Mereja.Forum

[Meleket]

ሓምድ እድሪስ ዓዋተ [1915-1962] ኣብ ግዜ ፈደረሽን!

. . . ባላምበራስ ዘርኣ ደብረጼን፡ ምስ ዓርኩ ፊተውራሪ ገብረ ተስፋጼን ንሓምድ ኣብ ሽፍትነት’ዮም ዝፈልጥዎ። ክልቲኦም፡ ጭው ዝበሉ ደገፍሪ ማህበር ኣንድነት ስለ ዝነበሩ፡ ብኣዋጅ ምሕረት ምስ ኣተዉ ጭዋ-ደሞዝ ይኽፈሉ ምንባሮም ባዕሉ ባላምባራስ ኣብ ዝገበሮ ቃለ-መጠይቕ ገሊጽዎ ኣሎ። እምበኣር እዞም ሰባት’ዚኣቶም ንሓምድ ምስ መራሕ መንግስቲ ፊተውራሪ ኣስፍሃ ወልደሚካኤል ከራኽብዎ ኸለዉ ንሓምድ’ውን ከምኣቶም ናይ ኣንድነት ሓርበኛ ከም ዝነበረ ኣምሲሎም’ዮም ተዛሪቦምሉ። (ሓምድ ከምኡ ከም ዘይነበረ ናይ ክራክነል ጸብጻብ ስለ ዛኣክል ተወሳኺ መብርሂ ዘድሊ ኣይመስልን።)

ተድላ ባይሩ መራሕ መንግስቲ ኤርትራ ምስ ተመርጹ፡ ሓምድ ዓዋተ ወይ ሽመት ደልዩ ወይ ገለ ደልዩ አስመራ ኣይመጸን። ተድላ ወሪዶም አስፍሃ ምስ ተመርጹ’ዩ መጺኡ።

ኣነን ፊተውራሪ ገብረ ተስፋጼንን ኣብ ኣኽርያ ጐረባብቲ ኢና ነይርና። ፊተውራሪ፡ “ዓዋተ’ምበር መጺኡ’ ኢሉኒ፣ ‘ኣበይ ደኣ’ሎ፧’ እንተ በልኩዎ ‘ገዛና’ ኢሉኒ ከይደ ረኺበዮ። ድሓር፡ ‘እንታይ ድኣ ኣምጺእዎ፧’ ‘ኣንታ ወደይ፡ እንድዕሎም እቶም ፊተውራሪ ኣስፍሃ እንተ ገይሮምልናስ፡ ኣብ’ቲ ቀቢላ ናቱ ሽመት ይደሊ ኣሎ’ ኢሉኒ።

ተመላሊስና፡ ድሕሪ ነዊሕ መዓልቲ ኣብ ኣስፍሃ ወልደሚካኤል ኣቲና። ‘እንታይ ደሊኹም መጺእኩም፧’ ኢሎሙና፡ ‘እዚ ዓዋተ ናይ’ቲ ቀቢላኡ ሽመት’ዩ ደልዩ’ ኢልናዮም።

እዛ ዝብላ ዘሎ ቀቢላ፡ ሰለስተ ወርሒ ኣይገብርን ሰብኣይ ጓል ደግያት ሓምድ ፈረጅ ተሸይሙዋ’ዩ። ንዕኡ ከመይ ጌርና ክነግድፎ፡ ደግያት ሓምድ ድማ ፕረዚደንት ባይቶ ኤርትራ’ዮም፡ ምስቶም መሳርሕተይ ኣይተባእሰኒ። ኣብ ካልእ ቀቢላ ሽመት ክንህበካ ወይ ከኣ ዘርኣ 75 ቅርሺ፡ ገብረ 150’ዮም ዝወስዱ ከምኣቶም እወስድ እንተ በልካ ደሞዝ ክንገብረልካ ጠይቐኒ’ ኢሎሞ። ዓዋተ ኸኣ፡ ‘ኣነ ኣብ’ቲ ቀቢላይ ክሽየም’ምበር ኣብ ካልእ ኣይደልን። ገንዘብ’ውን ኣየድልየንን’ዩ’ ኢሉ።

