ታቦት ኪዳን (ዕብ 9:4)
እዞም ደቂዓድና እዞም ብሩኻት፣
ንሓቂ ዚገልጹ ኣብ ገበላ ኣብ ቅርዓት፣
“ታቦት እንታይ እዩ፧”ተባሂሎም ምስተሓቱ፣
ተካእቲ ወለዶ መታን ከይህውትቱ፣
ብከምዚ ይገልጹዎ ካብ ሱር መሰረቱ።
“እነሀልካ ድኣሲ! እዚ ወደይ ብሩኽ፣
ጻድቃን ኪሕጎሱ ዲያብሎስ ኪሓንኽ፣
ካብ ልቢ ኩላትና ኃጢኣት ንኺሕከኽ፣
ነቲ መድኃኒና ክርስቶስ ንሰብኽ።
በቲ መበቆልና ብናይ ቋንቋ ግእዝ፣
ናይ ታቦት ትርጉሙ ክገልጸካ በል ሓዝ።
ብእንጨይቲ ይኩን ብሓጺን እተሰርሐ፣
ዝጸበበ ይኩን ወይ እውን ዝገፍሐ፣
መንበሪ ዚከውን ወይ እውን መሕደሪ፣
መትሓዚ ዚከውን ወይ ድማ መጽወሪ፣
መቐመጢ ኣቕሓ መቐመጢ ንብረት፣
እዚ እዩ ትርጉሙ ቃል-ብቃሉ ታቦት፣
ፈቲሽካ እትረኽቦ ኣብ መዝገበ-ቃላት።
በቲ ሓደ መዳይ ኣብ ቅዱስ ጽሑፋት፣
“ገነዞ ሴት ለኣዳም ወኣንበሮ ውስተ ታቦት፣
በምሥራቀገነት”፣ [1] [መጽሐፈ ቀለሜንጦስ 2፡69]
ኢሎም እንኪጽሕፉ ቀዳሞት ኣቦታት፣
ኣብዚኣ ጽሕፍቲ እታ “ታቦት” ትብል ቃል፣
“ሳንዱቅ” ማለቶም እዩ ኣጸቢቕካ ኣስተውዕል።
መርከብ ስራሕ ኢሉ፣ ንኖሕ ኪገልጸሉ፣
እግዚኣብሔር ብቃሉ፣
“ግበር ታቦት ከመ ትድሕን” እንደኣሉ ቢሉ። [2] [ኦሪት ዘፍጥረት 6፡14]
ስለ ዚመርከብ’ውን ታቦት ተባሂላ፣
ኣብ ቅዱስ መጽሓፍ ንጹር ሰፊራላ።
ታቦት ማለት እዉን ንሙዳየ ምጽዋት፣
ገሊጹ ንረክቦ ኣብ መጻሕፈ ነገሥታት። [3] [2 መጸሐፈ ነገሥት 12፡10]
ንቅዱስ መጽሓፍ እንተተንብብዎ፣
እዚ ኩሉ ብንጹር ኣብኡ ትረኽብዎ።
ብመንፈሳዊ ዓዒንቲ ክንርእዮ ከሎና፣
ንታቦት ዚብል ቃል ክንምርምር ከሎና፣
ታቦተ-ኪዳን እያ ቕጅል እትብለና።
እግዚኣብሔር ንሙሴ ኣብ እምባ ናይ ሲና፣
መምርሒ እንኪህቦ ፍኖት ኪኮነና፣
ብራኬኡ ግፍሑ ንውሑ ብምንጻር፣
ብሰራው ዝበሃል እንጨይቲ ብምግባር፣
“ሙሴ ታቦት ስራሕ” በሎ እግዚኣብሔር። [4] [ኦሪት ዘዳግም 10፡1]
ንግዳሙ ውሽጡ ብወርቂ ኪልብጥ፣
ኪሩቤል ሱራፌል ኣብ ላዕሊ ኪቕመጥ፣
ከምታ ኣነ ዝብለካ ታቦት ምስ ሰራሕካ፣
እንታይ ከም ተእትወሉ ባዕለይ እገልጸልካ፣
ኢሉ ሓቢርዎ ኣምላከይ ኣምላኽኻ።
ትእዛዛት ጽሂፉ ንኣሰርቱ ቃላት፣
ቀሪጹ ኣብ እምኒ ወቂጡ ብስርዓት፣
ንኣኣ እኳ እንብላ‘ እታ ናይ ሙሴ ጽላት’፣
ኣቀምጣ ኢልዎ ኣብ ውሽጢ እታ ታቦት። [5][ኦሪት ዘዳግም 10: 3-5]
እግዚኣብሔር ምስ ደለየ ኪህበና ጓሶት፣
ቤትመቅደስ ዚዓጥኑ ናይ ኣምላኽ ካህናት፣
ካብተን 12 ናይ እስራኤል ነገዳት፣
ንነገደ ሌዊ ንኣሮን ሃረዮ ዘንጉ ምስ ጠጠዐት፣
ቆጽሊውን ኣውጺኣ ዓንቢባ ምስ ፈርየት።
ንዘንጊ ናይ ኣሮን ነታ ዝጠጠዐት፣
ምልክት ናይ ኪዳን ምልክት ናይ ክህነት፣
ኮይና ንዘንትዕለት ምእንታን ክትነብር፣
ልክዕ ከምታ ጽላት ኣብታ ታቦት ኣንብር፣
ኢልዎ ንሙሴ ብቃሉ እግዚኣብሔር። [6] [ኦሪት ዘኁልቍ 17:9-11]
እቶም ዓሌት እስራኤል ከለዉ ኣብ ስደት፣
