዜ ረቂቕ ቴክኖሎጅን ዲጂታላዊ ሜድያን ብምዃኑ፡ ብዙሓት ሰባት፡ “ስነ-ጽሑፍ ሞይቱ እዩ” ኢሎም ኣብ ዝኣምኑሉ ወለዶ ንርከብ ብምህላውና ጥራይ፡ መጽሓፍ ኣብ ምጽሓፍ ተስፋ ዝቘርጹ ክህልዉ ይኽእሉ’ዮም። እንተዀነ፡ ከምቲ ንቕጫ፡ “እንቋዕ ተሰንከተ’ምበር ንቘልዓ ኣብ ጸባ ኣሊኽና፡ ንዓበይቲ መዓር ለኺና ከነብልዖም ኢና” ዝበሃል፡ እቲ ታሪኽ ኣብ ግዜኡ ይሰነድ ጥራይ’ምበር፡ እንተ ደሊና ብድምጺ፡ እንተ ደሊና ብድምጽን ስእልን ወይ ብቪዲዮ ንወረስቲ ክንቅርበሎም ንኽእል ኢና።

ነጃት ኣደም

ሓዳስ ኤርትራ 20 ታሕሳስ 2022 ገጽ - 5 ዓምዲ ባህልን ስነ-ጥበብን ብኤፍሬም ሃብተጽዮን

ንቘልዓ!(Queልዓ!!!)

https://mereja.com/forum/viewtopic.php? ... 6#p1350586
ጸሓፊ ከም ርድኢቱ ከምዚ ኣይበሃልን ከምዚዩ ዚበሃል” እናበለ ኣብነታት ኣሰንዩ ገሊጩ። ግርም “ንእግረመገደይ፡ ‘ጎበዝ”ን፡ “ጐበዝ ( ?)”ን ብማዕረ ክንጥቀመለን ዝከኣል እመስለኒ።” ይብለና . . . ግርም ንኣንፈዪ ኪብል’ውን ምከኣለ።

Abe Abraham ምነው ትዘባርቃለህ፡ ከኣርእስት ውጭ! "ኣቋጥሩኝ" ማለትህን አልተውክም እንደ ሰካራም እዚህ እዚያም ትወላገዳለህ። ስለ ቃላትና የትግርኛ ቋንቋ ከሆነ መወያየት የፈለከው በትክክለኛው አርእስት ስር ሄደህ እዛ ለጥፈው፡ ይሄ ዓምድ እኮ ስለ ከረን ጻዕዳ ነው፡ ወዳጃችን! "ኣይ ሓቂ እንዲያ ዕድል ከሊኣታ" በለ "ሓቂ ሚዛን ኢኺ ወርቂ" ያለው ኤርትራዊ ከያኒ፡ "እውነት መፈናፈኛ ኣሳጣቻችሁ ኣይደል!" ግን ለምን ትዋሻላችሁ?

Abe Abraham wrote: ↑

21 Dec 2022, 06:47

...

Meleket wrote: ↑

21 Dec 2022, 06:03

ፊት ለፊት የሚታዩት ሁለቱ ውብ ካቶሊካዊ ቤተክርስትያኖች ለከረን ከተማ ውበት ወደር የለሽ አስተዋጽኦ ኣላቸው። ከተማው ውስጥ የሚገኙት መስጊዶች፡ የተዋሕዶና የኬንሻ ቤተክርስትያኖችም እንዲሁ ከተማዋን አስውበዋታል። በጣልያን ግዜ የታነጹት ሌሎች ህንጻዎችም ለከተማዋ ግርማ የበኩላቸውን አስተዋጽኦ እንዳበረከቱ ይታወቃል።

euroland wrote: ↑

22 Oct 2021, 16:19

Beautiful city, thank you brother!!

A city of peace and harmony.
Just in this one picture, you can see, Orthodoxy Churchs, Catholic church and Mosques, built a few feets from each other; I have never seen any city in the world where its citizens could speak three languages fluently and every ethnic in the city have been getting along for centuries.

On other fact about Keren:

The Muslim community go to Mariam De’arit (church) to pay respect for her on weekly basis and celebrate her monthly and yearly holidays in their homes like their Christian counterparts. No Muslim in the world ever dare to do that. Some of you may know why Muslims in Keren believe in Mariam De’arit.

Kuasmeda wrote: ↑

22 Oct 2021, 11:18

የከረን ከተማ ከተነሳች ዘንድ የእህታችን የጓል የማነን አዲስ መጸሓፍ ብናስተዋውቃችሁ ምንም ኣይላችሁም፡ ከትግል ሜዳ በምርኮ ወደ ዓለም በቃኝ ከዚያም እንደገና ወደ ትግል ሜዳ . . . እስከ ነጻነት የተጓዘች ጀግና ግለ ታሪክ ነው።

Meleket wrote: ↑

21 Dec 2022, 05:32

ዓርቢ 14 ጥቅምቲ 2022 ብተጋዳሊት ኣብርሀት የማነ ዝተጻሕፈትን፡ ንታሪኽ ህይወታ ኣብ ገድሊ፡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኣለም-በቃኝ፡ እንደገና ኣብ ገድሊ እተዘንቱ - “ሜዳ፡ ኣለም-በቃኝ፡ ሜዳ” - ዘርእስታ መጽሓፍ ምስ ህዝቢ ተላልያ ነይራ። ኣብ’ዚ ታሪኽና ዓይነታዊ ኣዘናትዋ ብፍላይ ድማ ዛንታ ሰብ ውዕሎ፡ ተዋሒዱዎ ዘሎ እዋን፡ ምሕታም ናይታ መጽሓፍ መመላእታ ነቲ ጌና ማንካ ዘይተላዕሎ መስተንክር ታሪኽና’ዩ ክበሃል ይከኣል። ንሎሚ ኣብዚ ዓምዲ፡ ኣብ መደብ ምልላይ ናይታ መጽሓፍ፡ ብኽልተ ሞያውያን ካብ ዝቐረበ ነጸብራቕ ገለ ክፋሉ ነቕርበልኩም። ቢላ ነቢራ ሓዳስ ኤርትራ ንሕና ድማ ካብ ዘን ክልተ ጽሑፋት ነታ ሓንቲ እሞ ድማ ናይ ጓል ኣንስተይቲ ብምዃና ዝሓረናያ ቀሪብናልኩም ኣሎና።

ሜዳ፡ ኣለም በቃኝ፡ ሜዳ
ብተጋዳሊት ኣብርሀት የማነ (ጓል የማነ)

መጽሓፍ፡ እቲ ለባማት ንወለዶታት ዝሓድጉዎ ዝበለጸን ዝኸበረን ውርሻ እዩ

ተጋዳሊት ኣብርሀት የማነ (ጓል-የማነ) ነቲ ጓል ዓሰርተ ዓመት እንከላ ዝጀመረቶ ቃልሲ’ ክሳዕ ናጽነት ንዝሓለፈቶ ገልታዕታዕ ዘጋጠማ ከቢድ መውጋእትን መሪርን ነዊሕን ማእሰርትን ክትስንድ ምብጋሳ “ካብቲ ዝፈጸምክዮ ጅግንነታዊ ታሪኽ ዘይንእስ ታሪኽን ጅግንነትን ኢኺ ሰሪሕኪ” ክብላ እደሊ።

ታሪኽ ወላ’ኳ ብዛዕባ ሕሉፍ ዝነግር እንተዀነ፡ ንመጻኢ ስለ ዝጸሓፍ፡ ኣብ ልዕል’ቲ ክሳዕ ሕጂ ብዝረኸብናዮ ዝሰነድናዮ ጅግንነታዊ ታሪኽ፡ እዛ መጽሓፍ’ዚኣ እትምልኣልናን እተሀብትመልናን ፍልጠትን ንቕሓትን ብዙሕ እዩ’ሞ፡ ንሽሮ ጠስሚ ተወሰኾ እናበልኩ፡ ንኹልና ተረከብትን ወረስትን ወለዶ እንቋዕ ሓጐሰና እብል። መጽሓፍ እቲ ለባማት ንወለዶታት ዝሓድጉዎ ዝበለጸን ዝኸበረን ውርሻ’ዩ።

መጻሕፍቲ ብርግጽ ናብቲ ዘይነጽፍ ባሕሪ ታሪኽ እናሻዕ እናኣጥሓሉ ዘሐምብሱናን ዘንሳፍፉናን ብሉጻት ጃላቡ እዮም፡ እዚ ሓቂ’ዚ ኣብ ቦታኡ እናሃለወ፡ መጸሓፍ “ሜዳ ኣለም-በቃኝ፡ ሜዳ” ብቐሊል ብዝወሓትን ኣዛናይን ኣጻሓሕፋ ዝተጻሕፈት ብምኳና፡ ከተንብብ ካብ ትጅምር ኣብቲ ዛንታ ጥሒልካ ብስእለ-ኣእምሮ ምስቶም ኣብቲ መጽሓፍ ዘለዉ ሰባትን ፍጻሜታትን ከም እትሳለ ትገብረካ። ናይ መጽሓፍ ጽቡቕ ነገር፡ ነቶም ገጸ ባህርያት፡ ቦታታትን ፍጻሜታትን፡ ብናይ ባዕልኻ ኣእምሮኣዊ ስእሊ ትስእሎምን ትፈጥሮምን። ስለ ዝዀነ ነዛ መጽሓፍ ክጅምራን ዝተወለድኩሉ ዕለትን ቦታን ኣቐሚጠ፡ ኣብቲ ደራሲት ዝተወለደትሉ ግዜ ተፈጢረ፡ ንዘዝፈጸመቶን ዝሓለፈቶን ጕዕዞ እዕዘብ፡ ግዜ ቍልዕነታ ከስተማቕር፡ ንቡቕሊ ሃገራዊ ስምዒታታን ንጥፈታታን ክምስክር፡ ጐኒ-ጐኒ ግዜ ንቕሓታ፡ ውዳቤኣን ምዕጣቓን እናሳለኹ ክምኩር፣ . . ኮታ፡ ግዜ ታዕሊማ፡ ናብራ ገድላን መውጋእታን ቃንዛኣን ስቓያን፡ ነዊሕ ማእሰርታን ከርተታን ብህያው ክርኢ ኣኽኢላትኒ።