‘እሞ ቀኒ!’ ኢልናዮ፡ ኣብ ኪዳነ-ምህረት እንዳሜስ ናይ ቀደም ዘኪርና ትጽውት ንውዕል፡ ምሸት ኣኽርያ ንኸይድ። ዓዋተ እንዳ ገብረ’ዩ ቀንዩ። ገብረ’ኮ ኣንኳይ ንሓደ ዓዋተ ንመንግስቲ መድረረ፡ ሃብታም’ዩ ነይሩ።

ዳሕራይ፡ ‘ኣንታ’ ዘርኣ ይብለኒ ፊተውራሪ ገብረ፡ ‘እሞ ናብዞም ሰብኣይ ከይድና፡ ኣንታይ ትገብርዎ ዘይንብሎም’ ኢሉኒ። ዳግማይ ከይድናዮም፡ ‘ስምዑ እዚ ወዲ ብዙሕ ይዅሪ ኣሎ፡ እንተ’ንቂሉ ኸኣ ክጽይቕ’ዩ። ንዑ’ንዶ ተለመኑ፡ ሓደ ነገር ዘይትገብሩ፧ ነቲ ሰብኣይ ጓል ደግያት ሓምድ ናብ ቤት ፍርዲ ዳኛ ጌርኩም፡ ንዓዋተ ኣብ ቀቢላኡ ዘይትሾምዎ፡’ ኢልናዮም። ‘ከመይ ኢሉ እዩ’ሞ ዳኛ ክኸውን፡ ቍሩብትለይ እንድዩ ትምህርቲ ዘይብሉ ኰይኑ። እቲ ጭቅነትን ምስሌነንትን ብትምህርቲ ኣይኰነን ዝኸይድ ደሓን’ዩ። ኣብ ዳንነት ግን ትምህርቲ ዘድሊ ስለ ዝዀነስ፡ ከመይ ጌርካ እሞ’ዩ ናብ ዳንነት ንቕይሮ ኢሎሙና። ንሕና ኸኣ ከምኡ ኢልና ንዓዋተ ነጊርናዮ። ምሳና ክልተ ወርሒ ኣቢሉ’ዩ ገይሩ። ጽናሕ ክንብል ክንብል፡ ድሓር ኰርዩ፡ ‘ከይደ! ከይደ!’ ኢሉና ሓዲጉና ከይዱ።

ዓዋተ ምስ ከደ፡ እንታይ ንገብር ንሕና ናብ ፊተውራሪ ኣስፍሃ ከይድና፡ ‘በሉ እዚ ወዲ ከይዱ ክጽይቕ’ዩ’ ንብሎም። ናብ ተድላ ስልኪ ጌሮም፡ ‘እስከ ናብ ተድላ ዑቕቢት ኪዱ’ ይብሉና። ክልቴና ከይድና፡ ‘እዚ ወዲ . . .ኰርዩ ከይዱ ኣሎ። እዚ ኵራ’ዚ ኸኣ ኣብ ካልእ ጕዳይ ከብጽሖ’ዩ ንብሎ ንተድላ ዕቝቢት። ንዓይ’ኳ ሽመይ ኣየልዓለንን፡ ንስም ገብረ ደጋጊሙ እናጠቐሰ ግን፡ ‘ስማዕ ገብረ! ገብረ! ኣብ ውሽጢ ሸውዓተ መዓልቲ ናይ ዓዋተ ርእሲ ቈሪጽኩም ኣምጽኡለይ ኢለ ጽባሕ መልእኽቲ ክሰድድ’የ። ቈሪጾም ምስ ኣምጽእዋ ጸዊዐ ከርእየካ’የ ኢልዎ ንገብረ። ብድሕሬኡ ቍሊሕ ኣይበሉዎን፡ ንሱ’ውን ኣይተመልሰን ከይዱ።

ዓዋተ ፈጣን መስተውዓሊ’ዩ ነይሩ። . . . ምስኡ ብትግርኛ ኢና ነዕልል ዝነበርና። ንዓና’ውን ነዞም ትግርኛ ንዛረብ ትግረ መዓስ ይርሕቐና ኰይኑ። ግንሲ ንኡ ትግርኛ ጽቡቕ’ዩ ዝዛረብ ነይሩ [ ዘርአ ደብረጼን (ባላምባራስ) ቃለ-መጠይቕ ምስ የማነ ምስግና፡ 20 ጥሪ 1998 ኣስመራ]