ደራሲት፡ ካብ ግዜ ቍልዕነታ’ያ ህይወታ ንቓልሲ ንናጽነት ወፊያቶ። ጓል 10 ዓመት ተማሃሪት ራብዓይ ክፍሊ እንከላ ብሰንኪ ኣብ ከረን ዝረኣየቶ፡ ኣብ ዕዳጋ ዝተሰቕለ ዘስካሕክሕ ሬሳታት ተጋደልቲ፡ እዛ ሃገር ጸገም ወሪዱዋ ከም ዝነበረን ፍታሕ ክመጽእ ከም ዝነበሮን ኣብ ዘይዕድሚኣ ዘይዓቕማ ክትሓስብ ቐሲብዋ። እዚ ፈለማ ጦብላሕታ’ዚ ኒሕ ኣትሒዝዋ፡ ንግዜ ቍልዕነታ ከም ቈልዓ ገዛ-ገዛ ሃክትን ክትጻወት ዘይኰነት፡ ነቲ ካብ ኣእምሮኣ ምህሳስ ዝኣበያ ዝረኣየቶ ግፍዒ፡ ምስ ካብኣ ዝዓብዩ ኣብ ምዕላል ተጸምደት። ብኡ ኣቢላ፡ ሃገራዊ ስምዒታን ቅርሕንቲ ኣብ ልዕሊ ጸላእታን ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናበረኸ ብምኻዱ፡ ሃማን ቀልባን ምስ ሃገራን ተጋደልትን ኰነ። ኣብ ትሕቲ ዋህዮ ብምውዳብ፡ ኣብ ምንቃህን ምውዳብን እናነጠፈት ክትሰርሕ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ተዓሊማ ናብ ተዋጋኢት ሰራዊት ተወዚዓ፡ ኣብ ኩናት ብጅግንነት እናተዋግኣት ብኸቢድ ብምህራማ’ያ ተማሪኻ። መጀመርታ ኣብ ኣስመራ ሓዝሓዝ፡ ድሒራ ኣብ ኣለም- በቃኝ (ኣዲስ ኣበባ) ንትሽዓተ ዓመታት ድሕሪ ምእሳር፡ ኣብ 1988 ተፈቲሓ ናብ ስድራኣ ምስ ተጸንበረት’ውን፡ እቲ ካብ ግዜ ቍልዕነታ ዝተለመቶ ዕላማ ኣብ ምዕራፉ ዘይበጽሐ ብምንባሩ፡ እንደገና ናብ ሜዳ ተመሊሳ ክሳዕ ናጽነት ተጋዲላ። እዚ፡ ከም ሰብ ኣብ ውሑዳት፡ ከም ህዝብን ሃገርን ድማ ኣብ ካልእ ብዙሕ ዘይረኣ ጅግንነታዊ ተርእዮ እዩ።

ጅግንነታዊ ፍጻሜታት ታሪኽ፡ እንተ ዘይተሰኒዶም ክፍለጡን ክውረሱን ስለ ዘይክእሉ፡ ነዚ ታሪኽ ምፍላጠይ ጥራይ ዘይኰነ፡ ክምስክረሉን ጦብላሕታይ ክገልጽን ዕድል ብምርካበይ እሕበን። ብርግጽ ዶንጕዩ እዩ፣ ናጽነት ጥራይ’ኳ ልዕሊ 30 ዓመት ኣቝጺሩ’ሎ፡ ግን ከኣ እንቋዕ ኣይቦዀረ።

ቅድሚ ሕጂ ንጓል የማነ እፈልጣ’የ። መጽሓፋ ምስ ኣንበብኩ ግን፡ እፈልጣ ከም ዘይነበረኹ’ዩ በሪሁለይ። ውዕሎኣን ዝሓለፈቶ ጉዕዞን ተዓቢጡ ብምንባሩ፡ በቲ ድሒሪ ናጽነት ንህዝቢ - ብፍላይ ከኣ ንደቀንስትዮ - ትህቦ ዝነበረት ምኽርን ማዕዳን ጥራይ’የ ዘድንቓ ነይረ። ምሉእ ህይወታ ንህዝብን ሃገርን ዘወፈየት ምንባራን ምህላዋን መጽሓፋ ምስ ኣንበብኩ’የ ፈሊጠ። ኣብ እዋን ቍልዕነታ ንሕብረተሰባን ንዝተገለሉ ሰባትን ተርእዮ ዝነበረት ሰብኣውነት፡ ብፍላይ ምስተን ሕብረተሰብ ኣግሊሉወን ዝነበረ ኣደይ ዘምዘምን ኩሉንትና ወርቂን ዝበሃላ ደቂ ገዛውታ ተርእዮ ዝነበረት ምድንጋጽ ፍሉይ እዩ።

እዛ መጽሓፍ፡ ወላ’ኳ ዝኽርታት ወልቀ-ታሪኻ ዝሓዘለት ትዅን’ምበር፡ ብሓፈሻ ዝኽርታት ታሪኽ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ሓቝፋ ኣላ። ማእለያ ዘይብሎም ጀጋኑ ብጾት ብቐጥታን ብተዘዋዋርን ተጠቒሶም ኣለዉ። ኩሉ ዓይነት ቃልስን ተቓላሳይን ዝሓዘት ድማ’ያ። ዝውደቡን ዝውድቡን፣ ዘንቅሑን ዝነቕሑን፣ ዝዓጥቁን ዘዕጥቑን፣ ኣብ ዕላማኦም ጸኒዖም ዝጋደሉን ዕላማኦም ረጊጾም ዝኽሕዱን፣ ምእንቲ ውጹዓት ዝሰንከሉን ዝስውኡን፡ ምስ ጸላኢ ወጊኖም ንውጹዓት ዝጐድኡን ዝቐትሉን፡ ወዘተ። ኩሉ’ቲ ንሃገር ከርተት ዝበለ ህዝቢ -ዓቢ ንእሽቶ፡ ጓል ወዲ - ዝሓቘፈት ብምኳና፡ ነቲ “ሓቀኛ ታሪኽ ሃገራትን ሕብረተሰባትን ኣብ ታሪኽ ውልቀ-ሰባት እዩ ዝምርኰስ” ዝብል ኣበሃህላ እተራጕድ እያ።

ኣብዛ መጽሓፍ፡ ናይ ገለ ኣብ በበይኑ እዋንን፡ ቦታን ስለ ዕላማኦም ዝተሰውኡ፡ ዝሰንከሉን ዝተረሸኑን ዝርዝር ኣስማት ምስ ፍጻሜታቱ ብምህላዉ፡ ክንዮ’ቲ ኣንቢብካ ፍልጠትካን ንቕሓትካን እተበርኸሉ ብልጫ፡ ዝያዳ ታሪኽ ንምብርባርን ንምስናድን ብልጽቲ መወከሲት እያ። (. . . )

መጽሓፍ፡ “ሜዳ፡ ኣለም-በቃኝ፡ ሜዳ” ብንጽህና ጸሓፊት ዝተመልኣት’ያ። ኩሉ’ቲ ዝነበረን ዝሓለፈን ታሪኽ፡ ብገላጺ ኣገባብን ብዘይሕብእብእን እያ እትገልጾ። ኣብ ገሊኡ’ውን ወላ’ኳ ህይወት ገድሊን ቃልስን ዝፈጠሮ ባህርን ወተሃደራዊ መምርሕን እንተ ነበረ፡ ሰብ ብምዃንካ ጥራይ ካብ ሰብኣውነት ክትወጽእ ከም ዘይትኽእል ዘርእን ዝገልጽን ማእለያ ዘይብሉ ፍጻሜታት ሰፊሩ’ሎ። በዚ ኸኣ ጓል-የማነ፡ ነቲ “ተጋዳላይ ገይረ ኣይብልን እዩ” ዝብል ኣበሃህላ ብግቡእ ከም ዝተረደኣቶ’ዩ ዘነጽር። ምኽንያቱ፡ እዚ ኣበሃህላ’ዚ ብዝፈጸምካዮ ጅግንነት ክትጀሃርን ክሳዕ ኣፍንጫኻ ክትንፋሕን የብልካን ማለት ደኣ’ምበር፡ ንዝተፈጸመ ጅግንነት ቀቢርካዮ ኪድ ማለት ስለ ዘይኰነ።

ታሪኽ፡ ብስነ-ፍልጠታዊ ምርምርን ጥበብን እንተ ዘይተጻሒፉ፡ ተገሊጹን ተተርጕሙን፡ ብሰራሕቱ ከይተረፈ ክርሳዕ ከም ዝኽእል፡ ርሑቕ ከይከድና፡ ኣብዚ ሓጺር ናይ ናጽነት እዋን ርኢናዮ ኢና። ዘለናዮ ግዜ፡ ግዜ ረቂቕ ቴክኖሎጅን ዲጂታላዊ ሜድያን ብምዃኑ፡ ብዙሓት ሰባት፡ “ስነ-ጽሑፍ ሞይቱ እዩ” ኢሎም ኣብ ዝኣምኑሉ ወለዶ ንርከብ ብምህላውና ጥራይ፡ መጽሓፍ ኣብ ምጽሓፍ ተስፋ ዝቘርጹ ክህልዉ ይኽእሉ’ዮም። እንተዀነ፡ ከምቲ ንቕጫ፡ “እንቋዕ ተሰንከተ’ምበር ንቘልዓ ኣብ ጸባ ኣሊኽና፡ ንዓበይቲ መዓር ለኺና ከነብልዖም ኢና” ዝበሃል፡ እቲ ታሪኽ ኣብ ግዜኡ ይሰነድ ጥራይ’ምበር፡ እንተ ደሊና ብድምጺ፡ እንተ ደሊና ብድምጽን ስእልን ወይ ብቪዲዮ ንወረስቲ ክንቅርበሎም ንኽእል ኢና።

ነጃት ኣደም

ሓዳስ ኤርትራ 20 ታሕሳስ 2022 ገጽ - 5 ዓምዲ ባህልን ስነ-ጥበብን ብኤፍሬም ሃብተጽዮን

https://www.youtube.com/watch?v=RiPCbAAeMqY

ንደራሲት ተጋዳሊት አብርሀት የማነ ተሞክሮኣ ሰኒዳ ክንዲ ዘካፈልትና፡ ንሰብ ሞያውያን ሰሎሞን በርሀን ነጃት ኣደምን ጦብላሕታ’ኦም ብዛዕባ እታ መጽሓፍ ክንዲ ዝገለጹልና፡ ንኣዳላዊ ዓምዲ “ባህልን ስነ-ጥበብን” ኤፍረም ሃብተጽዮን ስለ’ቲ ነዚ ኣርእስቲ ሓርዩ ናብ ቕርዓት ሓፋሽ ምቕራቡ ነመስግነኩም! “ኣገናዕ” ቢልናኩም ኣሎና፡ ንሕና ኤርትራውያን ደያኑ ማእከልን መስመርን ብኤርትራዊ ጭውነት ሓበንን ፍናንን!

Meleket wrote: ↑

21 Dec 2022, 07:05

Abe Abraham ምነው ትዘባርቃለህ፡ ከኣርእስት ውጭ! "ኣቋጥሩኝ" ማለትህን አልተውክም እንደ ሰካራም እዚህ እዚያም ትወላገዳለህ። ስለ ቃላትና የትግርኛ ቋንቋ ከሆነ መወያየት የፈለከው በትክክለኛው አርእስት ስር ሄደህ እዛ ለጥፈው፡ ይሄ ዓምድ እኮ ስለ ከረን ጻዕዳ ነው፡ ወዳጃችን! "ኣይ ሓቂ እንዲያ ዕድል ከሊኣታ" በለ "ሓቂ ሚዛን ኢኺ ወርቂ" ያለው ኤርትራዊ ከያኒ፡ "እውነት መፈናፈኛ ኣሳጣቻችሁ ኣይደል!" ግን ለምን ትዋሻላችሁ?

Abe Abraham wrote: ↑

21 Dec 2022, 06:47

...

Meleket wrote: ↑

21 Dec 2022, 06:03

ፊት ለፊት የሚታዩት ሁለቱ ውብ ካቶሊካዊ ቤተክርስትያኖች ለከረን ከተማ ውበት ወደር የለሽ አስተዋጽኦ ኣላቸው። ከተማው ውስጥ የሚገኙት መስጊዶች፡ የተዋሕዶና የኬንሻ ቤተክርስትያኖችም እንዲሁ ከተማዋን አስውበዋታል። በጣልያን ግዜ የታነጹት ሌሎች ህንጻዎችም ለከተማዋ ግርማ የበኩላቸውን አስተዋጽኦ እንዳበረከቱ ይታወቃል።

euroland wrote: ↑

22 Oct 2021, 16:19

Beautiful city, thank you brother!!

A city of peace and harmony.
Just in this one picture, you can see, Orthodoxy Churchs, Catholic church and Mosques, built a few feets from each other; I have never seen any city in the world where its citizens could speak three languages fluently and every ethnic in the city have been getting along for centuries.

On other fact about Keren:

The Muslim community go to Mariam De’arit (church) to pay respect for her on weekly basis and celebrate her monthly and yearly holidays in their homes like their Christian counterparts. No Muslim in the world ever dare to do that. Some of you may know why Muslims in Keren believe in Mariam De’arit.

Kuasmeda wrote: ↑

22 Oct 2021, 11:18

የከረን ከተማ ከተነሳች ዘንድ የእህታችን የጓል የማነን አዲስ መጸሓፍ ብናስተዋውቃችሁ ምንም ኣይላችሁም፡ ከትግል ሜዳ በምርኮ ወደ ዓለም በቃኝ ከዚያም እንደገና ወደ ትግል ሜዳ . . . እስከ ነጻነት የተጓዘች ጀግና ግለ ታሪክ ነው።

Meleket wrote: ↑

21 Dec 2022, 05:32

ዓርቢ 14 ጥቅምቲ 2022 ብተጋዳሊት ኣብርሀት የማነ ዝተጻሕፈትን፡ ንታሪኽ ህይወታ ኣብ ገድሊ፡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኣለም-በቃኝ፡ እንደገና ኣብ ገድሊ እተዘንቱ - “ሜዳ፡ ኣለም-በቃኝ፡ ሜዳ” - ዘርእስታ መጽሓፍ ምስ ህዝቢ ተላልያ ነይራ። ኣብ’ዚ ታሪኽና ዓይነታዊ ኣዘናትዋ ብፍላይ ድማ ዛንታ ሰብ ውዕሎ፡ ተዋሒዱዎ ዘሎ እዋን፡ ምሕታም ናይታ መጽሓፍ መመላእታ ነቲ ጌና ማንካ ዘይተላዕሎ መስተንክር ታሪኽና’ዩ ክበሃል ይከኣል። ንሎሚ ኣብዚ ዓምዲ፡ ኣብ መደብ ምልላይ ናይታ መጽሓፍ፡ ብኽልተ ሞያውያን ካብ ዝቐረበ ነጸብራቕ ገለ ክፋሉ ነቕርበልኩም። ቢላ ነቢራ ሓዳስ ኤርትራ ንሕና ድማ ካብ ዘን ክልተ ጽሑፋት ነታ ሓንቲ እሞ ድማ ናይ ጓል ኣንስተይቲ ብምዃና ዝሓረናያ ቀሪብናልኩም ኣሎና።

ሜዳ፡ ኣለም በቃኝ፡ ሜዳ
ብተጋዳሊት ኣብርሀት የማነ (ጓል የማነ)

መጽሓፍ፡ እቲ ለባማት ንወለዶታት ዝሓድጉዎ ዝበለጸን ዝኸበረን ውርሻ እዩ

ተጋዳሊት ኣብርሀት የማነ (ጓል-የማነ) ነቲ ጓል ዓሰርተ ዓመት እንከላ ዝጀመረቶ ቃልሲ’ ክሳዕ ናጽነት ንዝሓለፈቶ ገልታዕታዕ ዘጋጠማ ከቢድ መውጋእትን መሪርን ነዊሕን ማእሰርትን ክትስንድ ምብጋሳ “ካብቲ ዝፈጸምክዮ ጅግንነታዊ ታሪኽ ዘይንእስ ታሪኽን ጅግንነትን ኢኺ ሰሪሕኪ” ክብላ እደሊ።

ታሪኽ ወላ’ኳ ብዛዕባ ሕሉፍ ዝነግር እንተዀነ፡ ንመጻኢ ስለ ዝጸሓፍ፡ ኣብ ልዕል’ቲ ክሳዕ ሕጂ ብዝረኸብናዮ ዝሰነድናዮ ጅግንነታዊ ታሪኽ፡ እዛ መጽሓፍ’ዚኣ እትምልኣልናን እተሀብትመልናን ፍልጠትን ንቕሓትን ብዙሕ እዩ’ሞ፡ ንሽሮ ጠስሚ ተወሰኾ እናበልኩ፡ ንኹልና ተረከብትን ወረስትን ወለዶ እንቋዕ ሓጐሰና እብል። መጽሓፍ እቲ ለባማት ንወለዶታት ዝሓድጉዎ ዝበለጸን ዝኸበረን ውርሻ’ዩ።

መጻሕፍቲ ብርግጽ ናብቲ ዘይነጽፍ ባሕሪ ታሪኽ እናሻዕ እናኣጥሓሉ ዘሐምብሱናን ዘንሳፍፉናን ብሉጻት ጃላቡ እዮም፡ እዚ ሓቂ’ዚ ኣብ ቦታኡ እናሃለወ፡ መጸሓፍ “ሜዳ ኣለም-በቃኝ፡ ሜዳ” ብቐሊል ብዝወሓትን ኣዛናይን ኣጻሓሕፋ ዝተጻሕፈት ብምኳና፡ ከተንብብ ካብ ትጅምር ኣብቲ ዛንታ ጥሒልካ ብስእለ-ኣእምሮ ምስቶም ኣብቲ መጽሓፍ ዘለዉ ሰባትን ፍጻሜታትን ከም እትሳለ ትገብረካ። ናይ መጽሓፍ ጽቡቕ ነገር፡ ነቶም ገጸ ባህርያት፡ ቦታታትን ፍጻሜታትን፡ ብናይ ባዕልኻ ኣእምሮኣዊ ስእሊ ትስእሎምን ትፈጥሮምን። ስለ ዝዀነ ነዛ መጽሓፍ ክጅምራን ዝተወለድኩሉ ዕለትን ቦታን ኣቐሚጠ፡ ኣብቲ ደራሲት ዝተወለደትሉ ግዜ ተፈጢረ፡ ንዘዝፈጸመቶን ዝሓለፈቶን ጕዕዞ እዕዘብ፡ ግዜ ቍልዕነታ ከስተማቕር፡ ንቡቕሊ ሃገራዊ ስምዒታታን ንጥፈታታን ክምስክር፡ ጐኒ-ጐኒ ግዜ ንቕሓታ፡ ውዳቤኣን ምዕጣቓን እናሳለኹ ክምኩር፣ . . ኮታ፡ ግዜ ታዕሊማ፡ ናብራ ገድላን መውጋእታን ቃንዛኣን ስቓያን፡ ነዊሕ ማእሰርታን ከርተታን ብህያው ክርኢ ኣኽኢላትኒ።

ደራሲት፡ ካብ ግዜ ቍልዕነታ’ያ ህይወታ ንቓልሲ ንናጽነት ወፊያቶ። ጓል 10 ዓመት ተማሃሪት ራብዓይ ክፍሊ እንከላ ብሰንኪ ኣብ ከረን ዝረኣየቶ፡ ኣብ ዕዳጋ ዝተሰቕለ ዘስካሕክሕ ሬሳታት ተጋደልቲ፡ እዛ ሃገር ጸገም ወሪዱዋ ከም ዝነበረን ፍታሕ ክመጽእ ከም ዝነበሮን ኣብ ዘይዕድሚኣ ዘይዓቕማ ክትሓስብ ቐሲብዋ። እዚ ፈለማ ጦብላሕታ’ዚ ኒሕ ኣትሒዝዋ፡ ንግዜ ቍልዕነታ ከም ቈልዓ ገዛ-ገዛ ሃክትን ክትጻወት ዘይኰነት፡ ነቲ ካብ ኣእምሮኣ ምህሳስ ዝኣበያ ዝረኣየቶ ግፍዒ፡ ምስ ካብኣ ዝዓብዩ ኣብ ምዕላል ተጸምደት። ብኡ ኣቢላ፡ ሃገራዊ ስምዒታን ቅርሕንቲ ኣብ ልዕሊ ጸላእታን ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናበረኸ ብምኻዱ፡ ሃማን ቀልባን ምስ ሃገራን ተጋደልትን ኰነ። ኣብ ትሕቲ ዋህዮ ብምውዳብ፡ ኣብ ምንቃህን ምውዳብን እናነጠፈት ክትሰርሕ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ተዓሊማ ናብ ተዋጋኢት ሰራዊት ተወዚዓ፡ ኣብ ኩናት ብጅግንነት እናተዋግኣት ብኸቢድ ብምህራማ’ያ ተማሪኻ። መጀመርታ ኣብ ኣስመራ ሓዝሓዝ፡ ድሒራ ኣብ ኣለም- በቃኝ (ኣዲስ ኣበባ) ንትሽዓተ ዓመታት ድሕሪ ምእሳር፡ ኣብ 1988 ተፈቲሓ ናብ ስድራኣ ምስ ተጸንበረት’ውን፡ እቲ ካብ ግዜ ቍልዕነታ ዝተለመቶ ዕላማ ኣብ ምዕራፉ ዘይበጽሐ ብምንባሩ፡ እንደገና ናብ ሜዳ ተመሊሳ ክሳዕ ናጽነት ተጋዲላ። እዚ፡ ከም ሰብ ኣብ ውሑዳት፡ ከም ህዝብን ሃገርን ድማ ኣብ ካልእ ብዙሕ ዘይረኣ ጅግንነታዊ ተርእዮ እዩ።

ጅግንነታዊ ፍጻሜታት ታሪኽ፡ እንተ ዘይተሰኒዶም ክፍለጡን ክውረሱን ስለ ዘይክእሉ፡ ነዚ ታሪኽ ምፍላጠይ ጥራይ ዘይኰነ፡ ክምስክረሉን ጦብላሕታይ ክገልጽን ዕድል ብምርካበይ እሕበን። ብርግጽ ዶንጕዩ እዩ፣ ናጽነት ጥራይ’ኳ ልዕሊ 30 ዓመት ኣቝጺሩ’ሎ፡ ግን ከኣ እንቋዕ ኣይቦዀረ።