ሓምድ ብዘይካ’ቲ ሸፋቱ ክድምስስ ዝነበሮ ዕላማ፡ ካልእ ብልሓት ይንበሮ ኣይንበሮ ጭቡጥ ሓበሬታ’ኳ እንተ ዘየለ፡ ልዑል ሃገራዊ ስምዒቱ ካብ’ቲ ኣብ’ቲ እዋን ዝነበሮ ፓለቲካዊ ርድኢታት ክምዘን ይክኣል’ዩ።

ኣብ ግዜ ዓደየ ዓደየ፡ ንኣሰምብለያ ኤርትራ ብፍላይ ነቶም ፖለቲካዊ ብስለት ዘይነበሮም ኣባላት ባይቶን ካልኦት ሰብ መዚን፡ ‘ሰንኮፋት ሒዞሙና ክጸድፉ’ዮም’ ይብሎም ነይሩ። ዓበይቲ ፖለቲካዊ ጥቕስታት ኣልዒሉ የስተንትን። ‘ኣምሓሩ ኣይኰነን ክገዝኡናስ ክንገዝኦም’ውን ኣይንደልን’ ይብል። ‘ትኽስ ድሙስ መዘንግዕ ኣንጭዋ፡’ ምሒር ትዓጅቦ ስለ ዝነበረት ከእ፡ ብቋንቋ ትግረ ‘ህርጋቴ ጅሙ አትቃፋል አንጻይ’ እናበለ ኣብ ብዙሕ ኣጋጣሚታት ይደጋግማ ነበረ። ልዕሊ ኵሉ ግን፡ ‘ክርስትያንን አስላምን፡ ደቂ ከበሳን ደቂ መታሕትን ኣሕዋት ኢና’ ወትሩ ዝዛረባ መኽፈቲት ኣፉ ነበረት።" [ጸጋይ ሃይለማርያም (ደንጎላ)፡ ቃለ መጠይቕ ምስ ደራሲ፡ መጋቢት 1983 ኣውጋሮ]

ኣብ ከባቢኡ ዝነበሩ ናዝራት’ውን ኵሉ’ቲ ኣካይዳኦምን መንፈሶምን ናብ ኢትዮጵያ ሰሊሉ ስለ ዝነበረ፡ ኣብ ልዕሌኦም ክቱር ጽላኢ ነበሮ።

ሓምድ ምስ ናዝራት ባእሲ ነይሩዎ። ‘ንስኻትኩም ንኤርትራ ኽትሸጥዋ፡ ዅሉኹም ኣሰምብለያ ምስ ኢምበራጦር ሃይለስላሴ ተሰባቢኽኩም፡ ገንዘብ ወሲድኩም፡ ቅድሚ ዅሉ ኣኽታማት ኣጥፊእኩም። ሕጂ ኸኣ ፈደረሽን ኣፍሪስኩም ባንዴራ ከተውርዱ ኢኹም’ ኢሉ ብዙሕ ኣግሂዱ ይዛረብ ነይሩ። በዚታት ንሳቶም’ውን ይጸልእዎ ነበሩ። እታ ዘረባ በዚሓ ኣብ ህዝቢ ከይትዝርጋሕ፡ ንብዓል ዓብደልቃድርን ገብረኪዳን ተስፋይን ሒዞም ከጥፍእዎ ይሓስቡ ነበሩ። እዚኣቶም ክልተ ኣብ ተሰነይ ብሓደ ዝሰርሑ ዝነበሩ መኰነናት’ዮም። ገብረኪዳን ሓለቓ (Superintendent-Police)ዓብደልቃድር ኣብ መንጎ ፖሊስ ኤርትራን ሱዳንን፡ ኣብ ዶብ መራኸቢ መኰነን (Laison Officer)።[መሓመድ እኩድ ሃሮዳ (ፊተውራሪ) ቃለ መጠይቕ ምስ ደራሲ፡ 22/12/1991 ኣስመራ]

ብዓንደ-ርእሱ’ውን ኮሎኔል ክራክነል ኣብ ዝሃቦ ጸብጻብ ሓምድ ኣብ ርእሲ’ቲ ተቓዋምን ንህዝቢ ዝሓልን ምንባሩ ብልሑ፡ ሃገራውነቱ፡ ፖለቲካዊ ዝምባሌኡን መንፈሱን ኣገናዚብካ ክርአ ኸሎ፡ ኣብ ለውጢ ዝኣምን ደላይ ናጽነት ስለ ዝነበረ፡ ዝሓተቶ ብረት ፖለቲካዊ ዕላማ ነይሩዎ ክበሃል ይከኣል’ዩ።

ኣብ “ሓምድ እድሪስ ዓዋተ 1915-1962” ዘርእስታ ብደራሲ ሃይለስላሴ ወልዱ ዝተጻሕፈት መጽሓፍ ታሪኽ ገጽ 212-215

[Sabur]

Great Read, bother Melket. Thank You !!

ልዕሊ ኵሉ ግን፡ ‘ክርስትያንን አስላምን፡ ደቂ ከበሳን ደቂ መታሕትን ኣሕዋት ኢና’ ወትሩ ዝዛረባ መኽፈቲት ኣፉ ነበረት።" [ጸጋይ
ሃይለማርያም (ደንጎላ)፡ ቃለ መጠይቕ ምስ ደራሲ፡ መጋቢት 1983 ኣውጋሮ]

[kerenite]

ሓምድ እድሪስ ዓዋተ [1915-1962] ኣብ ግዜ ፈደረሽን!

. . . ባላምበራስ ዘርኣ ደብረጼን፡ ምስ ዓርኩ ፊተውራሪ ገብረ ተስፋጼን ንሓምድ ኣብ ሽፍትነት’ዮም ዝፈልጥዎ። ክልቲኦም፡ ጭው ዝበሉ ደገፍሪ ማህበር ኣንድነት ስለ ዝነበሩ፡ ብኣዋጅ ምሕረት ምስ ኣተዉ ጭዋ-ደሞዝ ይኽፈሉ ምንባሮም ባዕሉ ባላምባራስ ኣብ ዝገበሮ ቃለ-መጠይቕ ገሊጽዎ ኣሎ። እምበኣር እዞም ሰባት’ዚኣቶም ንሓምድ ምስ መራሕ መንግስቲ ፊተውራሪ ኣስፍሃ ወልደሚካኤል ከራኽብዎ ኸለዉ ንሓምድ’ውን ከምኣቶም ናይ ኣንድነት ሓርበኛ ከም ዝነበረ ኣምሲሎም’ዮም ተዛሪቦምሉ። (ሓምድ ከምኡ ከም ዘይነበረ ናይ ክራክነል ጸብጻብ ስለ ዛኣክል ተወሳኺ መብርሂ ዘድሊ ኣይመስልን።)

ተድላ ባይሩ መራሕ መንግስቲ ኤርትራ ምስ ተመርጹ፡ ሓምድ ዓዋተ ወይ ሽመት ደልዩ ወይ ገለ ደልዩ አስመራ ኣይመጸን። ተድላ ወሪዶም አስፍሃ ምስ ተመርጹ’ዩ መጺኡ።

ኣነን ፊተውራሪ ገብረ ተስፋጼንን ኣብ ኣኽርያ ጐረባብቲ ኢና ነይርና። ፊተውራሪ፡ “ዓዋተ’ምበር መጺኡ’ ኢሉኒ፣ ‘ኣበይ ደኣ’ሎ፧’ እንተ በልኩዎ ‘ገዛና’ ኢሉኒ ከይደ ረኺበዮ። ድሓር፡ ‘እንታይ ድኣ ኣምጺእዎ፧’ ‘ኣንታ ወደይ፡ እንድዕሎም እቶም ፊተውራሪ ኣስፍሃ እንተ ገይሮምልናስ፡ ኣብ’ቲ ቀቢላ ናቱ ሽመት ይደሊ ኣሎ’ ኢሉኒ።

ተመላሊስና፡ ድሕሪ ነዊሕ መዓልቲ ኣብ ኣስፍሃ ወልደሚካኤል ኣቲና። ‘እንታይ ደሊኹም መጺእኩም፧’ ኢሎሙና፡ ‘እዚ ዓዋተ ናይ’ቲ ቀቢላኡ ሽመት’ዩ ደልዩ’ ኢልናዮም።