ቅድሚ ሕጂ ንጓል የማነ እፈልጣ’የ። መጽሓፋ ምስ ኣንበብኩ ግን፡ እፈልጣ ከም ዘይነበረኹ’ዩ በሪሁለይ። ውዕሎኣን ዝሓለፈቶ ጉዕዞን ተዓቢጡ ብምንባሩ፡ በቲ ድሒሪ ናጽነት ንህዝቢ - ብፍላይ ከኣ ንደቀንስትዮ - ትህቦ ዝነበረት ምኽርን ማዕዳን ጥራይ’የ ዘድንቓ ነይረ። ምሉእ ህይወታ ንህዝብን ሃገርን ዘወፈየት ምንባራን ምህላዋን መጽሓፋ ምስ ኣንበብኩ’የ ፈሊጠ። ኣብ እዋን ቍልዕነታ ንሕብረተሰባን ንዝተገለሉ ሰባትን ተርእዮ ዝነበረት ሰብኣውነት፡ ብፍላይ ምስተን ሕብረተሰብ ኣግሊሉወን ዝነበረ ኣደይ ዘምዘምን ኩሉንትና ወርቂን ዝበሃላ ደቂ ገዛውታ ተርእዮ ዝነበረት ምድንጋጽ ፍሉይ እዩ።

እዛ መጽሓፍ፡ ወላ’ኳ ዝኽርታት ወልቀ-ታሪኻ ዝሓዘለት ትዅን’ምበር፡ ብሓፈሻ ዝኽርታት ታሪኽ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ሓቝፋ ኣላ። ማእለያ ዘይብሎም ጀጋኑ ብጾት ብቐጥታን ብተዘዋዋርን ተጠቒሶም ኣለዉ። ኩሉ ዓይነት ቃልስን ተቓላሳይን ዝሓዘት ድማ’ያ። ዝውደቡን ዝውድቡን፣ ዘንቅሑን ዝነቕሑን፣ ዝዓጥቁን ዘዕጥቑን፣ ኣብ ዕላማኦም ጸኒዖም ዝጋደሉን ዕላማኦም ረጊጾም ዝኽሕዱን፣ ምእንቲ ውጹዓት ዝሰንከሉን ዝስውኡን፡ ምስ ጸላኢ ወጊኖም ንውጹዓት ዝጐድኡን ዝቐትሉን፡ ወዘተ። ኩሉ’ቲ ንሃገር ከርተት ዝበለ ህዝቢ -ዓቢ ንእሽቶ፡ ጓል ወዲ - ዝሓቘፈት ብምኳና፡ ነቲ “ሓቀኛ ታሪኽ ሃገራትን ሕብረተሰባትን ኣብ ታሪኽ ውልቀ-ሰባት እዩ ዝምርኰስ” ዝብል ኣበሃህላ እተራጕድ እያ።

ኣብዛ መጽሓፍ፡ ናይ ገለ ኣብ በበይኑ እዋንን፡ ቦታን ስለ ዕላማኦም ዝተሰውኡ፡ ዝሰንከሉን ዝተረሸኑን ዝርዝር ኣስማት ምስ ፍጻሜታቱ ብምህላዉ፡ ክንዮ’ቲ ኣንቢብካ ፍልጠትካን ንቕሓትካን እተበርኸሉ ብልጫ፡ ዝያዳ ታሪኽ ንምብርባርን ንምስናድን ብልጽቲ መወከሲት እያ። (. . . )

መጽሓፍ፡ “ሜዳ፡ ኣለም-በቃኝ፡ ሜዳ” ብንጽህና ጸሓፊት ዝተመልኣት’ያ። ኩሉ’ቲ ዝነበረን ዝሓለፈን ታሪኽ፡ ብገላጺ ኣገባብን ብዘይሕብእብእን እያ እትገልጾ። ኣብ ገሊኡ’ውን ወላ’ኳ ህይወት ገድሊን ቃልስን ዝፈጠሮ ባህርን ወተሃደራዊ መምርሕን እንተ ነበረ፡ ሰብ ብምዃንካ ጥራይ ካብ ሰብኣውነት ክትወጽእ ከም ዘይትኽእል ዘርእን ዝገልጽን ማእለያ ዘይብሉ ፍጻሜታት ሰፊሩ’ሎ። በዚ ኸኣ ጓል-የማነ፡ ነቲ “ተጋዳላይ ገይረ ኣይብልን እዩ” ዝብል ኣበሃህላ ብግቡእ ከም ዝተረደኣቶ’ዩ ዘነጽር። ምኽንያቱ፡ እዚ ኣበሃህላ’ዚ ብዝፈጸምካዮ ጅግንነት ክትጀሃርን ክሳዕ ኣፍንጫኻ ክትንፋሕን የብልካን ማለት ደኣ’ምበር፡ ንዝተፈጸመ ጅግንነት ቀቢርካዮ ኪድ ማለት ስለ ዘይኰነ።

ታሪኽ፡ ብስነ-ፍልጠታዊ ምርምርን ጥበብን እንተ ዘይተጻሒፉ፡ ተገሊጹን ተተርጕሙን፡ ብሰራሕቱ ከይተረፈ ክርሳዕ ከም ዝኽእል፡ ርሑቕ ከይከድና፡ ኣብዚ ሓጺር ናይ ናጽነት እዋን ርኢናዮ ኢና። ዘለናዮ ግዜ፡ ግዜ ረቂቕ ቴክኖሎጅን ዲጂታላዊ ሜድያን ብምዃኑ፡ ብዙሓት ሰባት፡ “ስነ-ጽሑፍ ሞይቱ እዩ” ኢሎም ኣብ ዝኣምኑሉ ወለዶ ንርከብ ብምህላውና ጥራይ፡ መጽሓፍ ኣብ ምጽሓፍ ተስፋ ዝቘርጹ ክህልዉ ይኽእሉ’ዮም። እንተዀነ፡ ከምቲ ንቕጫ፡ “እንቋዕ ተሰንከተ’ምበር ንቘልዓ ኣብ ጸባ ኣሊኽና፡ ንዓበይቲ መዓር ለኺና ከነብልዖም ኢና” ዝበሃል፡ እቲ ታሪኽ ኣብ ግዜኡ ይሰነድ ጥራይ’ምበር፡ እንተ ደሊና ብድምጺ፡ እንተ ደሊና ብድምጽን ስእልን ወይ ብቪዲዮ ንወረስቲ ክንቅርበሎም ንኽእል ኢና።

ነጃት ኣደም

ሓዳስ ኤርትራ 20 ታሕሳስ 2022 ገጽ - 5 ዓምዲ ባህልን ስነ-ጥበብን ብኤፍሬም ሃብተጽዮን

https://www.youtube.com/watch?v=RiPCbAAeMqY

ንደራሲት ተጋዳሊት አብርሀት የማነ ተሞክሮኣ ሰኒዳ ክንዲ ዘካፈልትና፡ ንሰብ ሞያውያን ሰሎሞን በርሀን ነጃት ኣደምን ጦብላሕታ’ኦም ብዛዕባ እታ መጽሓፍ ክንዲ ዝገለጹልና፡ ንኣዳላዊ ዓምዲ “ባህልን ስነ-ጥበብን” ኤፍረም ሃብተጽዮን ስለ’ቲ ነዚ ኣርእስቲ ሓርዩ ናብ ቕርዓት ሓፋሽ ምቕራቡ ነመስግነኩም! “ኣገናዕ” ቢልናኩም ኣሎና፡ ንሕና ኤርትራውያን ደያኑ ማእከልን መስመርን ብኤርትራዊ ጭውነት ሓበንን ፍናንን!

ጽቡቕ ኣሎኻ ግን እቲ ምርጫ ወይ ን " ጎበዝ/ጐበዝ " ሒዝካ ናብ'ዚ ምምጻእ ወይ ድማ " ቘልዓ " ሒዝካ ናብ'ቲ ምኻድ ስለ ዝነበረ ኣነ ነቲ ቀዳማይ መሪጸ ። ስለምንታይ እታ " ቘልዓ " ዘላታ ንስኻ ኣብ'ዚ ሒዝካያ ስለ ዝመጻእካ ። ካብ 'ቲ ንስኻ ዘስፈርካዮ ጽሑፍ ብዙሕ ዘጉደልኩ ከኣ ንኣቀማምጣ ንኽጥዕመኒ እምበር ንኻልእ ኣይኮንኩን ።

Meleket wrote: ↑

21 Dec 2022, 06:03

ፊት ለፊት የሚታዩት ሁለቱ ውብ ካቶሊካዊ ቤተክርስትያኖች ለከረን ከተማ ውበት ወደር የለሽ አስተዋጽኦ ኣላቸው። ከተማው ውስጥ የሚገኙት መስጊዶች፡ የተዋሕዶና የኬንሻ ቤተክርስትያኖችም እንዲሁ ከተማዋን አስውበዋታል። በጣልያን ግዜ የታነጹት ሌሎች ህንጻዎችም ለከተማዋ ግርማ የበኩላቸውን አስተዋጽኦ እንዳበረከቱ ይታወቃል።

euroland wrote: ↑

22 Oct 2021, 16:19

Beautiful city, thank you brother!!

A city of peace and harmony.
Just in this one picture, you can see, Orthodoxy Churchs, Catholic church and Mosques, built a few feets from each other; I have never seen any city in the world where its citizens could speak three languages fluently and every ethnic in the city have been getting along for centuries.

On other fact about Keren:

The Muslim community go to Mariam De’arit (church) to pay respect for her on weekly basis and celebrate her monthly and yearly holidays in their homes like their Christian counterparts. No Muslim in the world ever dare to do that. Some of you may know why Muslims in Keren believe in Mariam De’arit.

Kuasmeda wrote: ↑

22 Oct 2021, 11:18

የከረን ከተማ ከተነሳች ዘንድ የእህታችን የጓል የማነን አዲስ መጸሓፍ ብናስተዋውቃችሁ ምንም ኣይላችሁም፡ ከትግል ሜዳ በምርኮ ወደ ዓለም በቃኝ ከዚያም እንደገና ወደ ትግል ሜዳ . . . እስከ ነጻነት የተጓዘች ጀግና ግለ ታሪክ ነው።

Meleket wrote: ↑

21 Dec 2022, 05:32

ዓርቢ 14 ጥቅምቲ 2022 ብተጋዳሊት ኣብርሀት የማነ ዝተጻሕፈትን፡ ንታሪኽ ህይወታ ኣብ ገድሊ፡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኣለም-በቃኝ፡ እንደገና ኣብ ገድሊ እተዘንቱ - “ሜዳ፡ ኣለም-በቃኝ፡ ሜዳ” - ዘርእስታ መጽሓፍ ምስ ህዝቢ ተላልያ ነይራ። ኣብ’ዚ ታሪኽና ዓይነታዊ ኣዘናትዋ ብፍላይ ድማ ዛንታ ሰብ ውዕሎ፡ ተዋሒዱዎ ዘሎ እዋን፡ ምሕታም ናይታ መጽሓፍ መመላእታ ነቲ ጌና ማንካ ዘይተላዕሎ መስተንክር ታሪኽና’ዩ ክበሃል ይከኣል። ንሎሚ ኣብዚ ዓምዲ፡ ኣብ መደብ ምልላይ ናይታ መጽሓፍ፡ ብኽልተ ሞያውያን ካብ ዝቐረበ ነጸብራቕ ገለ ክፋሉ ነቕርበልኩም። ቢላ ነቢራ ሓዳስ ኤርትራ ንሕና ድማ ካብ ዘን ክልተ ጽሑፋት ነታ ሓንቲ እሞ ድማ ናይ ጓል ኣንስተይቲ ብምዃና ዝሓረናያ ቀሪብናልኩም ኣሎና።

ሜዳ፡ ኣለም በቃኝ፡ ሜዳ
ብተጋዳሊት ኣብርሀት የማነ (ጓል የማነ)

መጽሓፍ፡ እቲ ለባማት ንወለዶታት ዝሓድጉዎ ዝበለጸን ዝኸበረን ውርሻ እዩ

ተጋዳሊት ኣብርሀት የማነ (ጓል-የማነ) ነቲ ጓል ዓሰርተ ዓመት እንከላ ዝጀመረቶ ቃልሲ’ ክሳዕ ናጽነት ንዝሓለፈቶ ገልታዕታዕ ዘጋጠማ ከቢድ መውጋእትን መሪርን ነዊሕን ማእሰርትን ክትስንድ ምብጋሳ “ካብቲ ዝፈጸምክዮ ጅግንነታዊ ታሪኽ ዘይንእስ ታሪኽን ጅግንነትን ኢኺ ሰሪሕኪ” ክብላ እደሊ።

ታሪኽ ወላ’ኳ ብዛዕባ ሕሉፍ ዝነግር እንተዀነ፡ ንመጻኢ ስለ ዝጸሓፍ፡ ኣብ ልዕል’ቲ ክሳዕ ሕጂ ብዝረኸብናዮ ዝሰነድናዮ ጅግንነታዊ ታሪኽ፡ እዛ መጽሓፍ’ዚኣ እትምልኣልናን እተሀብትመልናን ፍልጠትን ንቕሓትን ብዙሕ እዩ’ሞ፡ ንሽሮ ጠስሚ ተወሰኾ እናበልኩ፡ ንኹልና ተረከብትን ወረስትን ወለዶ እንቋዕ ሓጐሰና እብል። መጽሓፍ እቲ ለባማት ንወለዶታት ዝሓድጉዎ ዝበለጸን ዝኸበረን ውርሻ’ዩ።

መጻሕፍቲ ብርግጽ ናብቲ ዘይነጽፍ ባሕሪ ታሪኽ እናሻዕ እናኣጥሓሉ ዘሐምብሱናን ዘንሳፍፉናን ብሉጻት ጃላቡ እዮም፡ እዚ ሓቂ’ዚ ኣብ ቦታኡ እናሃለወ፡ መጸሓፍ “ሜዳ ኣለም-በቃኝ፡ ሜዳ” ብቐሊል ብዝወሓትን ኣዛናይን ኣጻሓሕፋ ዝተጻሕፈት ብምኳና፡ ከተንብብ ካብ ትጅምር ኣብቲ ዛንታ ጥሒልካ ብስእለ-ኣእምሮ ምስቶም ኣብቲ መጽሓፍ ዘለዉ ሰባትን ፍጻሜታትን ከም እትሳለ ትገብረካ። ናይ መጽሓፍ ጽቡቕ ነገር፡ ነቶም ገጸ ባህርያት፡ ቦታታትን ፍጻሜታትን፡ ብናይ ባዕልኻ ኣእምሮኣዊ ስእሊ ትስእሎምን ትፈጥሮምን። ስለ ዝዀነ ነዛ መጽሓፍ ክጅምራን ዝተወለድኩሉ ዕለትን ቦታን ኣቐሚጠ፡ ኣብቲ ደራሲት ዝተወለደትሉ ግዜ ተፈጢረ፡ ንዘዝፈጸመቶን ዝሓለፈቶን ጕዕዞ እዕዘብ፡ ግዜ ቍልዕነታ ከስተማቕር፡ ንቡቕሊ ሃገራዊ ስምዒታታን ንጥፈታታን ክምስክር፡ ጐኒ-ጐኒ ግዜ ንቕሓታ፡ ውዳቤኣን ምዕጣቓን እናሳለኹ ክምኩር፣ . . ኮታ፡ ግዜ ታዕሊማ፡ ናብራ ገድላን መውጋእታን ቃንዛኣን ስቓያን፡ ነዊሕ ማእሰርታን ከርተታን ብህያው ክርኢ ኣኽኢላትኒ።

ደራሲት፡ ካብ ግዜ ቍልዕነታ’ያ ህይወታ ንቓልሲ ንናጽነት ወፊያቶ። ጓል 10 ዓመት ተማሃሪት ራብዓይ ክፍሊ እንከላ ብሰንኪ ኣብ ከረን ዝረኣየቶ፡ ኣብ ዕዳጋ ዝተሰቕለ ዘስካሕክሕ ሬሳታት ተጋደልቲ፡ እዛ ሃገር ጸገም ወሪዱዋ ከም ዝነበረን ፍታሕ ክመጽእ ከም ዝነበሮን ኣብ ዘይዕድሚኣ ዘይዓቕማ ክትሓስብ ቐሲብዋ። እዚ ፈለማ ጦብላሕታ’ዚ ኒሕ ኣትሒዝዋ፡ ንግዜ ቍልዕነታ ከም ቈልዓ ገዛ-ገዛ ሃክትን ክትጻወት ዘይኰነት፡ ነቲ ካብ ኣእምሮኣ ምህሳስ ዝኣበያ ዝረኣየቶ ግፍዒ፡ ምስ ካብኣ ዝዓብዩ ኣብ ምዕላል ተጸምደት። ብኡ ኣቢላ፡ ሃገራዊ ስምዒታን ቅርሕንቲ ኣብ ልዕሊ ጸላእታን ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናበረኸ ብምኻዱ፡ ሃማን ቀልባን ምስ ሃገራን ተጋደልትን ኰነ። ኣብ ትሕቲ ዋህዮ ብምውዳብ፡ ኣብ ምንቃህን ምውዳብን እናነጠፈት ክትሰርሕ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ተዓሊማ ናብ ተዋጋኢት ሰራዊት ተወዚዓ፡ ኣብ ኩናት ብጅግንነት እናተዋግኣት ብኸቢድ ብምህራማ’ያ ተማሪኻ። መጀመርታ ኣብ ኣስመራ ሓዝሓዝ፡ ድሒራ ኣብ ኣለም- በቃኝ (ኣዲስ ኣበባ) ንትሽዓተ ዓመታት ድሕሪ ምእሳር፡ ኣብ 1988 ተፈቲሓ ናብ ስድራኣ ምስ ተጸንበረት’ውን፡ እቲ ካብ ግዜ ቍልዕነታ ዝተለመቶ ዕላማ ኣብ ምዕራፉ ዘይበጽሐ ብምንባሩ፡ እንደገና ናብ ሜዳ ተመሊሳ ክሳዕ ናጽነት ተጋዲላ። እዚ፡ ከም ሰብ ኣብ ውሑዳት፡ ከም ህዝብን ሃገርን ድማ ኣብ ካልእ ብዙሕ ዘይረኣ ጅግንነታዊ ተርእዮ እዩ።

ጅግንነታዊ ፍጻሜታት ታሪኽ፡ እንተ ዘይተሰኒዶም ክፍለጡን ክውረሱን ስለ ዘይክእሉ፡ ነዚ ታሪኽ ምፍላጠይ ጥራይ ዘይኰነ፡ ክምስክረሉን ጦብላሕታይ ክገልጽን ዕድል ብምርካበይ እሕበን። ብርግጽ ዶንጕዩ እዩ፣ ናጽነት ጥራይ’ኳ ልዕሊ 30 ዓመት ኣቝጺሩ’ሎ፡ ግን ከኣ እንቋዕ ኣይቦዀረ።

ቅድሚ ሕጂ ንጓል የማነ እፈልጣ’የ። መጽሓፋ ምስ ኣንበብኩ ግን፡ እፈልጣ ከም ዘይነበረኹ’ዩ በሪሁለይ። ውዕሎኣን ዝሓለፈቶ ጉዕዞን ተዓቢጡ ብምንባሩ፡ በቲ ድሒሪ ናጽነት ንህዝቢ - ብፍላይ ከኣ ንደቀንስትዮ - ትህቦ ዝነበረት ምኽርን ማዕዳን ጥራይ’የ ዘድንቓ ነይረ። ምሉእ ህይወታ ንህዝብን ሃገርን ዘወፈየት ምንባራን ምህላዋን መጽሓፋ ምስ ኣንበብኩ’የ ፈሊጠ። ኣብ እዋን ቍልዕነታ ንሕብረተሰባን ንዝተገለሉ ሰባትን ተርእዮ ዝነበረት ሰብኣውነት፡ ብፍላይ ምስተን ሕብረተሰብ ኣግሊሉወን ዝነበረ ኣደይ ዘምዘምን ኩሉንትና ወርቂን ዝበሃላ ደቂ ገዛውታ ተርእዮ ዝነበረት ምድንጋጽ ፍሉይ እዩ።

እዛ መጽሓፍ፡ ወላ’ኳ ዝኽርታት ወልቀ-ታሪኻ ዝሓዘለት ትዅን’ምበር፡ ብሓፈሻ ዝኽርታት ታሪኽ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ሓቝፋ ኣላ። ማእለያ ዘይብሎም ጀጋኑ ብጾት ብቐጥታን ብተዘዋዋርን ተጠቒሶም ኣለዉ። ኩሉ ዓይነት ቃልስን ተቓላሳይን ዝሓዘት ድማ’ያ። ዝውደቡን ዝውድቡን፣ ዘንቅሑን ዝነቕሑን፣ ዝዓጥቁን ዘዕጥቑን፣ ኣብ ዕላማኦም ጸኒዖም ዝጋደሉን ዕላማኦም ረጊጾም ዝኽሕዱን፣ ምእንቲ ውጹዓት ዝሰንከሉን ዝስውኡን፡ ምስ ጸላኢ ወጊኖም ንውጹዓት ዝጐድኡን ዝቐትሉን፡ ወዘተ። ኩሉ’ቲ ንሃገር ከርተት ዝበለ ህዝቢ -ዓቢ ንእሽቶ፡ ጓል ወዲ - ዝሓቘፈት ብምኳና፡ ነቲ “ሓቀኛ ታሪኽ ሃገራትን ሕብረተሰባትን ኣብ ታሪኽ ውልቀ-ሰባት እዩ ዝምርኰስ” ዝብል ኣበሃህላ እተራጕድ እያ።

ኣብዛ መጽሓፍ፡ ናይ ገለ ኣብ በበይኑ እዋንን፡ ቦታን ስለ ዕላማኦም ዝተሰውኡ፡ ዝሰንከሉን ዝተረሸኑን ዝርዝር ኣስማት ምስ ፍጻሜታቱ ብምህላዉ፡ ክንዮ’ቲ ኣንቢብካ ፍልጠትካን ንቕሓትካን እተበርኸሉ ብልጫ፡ ዝያዳ ታሪኽ ንምብርባርን ንምስናድን ብልጽቲ መወከሲት እያ። (. . . )