እዛ ዝብላ ዘሎ ቀቢላ፡ ሰለስተ ወርሒ ኣይገብርን ሰብኣይ ጓል ደግያት ሓምድ ፈረጅ ተሸይሙዋ’ዩ። ንዕኡ ከመይ ጌርና ክነግድፎ፡ ደግያት ሓምድ ድማ ፕረዚደንት ባይቶ ኤርትራ’ዮም፡ ምስቶም መሳርሕተይ ኣይተባእሰኒ። ኣብ ካልእ ቀቢላ ሽመት ክንህበካ ወይ ከኣ ዘርኣ 75 ቅርሺ፡ ገብረ 150’ዮም ዝወስዱ ከምኣቶም እወስድ እንተ በልካ ደሞዝ ክንገብረልካ ጠይቐኒ’ ኢሎሞ። ዓዋተ ኸኣ፡ ‘ኣነ ኣብ’ቲ ቀቢላይ ክሽየም’ምበር ኣብ ካልእ ኣይደልን። ገንዘብ’ውን ኣየድልየንን’ዩ’ ኢሉ።

‘እሞ ቀኒ!’ ኢልናዮ፡ ኣብ ኪዳነ-ምህረት እንዳሜስ ናይ ቀደም ዘኪርና ትጽውት ንውዕል፡ ምሸት ኣኽርያ ንኸይድ። ዓዋተ እንዳ ገብረ’ዩ ቀንዩ። ገብረ’ኮ ኣንኳይ ንሓደ ዓዋተ ንመንግስቲ መድረረ፡ ሃብታም’ዩ ነይሩ።

ዳሕራይ፡ ‘ኣንታ’ ዘርኣ ይብለኒ ፊተውራሪ ገብረ፡ ‘እሞ ናብዞም ሰብኣይ ከይድና፡ ኣንታይ ትገብርዎ ዘይንብሎም’ ኢሉኒ። ዳግማይ ከይድናዮም፡ ‘ስምዑ እዚ ወዲ ብዙሕ ይዅሪ ኣሎ፡ እንተ’ንቂሉ ኸኣ ክጽይቕ’ዩ። ንዑ’ንዶ ተለመኑ፡ ሓደ ነገር ዘይትገብሩ፧ ነቲ ሰብኣይ ጓል ደግያት ሓምድ ናብ ቤት ፍርዲ ዳኛ ጌርኩም፡ ንዓዋተ ኣብ ቀቢላኡ ዘይትሾምዎ፡’ ኢልናዮም። ‘ከመይ ኢሉ እዩ’ሞ ዳኛ ክኸውን፡ ቍሩብትለይ እንድዩ ትምህርቲ ዘይብሉ ኰይኑ። እቲ ጭቅነትን ምስሌነንትን ብትምህርቲ ኣይኰነን ዝኸይድ ደሓን’ዩ። ኣብ ዳንነት ግን ትምህርቲ ዘድሊ ስለ ዝዀነስ፡ ከመይ ጌርካ እሞ’ዩ ናብ ዳንነት ንቕይሮ ኢሎሙና። ንሕና ኸኣ ከምኡ ኢልና ንዓዋተ ነጊርናዮ። ምሳና ክልተ ወርሒ ኣቢሉ’ዩ ገይሩ። ጽናሕ ክንብል ክንብል፡ ድሓር ኰርዩ፡ ‘ከይደ! ከይደ!’ ኢሉና ሓዲጉና ከይዱ።

ዓዋተ ምስ ከደ፡ እንታይ ንገብር ንሕና ናብ ፊተውራሪ ኣስፍሃ ከይድና፡ ‘በሉ እዚ ወዲ ከይዱ ክጽይቕ’ዩ’ ንብሎም። ናብ ተድላ ስልኪ ጌሮም፡ ‘እስከ ናብ ተድላ ዑቕቢት ኪዱ’ ይብሉና። ክልቴና ከይድና፡ ‘እዚ ወዲ . . .ኰርዩ ከይዱ ኣሎ። እዚ ኵራ’ዚ ኸኣ ኣብ ካልእ ጕዳይ ከብጽሖ’ዩ ንብሎ ንተድላ ዕቝቢት። ንዓይ’ኳ ሽመይ ኣየልዓለንን፡ ንስም ገብረ ደጋጊሙ እናጠቐሰ ግን፡ ‘ስማዕ ገብረ! ገብረ! ኣብ ውሽጢ ሸውዓተ መዓልቲ ናይ ዓዋተ ርእሲ ቈሪጽኩም ኣምጽኡለይ ኢለ ጽባሕ መልእኽቲ ክሰድድ’የ። ቈሪጾም ምስ ኣምጽእዋ ጸዊዐ ከርእየካ’የ ኢልዎ ንገብረ። ብድሕሬኡ ቍሊሕ ኣይበሉዎን፡ ንሱ’ውን ኣይተመልሰን ከይዱ።