መጽሓፍ፡ “ሜዳ፡ ኣለም-በቃኝ፡ ሜዳ” ብንጽህና ጸሓፊት ዝተመልኣት’ያ። ኩሉ’ቲ ዝነበረን ዝሓለፈን ታሪኽ፡ ብገላጺ ኣገባብን ብዘይሕብእብእን እያ እትገልጾ። ኣብ ገሊኡ’ውን ወላ’ኳ ህይወት ገድሊን ቃልስን ዝፈጠሮ ባህርን ወተሃደራዊ መምርሕን እንተ ነበረ፡ ሰብ ብምዃንካ ጥራይ ካብ ሰብኣውነት ክትወጽእ ከም ዘይትኽእል ዘርእን ዝገልጽን ማእለያ ዘይብሉ ፍጻሜታት ሰፊሩ’ሎ። በዚ ኸኣ ጓል-የማነ፡ ነቲ “ተጋዳላይ ገይረ ኣይብልን እዩ” ዝብል ኣበሃህላ ብግቡእ ከም ዝተረደኣቶ’ዩ ዘነጽር። ምኽንያቱ፡ እዚ ኣበሃህላ’ዚ ብዝፈጸምካዮ ጅግንነት ክትጀሃርን ክሳዕ ኣፍንጫኻ ክትንፋሕን የብልካን ማለት ደኣ’ምበር፡ ንዝተፈጸመ ጅግንነት ቀቢርካዮ ኪድ ማለት ስለ ዘይኰነ።

ታሪኽ፡ ብስነ-ፍልጠታዊ ምርምርን ጥበብን እንተ ዘይተጻሒፉ፡ ተገሊጹን ተተርጕሙን፡ ብሰራሕቱ ከይተረፈ ክርሳዕ ከም ዝኽእል፡ ርሑቕ ከይከድና፡ ኣብዚ ሓጺር ናይ ናጽነት እዋን ርኢናዮ ኢና። ዘለናዮ ግዜ፡ ግዜ ረቂቕ ቴክኖሎጅን ዲጂታላዊ ሜድያን ብምዃኑ፡ ብዙሓት ሰባት፡ “ስነ-ጽሑፍ ሞይቱ እዩ” ኢሎም ኣብ ዝኣምኑሉ ወለዶ ንርከብ ብምህላውና ጥራይ፡ መጽሓፍ ኣብ ምጽሓፍ ተስፋ ዝቘርጹ ክህልዉ ይኽእሉ’ዮም። እንተዀነ፡ ከምቲ ንቕጫ፡ “እንቋዕ ተሰንከተ’ምበር ንቘልዓ ኣብ ጸባ ኣሊኽና፡ ንዓበይቲ መዓር ለኺና ከነብልዖም ኢና” ዝበሃል፡ እቲ ታሪኽ ኣብ ግዜኡ ይሰነድ ጥራይ’ምበር፡ እንተ ደሊና ብድምጺ፡ እንተ ደሊና ብድምጽን ስእልን ወይ ብቪዲዮ ንወረስቲ ክንቅርበሎም ንኽእል ኢና።

ነጃት ኣደም

ሓዳስ ኤርትራ 20 ታሕሳስ 2022 ገጽ - 5 ዓምዲ ባህልን ስነ-ጥበብን ብኤፍሬም ሃብተጽዮን

https://www.youtube.com/watch?v=RiPCbAAeMqY

ንደራሲት ተጋዳሊት አብርሀት የማነ ተሞክሮኣ ሰኒዳ ክንዲ ዘካፈልትና፡ ንሰብ ሞያውያን ሰሎሞን በርሀን ነጃት ኣደምን ጦብላሕታ’ኦም ብዛዕባ እታ መጽሓፍ ክንዲ ዝገለጹልና፡ ንኣዳላዊ ዓምዲ “ባህልን ስነ-ጥበብን” ኤፍረም ሃብተጽዮን ስለ’ቲ ነዚ ኣርእስቲ ሓርዩ ናብ ቕርዓት ሓፋሽ ምቕራቡ ነመስግነኩም! “ኣገናዕ” ቢልናኩም ኣሎና፡ ንሕና ኤርትራውያን ደያኑ ማእከልን መስመርን ብኤርትራዊ ጭውነት ሓበንን ፍናንን!

“ኣይ ሓቂ እንዲያ ዕድል ከሊኣታ” . . . “ሓቂ ሚዛን ኢኺ ወርቂ” በለ ኤርትራዊ ከያኒ!

Kuasmeda wrote: ↑

22 Oct 2021, 11:18

Aye lekbatat!

If you have so much love for the city of keren and its inhabitants.
You wouldn't have remained mum or tight-lipped when your kebessa brother is calling kerenites as shiritams or fetfeti maakorom.

I believe not all but many of them hate muslim lowlanders and they love what fed-up writes here. He represents them. Those who may respect eri lowlanders. They lack the balls to say newri or tseyaf here lest they be perceived as muslim apologists.

Clean your houe first.

kerenite wrote: ↑

21 Dec 2022, 14:04

Kuasmeda wrote: ↑

22 Oct 2021, 11:18

Aye lekbatat!

If you have so much love for the city of keren and its inhabitants.
You wouldn't have remained mum or tight-lipped when your kebessa brother is calling kerenites as shiritams or fetfeti maakorom.

I believe not all but many of them hate muslim lowlanders and they love what fed-up writes here. He represents them. Those who may respect eri lowlanders. They lack the balls to say newri or tseyaf here lest they be perceived as muslim apologists.

Clean your houe first.

Why can't you just post Positive comments about Keren.

kerenite wrote: ↑

21 Dec 2022, 14:04

Kuasmeda wrote: ↑

22 Oct 2021, 11:18

Aye lekbatat!

If you have so much love for the city of keren and its inhabitants.
You wouldn't have remained mum or tight-lipped when your kebessa brother is calling kerenites as shiritams or fetfeti maakorom.

I believe not all but many of them hate muslim lowlanders and they love what fed-up writes here. He represents them. Those who may respect eri lowlanders. They lack the balls to say newri or tseyaf here lest they be perceived as muslim apologists.

Clean your houe first.

Askut agame wahid,

Do you mean that Eden lowlanderu is also from the lowland of Eritrea, Agame boy? By the way, using Hawzen as my account name does not mean that I am from Hawzen. So, using kerenite as your account name does not make you that you are from Keren and everybody knows that. If I were you, I would focus on my people in Shire, Agame boy and specially building a mosque in Axum for the Muslim brothers and sisters.

Honestly though..I commend your sister Ustaz SeAd from shire who is now in Addis :


Dedebit is always dedeb
R.I.P Abay Tigray and TPLF terrorist group

Hawzen wrote: ↑

21 Dec 2022, 19:13

kerenite wrote: ↑

21 Dec 2022, 14:04

Kuasmeda wrote: ↑

22 Oct 2021, 11:18

Aye lekbatat!

If you have so much love for the city of keren and its inhabitants.
You wouldn't have remained mum or tight-lipped when your kebessa brother is calling kerenites as shiritams or fetfeti maakorom.

I believe not all but many of them hate muslim lowlanders and they love what fed-up writes here. He represents them. Those who may respect eri lowlanders. They lack the balls to say newri or tseyaf here lest they be perceived as muslim apologists.

Clean your houe first.

Askut agame wahid,

Do you mean that Eden lowlanderu is also from the lowland of Eritrea, Agame boy? By the way, using Hawzen as my account name does not mean that I am from Hawzen. So, using kerenite as your account name does not make you that you are from Keren and everybody knows that. If I were you, I would focus on my people in Shire, Agame boy and specially building a mosque in Axum for the Muslim brothers and sisters.

Honestly though..I commend your sister Ustaz SeAd from shire who is now in Addis :

Please wait, video is loading...

Dedebit is always dedeb
R.I.P Abay Tigray and TPLF terrorist group

Wedi barista Hawzen,

In what language must I tell you? I told you several times to never respond to my posts ya-ibnel gaHba of hawzien. You wedi komarit have even the audacity to order me to shut up or askut as you wrote in arabic.

Finally, food for thought:

Below is not for you but for the genuine eris regarding my beloved keren tsaada.

Keren remained as the Italians built it. There is no change at all. Catholic church was built by the italians for the billenis and for themselves (the ethnic group bilen comprises of 70% muslims and 30% Christians) the ethnic group bilen Christians adhere to Catholicism.

And lastly, the tewahdo church was also built by the italians for the recent settlers from kebessa who were flocking to lowland eritrea en-masse.

kerenite wrote: ↑

22 Dec 2022, 14:00

Hawzen wrote: ↑

21 Dec 2022, 19:13

kerenite wrote: ↑

21 Dec 2022, 14:04

Kuasmeda wrote: ↑

22 Oct 2021, 11:18

Aye lekbatat!

If you have so much love for the city of keren and its inhabitants.
You wouldn't have remained mum or tight-lipped when your kebessa brother is calling kerenites as shiritams or fetfeti maakorom.

I believe not all but many of them hate muslim lowlanders and they love what fed-up writes here. He represents them. Those who may respect eri lowlanders. They lack the balls to say newri or tseyaf here lest they be perceived as muslim apologists.

Clean your houe first.

Askut agame wahid,

Do you mean that Eden lowlanderu is also from the lowland of Eritrea, Agame boy? By the way, using Hawzen as my account name does not mean that I am from Hawzen. So, using kerenite as your account name does not make you that you are from Keren and everybody knows that. If I were you, I would focus on my people in Shire, Agame boy and specially building a mosque in Axum for the Muslim brothers and sisters.

Honestly though..I commend your sister Ustaz SeAd from shire who is now in Addis :

Please wait, video is loading...

Dedebit is always dedeb
R.I.P Abay Tigray and TPLF terrorist group

Wedi barista Hawzen,

In what language must I tell you? I told you several times to never respond to my posts ya-ibnel gaHba of hawzien. You wedi komarit have even the audacity to order me to shut up or askut as you wrote in arabic.

Finally, food for thought:

Below is not for you but for the genuine eris regarding my beloved keren tsaada.

Keren remained as the Italians built it. There is no change at all. Catholic church was built by the italians for the billenis and for themselves (the ethnic group bilen comprises of 70% muslims and 30% Christians) the ethnic group bilen Christians adhere to Catholicism.

And lastly, the tewahdo church was also built by the italians for the recent settlers from kebessa who were flocking to lowland eritrea en-masse.

Askut Kezab agame wahid!!! When are you going to be the voice to the voiceless people of Axum who don't have a mosque to worship Allah in their home city/town??? It is saddening to see the low IQ agames like that saHsaH Kerenite waste their time bi@tching about Eritrea instead of using their energies to stand for the Muslim brothers and sisters in Axum. I just hope that Eri-soldiers build two mosques Axum in the next few months.

I have the feeling that the lion of Nakfa will give the order in Arabic about building two beautiful Mosques in Axum


Dedebit is always dedeb
R.I.P Abay Tigray and TPLF terrorist group

First off, I don’t know where you pulled out those numbers from (ethnic and religious ratios in Keren) because our government doesn’t give out such kind of stats, specially on a city.
Moreover, I am not sure when you were in Keren last. It seems, either you have left Keren 30 plus years ago or never been there. The reason being, your statement about Keren been the same as it was during the Italians can not be further from the truth.
I know Keren more than I know Asmara. The government has built residential complex near Bloko Aqurdet that is as big as the Enda Koria complex in Asmara. Her size has increased by at least 25%. Furthermore, many high rise hotels have been built by individuals (by people such as Deqi Ansebba) in the last few years. Keren only had on high rise pre 1991; Keren Hotel; now, it has many more. The road has widened, the dirt road in Edaga has now entirely covered with black asphalt. The government perhaps spent more money in Keren and Massawa than any city in the country, including in Asmara. I know you hate the government, but you should learn to give credit where it is due.

kerenite wrote: ↑

22 Dec 2022, 14:00

Hawzen wrote: ↑

21 Dec 2022, 19:13

kerenite wrote: ↑

21 Dec 2022, 14:04

Kuasmeda wrote: ↑

22 Oct 2021, 11:18

Aye lekbatat!

If you have so much love for the city of keren and its inhabitants.
You wouldn't have remained mum or tight-lipped when your kebessa brother is calling kerenites as shiritams or fetfeti maakorom.

I believe not all but many of them hate muslim lowlanders and they love what fed-up writes here. He represents them. Those who may respect eri lowlanders. They lack the balls to say newri or tseyaf here lest they be perceived as muslim apologists.

Clean your houe first.

Askut agame wahid,

Do you mean that Eden lowlanderu is also from the lowland of Eritrea, Agame boy? By the way, using Hawzen as my account name does not mean that I am from Hawzen. So, using kerenite as your account name does not make you that you are from Keren and everybody knows that. If I were you, I would focus on my people in Shire, Agame boy and specially building a mosque in Axum for the Muslim brothers and sisters.

Honestly though..I commend your sister Ustaz SeAd from shire who is now in Addis :

Please wait, video is loading...

Dedebit is always dedeb
R.I.P Abay Tigray and TPLF terrorist group

Wedi barista Hawzen,

In what language must I tell you? I told you several times to never respond to my posts ya-ibnel gaHba of hawzien. You wedi komarit have even the audacity to order me to shut up or askut as you wrote in arabic.

Finally, food for thought:

Below is not for you but for the genuine eris regarding my beloved keren tsaada.

Keren remained as the Italians built it. There is no change at all. Catholic church was built by the italians for the billenis and for themselves (the ethnic group bilen comprises of 70% muslims and 30% Christians) the ethnic group bilen Christians adhere to Catholicism.

And lastly, the tewahdo church was also built by the italians for the recent settlers from kebessa who were flocking to lowland eritrea en-masse.

እዚህ ምስል ላይ ፊት ለፊት ከሚታዩት ሁለት የካቶሊክ ቤተክርስትያኖች መካከል፡ ሁለተኛዋን በነጻነት ዘመን እንዲህ ኣድርገው ያስዋቡ እጆችን ለማመስገን ያህል ነው።

Meleket wrote: ↑

21 Dec 2022, 11:14

Meleket wrote: ↑

21 Dec 2022, 06:03

ፊት ለፊት የሚታዩት ሁለቱ ውብ ካቶሊካዊ ቤተክርስትያኖች ለከረን ከተማ ውበት ወደር የለሽ አስተዋጽኦ ኣላቸው። ከተማው ውስጥ የሚገኙት መስጊዶች፡ የተዋሕዶና የኬንሻ ቤተክርስትያኖችም እንዲሁ ከተማዋን አስውበዋታል። በጣልያን ግዜ የታነጹት ሌሎች ህንጻዎችም ለከተማዋ ግርማ የበኩላቸውን አስተዋጽኦ እንዳበረከቱ ይታወቃል።

euroland wrote: ↑

22 Oct 2021, 16:19

Beautiful city, thank you brother!!

A city of peace and harmony.
Just in this one picture, you can see, Orthodoxy Churchs, Catholic church and Mosques, built a few feets from each other; I have never seen any city in the world where its citizens could speak three languages fluently and every ethnic in the city have been getting along for centuries.

On other fact about Keren:

The Muslim community go to Mariam De’arit (church) to pay respect for her on weekly basis and celebrate her monthly and yearly holidays in their homes like their Christian counterparts. No Muslim in the world ever dare to do that. Some of you may know why Muslims in Keren believe in Mariam De’arit.

Kuasmeda wrote: ↑

22 Oct 2021, 11:18

የከረን ከተማ ከተነሳች ዘንድ የእህታችን የጓል የማነን አዲስ መጸሓፍ ብናስተዋውቃችሁ ምንም ኣይላችሁም፡ ከትግል ሜዳ በምርኮ ወደ ዓለም በቃኝ ከዚያም እንደገና ወደ ትግል ሜዳ . . . እስከ ነጻነት የተጓዘች ጀግና ግለ ታሪክ ነው።

Meleket wrote: ↑

21 Dec 2022, 05:32

ዓርቢ 14 ጥቅምቲ 2022 ብተጋዳሊት ኣብርሀት የማነ ዝተጻሕፈትን፡ ንታሪኽ ህይወታ ኣብ ገድሊ፡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኣለም-በቃኝ፡ እንደገና ኣብ ገድሊ እተዘንቱ - “ሜዳ፡ ኣለም-በቃኝ፡ ሜዳ” - ዘርእስታ መጽሓፍ ምስ ህዝቢ ተላልያ ነይራ። ኣብ’ዚ ታሪኽና ዓይነታዊ ኣዘናትዋ ብፍላይ ድማ ዛንታ ሰብ ውዕሎ፡ ተዋሒዱዎ ዘሎ እዋን፡ ምሕታም ናይታ መጽሓፍ መመላእታ ነቲ ጌና ማንካ ዘይተላዕሎ መስተንክር ታሪኽና’ዩ ክበሃል ይከኣል። ንሎሚ ኣብዚ ዓምዲ፡ ኣብ መደብ ምልላይ ናይታ መጽሓፍ፡ ብኽልተ ሞያውያን ካብ ዝቐረበ ነጸብራቕ ገለ ክፋሉ ነቕርበልኩም። ቢላ ነቢራ ሓዳስ ኤርትራ ንሕና ድማ ካብ ዘን ክልተ ጽሑፋት ነታ ሓንቲ እሞ ድማ ናይ ጓል ኣንስተይቲ ብምዃና ዝሓረናያ ቀሪብናልኩም ኣሎና።

ሜዳ፡ ኣለም በቃኝ፡ ሜዳ
ብተጋዳሊት ኣብርሀት የማነ (ጓል የማነ)

መጽሓፍ፡ እቲ ለባማት ንወለዶታት ዝሓድጉዎ ዝበለጸን ዝኸበረን ውርሻ እዩ

ተጋዳሊት ኣብርሀት የማነ (ጓል-የማነ) ነቲ ጓል ዓሰርተ ዓመት እንከላ ዝጀመረቶ ቃልሲ’ ክሳዕ ናጽነት ንዝሓለፈቶ ገልታዕታዕ ዘጋጠማ ከቢድ መውጋእትን መሪርን ነዊሕን ማእሰርትን ክትስንድ ምብጋሳ “ካብቲ ዝፈጸምክዮ ጅግንነታዊ ታሪኽ ዘይንእስ ታሪኽን ጅግንነትን ኢኺ ሰሪሕኪ” ክብላ እደሊ።

ታሪኽ ወላ’ኳ ብዛዕባ ሕሉፍ ዝነግር እንተዀነ፡ ንመጻኢ ስለ ዝጸሓፍ፡ ኣብ ልዕል’ቲ ክሳዕ ሕጂ ብዝረኸብናዮ ዝሰነድናዮ ጅግንነታዊ ታሪኽ፡ እዛ መጽሓፍ’ዚኣ እትምልኣልናን እተሀብትመልናን ፍልጠትን ንቕሓትን ብዙሕ እዩ’ሞ፡ ንሽሮ ጠስሚ ተወሰኾ እናበልኩ፡ ንኹልና ተረከብትን ወረስትን ወለዶ እንቋዕ ሓጐሰና እብል። መጽሓፍ እቲ ለባማት ንወለዶታት ዝሓድጉዎ ዝበለጸን ዝኸበረን ውርሻ’ዩ።

መጻሕፍቲ ብርግጽ ናብቲ ዘይነጽፍ ባሕሪ ታሪኽ እናሻዕ እናኣጥሓሉ ዘሐምብሱናን ዘንሳፍፉናን ብሉጻት ጃላቡ እዮም፡ እዚ ሓቂ’ዚ ኣብ ቦታኡ እናሃለወ፡ መጸሓፍ “ሜዳ ኣለም-በቃኝ፡ ሜዳ” ብቐሊል ብዝወሓትን ኣዛናይን ኣጻሓሕፋ ዝተጻሕፈት ብምኳና፡ ከተንብብ ካብ ትጅምር ኣብቲ ዛንታ ጥሒልካ ብስእለ-ኣእምሮ ምስቶም ኣብቲ መጽሓፍ ዘለዉ ሰባትን ፍጻሜታትን ከም እትሳለ ትገብረካ። ናይ መጽሓፍ ጽቡቕ ነገር፡ ነቶም ገጸ ባህርያት፡ ቦታታትን ፍጻሜታትን፡ ብናይ ባዕልኻ ኣእምሮኣዊ ስእሊ ትስእሎምን ትፈጥሮምን። ስለ ዝዀነ ነዛ መጽሓፍ ክጅምራን ዝተወለድኩሉ ዕለትን ቦታን ኣቐሚጠ፡ ኣብቲ ደራሲት ዝተወለደትሉ ግዜ ተፈጢረ፡ ንዘዝፈጸመቶን ዝሓለፈቶን ጕዕዞ እዕዘብ፡ ግዜ ቍልዕነታ ከስተማቕር፡ ንቡቕሊ ሃገራዊ ስምዒታታን ንጥፈታታን ክምስክር፡ ጐኒ-ጐኒ ግዜ ንቕሓታ፡ ውዳቤኣን ምዕጣቓን እናሳለኹ ክምኩር፣ . . ኮታ፡ ግዜ ታዕሊማ፡ ናብራ ገድላን መውጋእታን ቃንዛኣን ስቓያን፡ ነዊሕ ማእሰርታን ከርተታን ብህያው ክርኢ ኣኽኢላትኒ።