ዓዋተ ፈጣን መስተውዓሊ’ዩ ነይሩ። . . . ምስኡ ብትግርኛ ኢና ነዕልል ዝነበርና። ንዓና’ውን ነዞም ትግርኛ ንዛረብ ትግረ መዓስ ይርሕቐና ኰይኑ። ግንሲ ንኡ ትግርኛ ጽቡቕ’ዩ ዝዛረብ ነይሩ [ ዘርአ ደብረጼን (ባላምባራስ) ቃለ-መጠይቕ ምስ የማነ ምስግና፡ 20 ጥሪ 1998 ኣስመራ]

ሓምድ ብዘይካ’ቲ ሸፋቱ ክድምስስ ዝነበሮ ዕላማ፡ ካልእ ብልሓት ይንበሮ ኣይንበሮ ጭቡጥ ሓበሬታ’ኳ እንተ ዘየለ፡ ልዑል ሃገራዊ ስምዒቱ ካብ’ቲ ኣብ’ቲ እዋን ዝነበሮ ፓለቲካዊ ርድኢታት ክምዘን ይክኣል’ዩ።

ኣብ ግዜ ዓደየ ዓደየ፡ ንኣሰምብለያ ኤርትራ ብፍላይ ነቶም ፖለቲካዊ ብስለት ዘይነበሮም ኣባላት ባይቶን ካልኦት ሰብ መዚን፡ ‘ሰንኮፋት ሒዞሙና ክጸድፉ’ዮም’ ይብሎም ነይሩ። ዓበይቲ ፖለቲካዊ ጥቕስታት ኣልዒሉ የስተንትን። ‘ኣምሓሩ ኣይኰነን ክገዝኡናስ ክንገዝኦም’ውን ኣይንደልን’ ይብል። ‘ትኽስ ድሙስ መዘንግዕ ኣንጭዋ፡’ ምሒር ትዓጅቦ ስለ ዝነበረት ከእ፡ ብቋንቋ ትግረ ‘ህርጋቴ ጅሙ አትቃፋል አንጻይ’ እናበለ ኣብ ብዙሕ ኣጋጣሚታት ይደጋግማ ነበረ። ልዕሊ ኵሉ ግን፡ ‘ክርስትያንን አስላምን፡ ደቂ ከበሳን ደቂ መታሕትን ኣሕዋት ኢና’ ወትሩ ዝዛረባ መኽፈቲት ኣፉ ነበረት።" [ጸጋይ ሃይለማርያም (ደንጎላ)፡ ቃለ መጠይቕ ምስ ደራሲ፡ መጋቢት 1983 ኣውጋሮ]

ኣብ ከባቢኡ ዝነበሩ ናዝራት’ውን ኵሉ’ቲ ኣካይዳኦምን መንፈሶምን ናብ ኢትዮጵያ ሰሊሉ ስለ ዝነበረ፡ ኣብ ልዕሌኦም ክቱር ጽላኢ ነበሮ።

ሓምድ ምስ ናዝራት ባእሲ ነይሩዎ። ‘ንስኻትኩም ንኤርትራ ኽትሸጥዋ፡ ዅሉኹም ኣሰምብለያ ምስ ኢምበራጦር ሃይለስላሴ ተሰባቢኽኩም፡ ገንዘብ ወሲድኩም፡ ቅድሚ ዅሉ ኣኽታማት ኣጥፊእኩም። ሕጂ ኸኣ ፈደረሽን ኣፍሪስኩም ባንዴራ ከተውርዱ ኢኹም’ ኢሉ ብዙሕ ኣግሂዱ ይዛረብ ነይሩ። በዚታት ንሳቶም’ውን ይጸልእዎ ነበሩ። እታ ዘረባ በዚሓ ኣብ ህዝቢ ከይትዝርጋሕ፡ ንብዓል ዓብደልቃድርን ገብረኪዳን ተስፋይን ሒዞም ከጥፍእዎ ይሓስቡ ነበሩ። እዚኣቶም ክልተ ኣብ ተሰነይ ብሓደ ዝሰርሑ ዝነበሩ መኰነናት’ዮም። ገብረኪዳን ሓለቓ (Superintendent-Police)ዓብደልቃድር ኣብ መንጎ ፖሊስ ኤርትራን ሱዳንን፡ ኣብ ዶብ መራኸቢ መኰነን (Laison Officer)።[መሓመድ እኩድ ሃሮዳ (ፊተውራሪ) ቃለ መጠይቕ ምስ ደራሲ፡ 22/12/1991 ኣስመራ]