ደራሲት፡ ካብ ግዜ ቍልዕነታ’ያ ህይወታ ንቓልሲ ንናጽነት ወፊያቶ። ጓል 10 ዓመት ተማሃሪት ራብዓይ ክፍሊ እንከላ ብሰንኪ ኣብ ከረን ዝረኣየቶ፡ ኣብ ዕዳጋ ዝተሰቕለ ዘስካሕክሕ ሬሳታት ተጋደልቲ፡ እዛ ሃገር ጸገም ወሪዱዋ ከም ዝነበረን ፍታሕ ክመጽእ ከም ዝነበሮን ኣብ ዘይዕድሚኣ ዘይዓቕማ ክትሓስብ ቐሲብዋ። እዚ ፈለማ ጦብላሕታ’ዚ ኒሕ ኣትሒዝዋ፡ ንግዜ ቍልዕነታ ከም ቈልዓ ገዛ-ገዛ ሃክትን ክትጻወት ዘይኰነት፡ ነቲ ካብ ኣእምሮኣ ምህሳስ ዝኣበያ ዝረኣየቶ ግፍዒ፡ ምስ ካብኣ ዝዓብዩ ኣብ ምዕላል ተጸምደት። ብኡ ኣቢላ፡ ሃገራዊ ስምዒታን ቅርሕንቲ ኣብ ልዕሊ ጸላእታን ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናበረኸ ብምኻዱ፡ ሃማን ቀልባን ምስ ሃገራን ተጋደልትን ኰነ። ኣብ ትሕቲ ዋህዮ ብምውዳብ፡ ኣብ ምንቃህን ምውዳብን እናነጠፈት ክትሰርሕ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ተዓሊማ ናብ ተዋጋኢት ሰራዊት ተወዚዓ፡ ኣብ ኩናት ብጅግንነት እናተዋግኣት ብኸቢድ ብምህራማ’ያ ተማሪኻ። መጀመርታ ኣብ ኣስመራ ሓዝሓዝ፡ ድሒራ ኣብ ኣለም- በቃኝ (ኣዲስ ኣበባ) ንትሽዓተ ዓመታት ድሕሪ ምእሳር፡ ኣብ 1988 ተፈቲሓ ናብ ስድራኣ ምስ ተጸንበረት’ውን፡ እቲ ካብ ግዜ ቍልዕነታ ዝተለመቶ ዕላማ ኣብ ምዕራፉ ዘይበጽሐ ብምንባሩ፡ እንደገና ናብ ሜዳ ተመሊሳ ክሳዕ ናጽነት ተጋዲላ። እዚ፡ ከም ሰብ ኣብ ውሑዳት፡ ከም ህዝብን ሃገርን ድማ ኣብ ካልእ ብዙሕ ዘይረኣ ጅግንነታዊ ተርእዮ እዩ።

ጅግንነታዊ ፍጻሜታት ታሪኽ፡ እንተ ዘይተሰኒዶም ክፍለጡን ክውረሱን ስለ ዘይክእሉ፡ ነዚ ታሪኽ ምፍላጠይ ጥራይ ዘይኰነ፡ ክምስክረሉን ጦብላሕታይ ክገልጽን ዕድል ብምርካበይ እሕበን። ብርግጽ ዶንጕዩ እዩ፣ ናጽነት ጥራይ’ኳ ልዕሊ 30 ዓመት ኣቝጺሩ’ሎ፡ ግን ከኣ እንቋዕ ኣይቦዀረ።

ቅድሚ ሕጂ ንጓል የማነ እፈልጣ’የ። መጽሓፋ ምስ ኣንበብኩ ግን፡ እፈልጣ ከም ዘይነበረኹ’ዩ በሪሁለይ። ውዕሎኣን ዝሓለፈቶ ጉዕዞን ተዓቢጡ ብምንባሩ፡ በቲ ድሒሪ ናጽነት ንህዝቢ - ብፍላይ ከኣ ንደቀንስትዮ - ትህቦ ዝነበረት ምኽርን ማዕዳን ጥራይ’የ ዘድንቓ ነይረ። ምሉእ ህይወታ ንህዝብን ሃገርን ዘወፈየት ምንባራን ምህላዋን መጽሓፋ ምስ ኣንበብኩ’የ ፈሊጠ። ኣብ እዋን ቍልዕነታ ንሕብረተሰባን ንዝተገለሉ ሰባትን ተርእዮ ዝነበረት ሰብኣውነት፡ ብፍላይ ምስተን ሕብረተሰብ ኣግሊሉወን ዝነበረ ኣደይ ዘምዘምን ኩሉንትና ወርቂን ዝበሃላ ደቂ ገዛውታ ተርእዮ ዝነበረት ምድንጋጽ ፍሉይ እዩ።

እዛ መጽሓፍ፡ ወላ’ኳ ዝኽርታት ወልቀ-ታሪኻ ዝሓዘለት ትዅን’ምበር፡ ብሓፈሻ ዝኽርታት ታሪኽ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ሓቝፋ ኣላ። ማእለያ ዘይብሎም ጀጋኑ ብጾት ብቐጥታን ብተዘዋዋርን ተጠቒሶም ኣለዉ። ኩሉ ዓይነት ቃልስን ተቓላሳይን ዝሓዘት ድማ’ያ። ዝውደቡን ዝውድቡን፣ ዘንቅሑን ዝነቕሑን፣ ዝዓጥቁን ዘዕጥቑን፣ ኣብ ዕላማኦም ጸኒዖም ዝጋደሉን ዕላማኦም ረጊጾም ዝኽሕዱን፣ ምእንቲ ውጹዓት ዝሰንከሉን ዝስውኡን፡ ምስ ጸላኢ ወጊኖም ንውጹዓት ዝጐድኡን ዝቐትሉን፡ ወዘተ። ኩሉ’ቲ ንሃገር ከርተት ዝበለ ህዝቢ -ዓቢ ንእሽቶ፡ ጓል ወዲ - ዝሓቘፈት ብምኳና፡ ነቲ “ሓቀኛ ታሪኽ ሃገራትን ሕብረተሰባትን ኣብ ታሪኽ ውልቀ-ሰባት እዩ ዝምርኰስ” ዝብል ኣበሃህላ እተራጕድ እያ።

ኣብዛ መጽሓፍ፡ ናይ ገለ ኣብ በበይኑ እዋንን፡ ቦታን ስለ ዕላማኦም ዝተሰውኡ፡ ዝሰንከሉን ዝተረሸኑን ዝርዝር ኣስማት ምስ ፍጻሜታቱ ብምህላዉ፡ ክንዮ’ቲ ኣንቢብካ ፍልጠትካን ንቕሓትካን እተበርኸሉ ብልጫ፡ ዝያዳ ታሪኽ ንምብርባርን ንምስናድን ብልጽቲ መወከሲት እያ። (. . . )

መጽሓፍ፡ “ሜዳ፡ ኣለም-በቃኝ፡ ሜዳ” ብንጽህና ጸሓፊት ዝተመልኣት’ያ። ኩሉ’ቲ ዝነበረን ዝሓለፈን ታሪኽ፡ ብገላጺ ኣገባብን ብዘይሕብእብእን እያ እትገልጾ። ኣብ ገሊኡ’ውን ወላ’ኳ ህይወት ገድሊን ቃልስን ዝፈጠሮ ባህርን ወተሃደራዊ መምርሕን እንተ ነበረ፡ ሰብ ብምዃንካ ጥራይ ካብ ሰብኣውነት ክትወጽእ ከም ዘይትኽእል ዘርእን ዝገልጽን ማእለያ ዘይብሉ ፍጻሜታት ሰፊሩ’ሎ። በዚ ኸኣ ጓል-የማነ፡ ነቲ “ተጋዳላይ ገይረ ኣይብልን እዩ” ዝብል ኣበሃህላ ብግቡእ ከም ዝተረደኣቶ’ዩ ዘነጽር። ምኽንያቱ፡ እዚ ኣበሃህላ’ዚ ብዝፈጸምካዮ ጅግንነት ክትጀሃርን ክሳዕ ኣፍንጫኻ ክትንፋሕን የብልካን ማለት ደኣ’ምበር፡ ንዝተፈጸመ ጅግንነት ቀቢርካዮ ኪድ ማለት ስለ ዘይኰነ።

ታሪኽ፡ ብስነ-ፍልጠታዊ ምርምርን ጥበብን እንተ ዘይተጻሒፉ፡ ተገሊጹን ተተርጕሙን፡ ብሰራሕቱ ከይተረፈ ክርሳዕ ከም ዝኽእል፡ ርሑቕ ከይከድና፡ ኣብዚ ሓጺር ናይ ናጽነት እዋን ርኢናዮ ኢና። ዘለናዮ ግዜ፡ ግዜ ረቂቕ ቴክኖሎጅን ዲጂታላዊ ሜድያን ብምዃኑ፡ ብዙሓት ሰባት፡ “ስነ-ጽሑፍ ሞይቱ እዩ” ኢሎም ኣብ ዝኣምኑሉ ወለዶ ንርከብ ብምህላውና ጥራይ፡ መጽሓፍ ኣብ ምጽሓፍ ተስፋ ዝቘርጹ ክህልዉ ይኽእሉ’ዮም። እንተዀነ፡ ከምቲ ንቕጫ፡ “እንቋዕ ተሰንከተ’ምበር ንቘልዓ ኣብ ጸባ ኣሊኽና፡ ንዓበይቲ መዓር ለኺና ከነብልዖም ኢና” ዝበሃል፡ እቲ ታሪኽ ኣብ ግዜኡ ይሰነድ ጥራይ’ምበር፡ እንተ ደሊና ብድምጺ፡ እንተ ደሊና ብድምጽን ስእልን ወይ ብቪዲዮ ንወረስቲ ክንቅርበሎም ንኽእል ኢና።

ነጃት ኣደም

ሓዳስ ኤርትራ 20 ታሕሳስ 2022 ገጽ - 5 ዓምዲ ባህልን ስነ-ጥበብን ብኤፍሬም ሃብተጽዮን

https://www.youtube.com/watch?v=RiPCbAAeMqY

ንደራሲት ተጋዳሊት አብርሀት የማነ ተሞክሮኣ ሰኒዳ ክንዲ ዘካፈልትና፡ ንሰብ ሞያውያን ሰሎሞን በርሀን ነጃት ኣደምን ጦብላሕታ’ኦም ብዛዕባ እታ መጽሓፍ ክንዲ ዝገለጹልና፡ ንኣዳላዊ ዓምዲ “ባህልን ስነ-ጥበብን” ኤፍረም ሃብተጽዮን ስለ’ቲ ነዚ ኣርእስቲ ሓርዩ ናብ ቕርዓት ሓፋሽ ምቕራቡ ነመስግነኩም! “ኣገናዕ” ቢልናኩም ኣሎና፡ ንሕና ኤርትራውያን ደያኑ ማእከልን መስመርን ብኤርትራዊ ጭውነት ሓበንን ፍናንን!

“ኣይ ሓቂ እንዲያ ዕድል ከሊኣታ” . . . “ሓቂ ሚዛን ኢኺ ወርቂ” በለ ኤርትራዊ ከያኒ!

እዚህ ምስል ላይ ፊት ለፊት ከሚታዩት ሁለት የካቶሊክ ቤተክርስትያኖች መካከል፡ ሁለተኛዋን በነጻነት ዘመን እንዲህ ኣድርገው ያስዋቡ እጆችን ለማመስገን ያህል ነው።

እዚ ዝጠቐስካዮ ዋላ 'ውን ቀደም ህንድስና ጥልያን ምስ ውሕልና ኢድ ነደቕቲ ደቂ ዓዲ ተሓዊሱ ጽቡቕ ስራሕ ከም ዝገበረ ዘመስክር እዩ ።