ብዓንደ-ርእሱ’ውን ኮሎኔል ክራክነል ኣብ ዝሃቦ ጸብጻብ ሓምድ ኣብ ርእሲ’ቲ ተቓዋምን ንህዝቢ ዝሓልን ምንባሩ ብልሑ፡ ሃገራውነቱ፡ ፖለቲካዊ ዝምባሌኡን መንፈሱን ኣገናዚብካ ክርአ ኸሎ፡ ኣብ ለውጢ ዝኣምን ደላይ ናጽነት ስለ ዝነበረ፡ ዝሓተቶ ብረት ፖለቲካዊ ዕላማ ነይሩዎ ክበሃል ይከኣል’ዩ።

ኣብ “ሓምድ እድሪስ ዓዋተ 1915-1962” ዘርእስታ ብደራሲ ሃይለስላሴ ወልዱ ዝተጻሕፈት መጽሓፍ ታሪኽ ገጽ 212-215

HAPPY.... HAPPY....AWATE DAY TO ALL ERIS WHILE COMMEMORATING THE SIXTIETH ANNIVERSARY OF THE BEGINNING OF OUR ARMED STRUGGLE FOR INDEPENDENCE.

Thanks historian meleket for sharing.

I recommend eris and eris friends to read a wonderfully authored book regarding the biography of martyr jigna hamid idris awate. It is authored by combatant hailesillassie woldu titled HAMID IDRIS AWATE. it is in the market.

EriTv interviewed hailesillasie woldu a few days ago and he explained about his book.

I wish EriTv interviews DR. KERAR HAMID IDRIS AWATE as well, he is the biological son of awate and he can be reached.

Happy awate day!

[Meleket]

ተጋዳላይ ሃይለስላሴ ወልዱ፡ “ሓምድ እድሪስ ዓዋተ” ካብ ዘርእስቱ ዘዳለዎ መጽሓፍ ካብ ገጽ 304-305 ዝተወስደ ታሪኽ

ውግእ ኣዳል -26 መስከረም 1961

1 መስከረም 1961 ሓምድ ዓዋተ ካብ ገዝኡ ወጺኡ ምስ ሽዱሽተ ብጾቱ ኣብ ሃደምደም ፋልመይቲ ጥይት ተኩሱ ቃልሲ ከም ዝጀመረ ዘበሰረላ ዕለት ብምዃና፡ ህዝቢ’ውን ዓመት መጸ ዝዝክራን ዘኽብራን መዓልቲ’ያ። ውግእ ኣዳል ብ1 መስከረም 1961 ከም ዝተፈጸመ’ሞ ከም ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ዝወስድዎ ኣለዉ። እንተ ዀነ፡ ቀዳሞት ተጋደልቲ እታ ውግእ ኣዳል ዝተኻየደላ ሓቀኛ ዕለት ባሕቲ መስከረም ዘይኰነት 26 መስከረም ምንባራ’ዮም ዝገልጹ። ካብናቶም ብዘይፍለ’ውን ጋዜጣ ዘመን፡ “ፖሊስ ኣብ ልዕሊ ሰዓብቲ እድሪስ ዓዋተ ዝረኸበቶ ዓወት” ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ኣብ ናይ ዓርቢ 29 መስከረም 1961 ሕታማ፡ ነዚ’ያ ኣረጋጊጻ፥

“ . . . ሰሉስ ምሸት ፪፮ (26) መስከረም ወ.ፈ. ካብ ሰንበል ዝተላእኩ ፓሊስ ተቓወምቲ ጸረ ሕጊ፡ ምስቶም ብሓመድ እድሪስ ዓዋተ ዝተባህለ ወሮበላ ዚምርሑ ዘለዉ ጸረ ሕጊ ገጢሞምስ ንበረቐ ኖራይ ዝስሙ፡ ብዓል ቤት ማዕላ(ቢንዓምር) ምስ ሓደ መነሽር ጠበንጃን 14 ጥይትን ማሪኾም ኣለዉ።

. . . እዚ ወሮበላ እዚ፡ ሓደ ካብቶም ናይ ሓምድ እድሪስ ዓዋተ የማናይ ኢድ ዝዀነ እዩ። ሽዕኡ ምድሪ ጸልሚቱ ስለ ዝነበረ፡ እቲ ቦታ ከኣ፡ ድሩን ገረብን ስለ ዝዀነ፡ ፖሊስ ነቶም ዝተረፉ ክስዕብዎም ኣይከኣሉን። ግን፡ በረቕ ኖራይ፡ ንገስጋስ ሓይሊ ፖሊስ ጠቓምን ደጋፍን ኪኸውን ዚኽእል ሓበራን ታረድእን ሂቡ’ሎ።(RDC.ጋዜጣ ዘመን - Asmara, Friday, 29th Sept. 1961, 8th Year – No 2268)

ኣብ’ዚ ዜና’ዚ በረቕ ኖራይ ተባሂሉ ተጠቒሱ ዘሎ (ዑስማን በረግ) ከም ዝተማረኸ ርግጽ’ዩ። ነቲ ቀንዲ ትሕዝቶኡ ምስ እንምልከት ከኣ፡ ውግእ ኣዳል ብ26 መስከረም 1961 ከም ዝነበረ’ዩ ተገሊጹ።

ዕጥቂ ብዓል ሓምድ መብዛሕትኡ ኣልቢኒ’ዩ ነይሩ። ኣልቢኒ (ኣፈድስቲ) ኣብ ሓባሪ ኣካላ ንመነጸሪ ዒላማ ዘገልግላ፡ ክልተ ብማዕረ ዝተሰርዓ ውጥም ዝበላ ንኣሽቱ ጥብቆ-ሓጻውን ስለ ዘለውኣ፡ ሓምድ ንዓኣ ኣዛኒት ኢሉ’ዩ ዝጽውዓ ዝነበረ። ንዓኣ ጠቒሱ ድማ’ዩ ሽዕኡ፡ ኣብ ውግእ ኣዳል፡ “ሎሚ ኣዛኒት ኣድሚጻ። እንሆ ኸኣ ንፈለማ ግዜ ብሕናን ገዛእትናን ገጽ-ንገጽ ተራኺብና ተዋጊእና። ድሕሪ ደጊም ኣብ ዓራት ድቃስ የለን!” ኢሉ፡ ነታ ንገለን ዝስሓለት ንገለን ዘጕደመት ፈታኒት ዕለት፡ ን26 መስከረም 1961 ከም ዕውትን ታሪኻዊትን መዓልቲ ኣብ ኖትቡኩ ብኽብሪ መዝጊብዋ ዝብሃል። (መሓመድ ኣድም እድሪስ ኣረይ ‘ገሲር’ (ተጋዳላይ)፡ ቃለ መጠይቕ ምስ ደራሲ፡ 8 መስከረም 1991፡ 13 ጥቅምቲ 2007 ኣስመራ)

[Meleket]

ዘለዓለማዊ ዝኽሪ ንሓርበይናታት ኤርትራ!

[Tog Wajale E.R.]

ዕስትኽ፥ ዓጋመ !!


እዚ፥ ጉዳይ፥ በዓል፥ ን'ኤርትራዊያን፥ እምበር !!
ን ዓጋመታት፥ ዝምልከት፥ በዓል፥ ኣይኮነን !!

ዕስትኽ፥ ጉማማ፥ ዓጋመ !!

[Meleket]

‘ቀጋው’ "ቀለቀንዳ" እንድንልህ ነው እንዴ የፈለግከው እምቢ ኣንልህም።

ለመሆኑ የ፲ አለቃ ተሻላቸው ወይ? ቁስላቸው እያመረቀዘ እንደተቸገሩ ሰማን።

ዕስትኽ፥ ዓጋመ !!


እዚ፥ ጉዳይ፥ በዓል፥ ን'ኤርትራዊያን፥ እምበር !!
ን ዓጋመታት፥ ዝምልከት፥ በዓል፥ ኣይኮነን !!

ዕስትኽ፥ ጉማማ፥ ዓጋመ !!