ካብ ግብጺ ኪወጹ ብምድረበዳታት፣
ጉዕዞ ምስ ገበሩ ን40 ዓመታት፣
ብዓምዲ ደመና ጌሩ እናጽለለ፣
ካብ ኣባይ ዘበለ እናተከላከለ፣
ንጉሆ ንጉሆ መና እናመገበ፣
ጓስዩዎም ጎይታ ወትሩ እናሓብሃበ።
እዚ ዕጹብ ድንቂ ተግባር እግዚኣብሔር፣
ንውሉድ ወለዶ ምእንታን ኪዝከር፣
ፍዮ ወርቂ ጌርካ ስራሕ ሓንቲ/ጽዋ መዕቆር፣
እንካብቲ ማና’ውን ክሳብ ጫፋ ስፈር፣
ምስ በትሪ ናይ ኣሮን ጌርካ ምስታ ጽላት፣
ነዚኣውን ኣንብር ኣብ ውሽጢ እታ ታቦት፣
ቢሉ እዩ ኣዚዙ እግዚኣብሔር ኣብ ኦሪት። [7] [(ዘጸ16:32-36)፣(ኦሪት ዘኁልቍ 17)]
ስለዚ እዞም ደቀይ ኣንቱም ልቦም ጻዕዳ፣
ደቂሥላሴ ኢና እንብል ምናዳ፣
ንፍለጣ ንሓቂ ብሱራ ብቀንዳ፣
ጓልመገዲ ይትረፍ ዘረባ ጫሌዳ።
ትርጉሙ ናይ ታቦት እዚ’ዩ ፍለጡ፣
ግዳሙ ምስ ውሽጡ ወርቂ ተለቢጡ፣
በትሪ ኣሮን፣ ጽላት፣ ማና ዘሎ ኣብ ውሽጡ፣[8] [ዕብ 9:4]
ንዋየ ቅዱሳት ዝተቀመጠሉ፣
ሱራፌል ኪሩቤል በክናፍ ዘጽለሉሉ፣
ይሰራሕ ዝበሎ ኣምላኽ በቲ ቃሉ።
እነሀልኩም ደኣሲ ኣብ ዘመነ ኦሪት፣
እዚ ኔሩ ትርጉሙ እቲ ኪዳን ታቦት።
ስለዚ ኂዝኩምኒ ዞም ደቀይ ብሩኻት፣
ጥጥዕቲ በትሪ ኣሮን ምልክት ናይ ክህነት፣
ኣሰርቱ ትእዛዛት ዝተጻሕፋ ጽላት፣
ከምኡ ጽዋዕ ወርቂ-መና ዝከዘነት፣
ነዚኣን ኢያ ሒዛ እዛ ኪዳንታቦት።
ሕጂ ኣብ ዘመና አብ ዘመነ ሓዲስ፣
እምነ ጽዮን እያ-ጸዋሪት ክርስቶስ፣
ኪዳነምሕረት እያ-ጸዋሪት መለኮት፣
እታ ናይ እማን/ብእውነት/ሓቂ/ታቦት።
ክርስቶስ ባዕሉ እዩ-እቲ ናይ ሓዲስ ጽላት፣
መልኬጸዴቅ እዩ ናይ ሕጊ ተፍጻሜት።
መድኃኔዓለም እዩ ዘንጊ ኣሮን ጥጡዕ፣
ሊቀ-ካህናትና ኢየሱስ ብልክዕ።
ንውሉድ ወለዶ እተዓቐበ መና፣
ቅዱስ ቁርባን እዩ ኢየሱስ ምሳና፣
ወትሩ ኣብ ቤተክርስትያን ዝተዐቖረልና።
እናተነሳሕና ንስጋወደሙ እንተተመገብና፣
ብፍቅሪ ብኃልዮት እንተተጠመርና፣
ድሕሪ እኖና ማርያም ታቦት ኢና ንሕና።
ወትሩ ምሳኩም ኢየ ኣምላክ ዝበለና፣
እቶም ደቂሥላሴ ዓቢና ንኡስና፣
ፍልልይ ገዲፍና ፍቕሪ እንተሰበኽና፣
ሓጢኣት ወጊድ ኢልና እንተተመሓሓርና፣
ሥጋኡ በሊዕና ደሙ እንተሰተና፣
ንኣኡ እንተኣንገሥና ኣብ ኩለንተናና፣
ማሕደር መንፈስቅዱስ ቤተመቕደስ ኢና![9] [1 ቆሮንጦስ 3፡16]
[1] መጽሐፈ ቀሌምንጦስ 2፡69 ፷፱ ወሞተ አዳም በ፱፻ወ፲ ዓመት ወተጋብኡ ለግንዘቱ ኩሎሙ ሠራዊተ መላእክት በእንተ ዕበዩ ለአዳም ቅድመ እግዚአብሔር ወገነዞ ሴት ወልዱ ወአንበሮ ውስተ ታቦት በምሥራቀ ገነት። ኅበ ነበሩ ቀዳሚ አመ ያወፅኦሙ እግዚአብሔር እምውስተ ነገት።
[2] ኦሪት ዘፍጥረት 6፡14 ፲፬ ወግበር ለከ ታቦተ እንተ ዕፅ ወርብዕተ ወከመዝ ትገብራ ለይእቲ ታቦት ወትቀብኣ ፒሳ እንተ ውስጣ ወኣንተ አፍአሃኒ በፒሳ። [ኦሪት ዘፍጥረት 7፡1 ፩ ወይቤሎ እግዚኣብሔር ለኖኅ ባእ አንተ ወኵሉ ቤትከ ውስተ ታቦት እስመ ኪያከ ረከብኩ ጻድቀ በቅድሜየ በዛቲ ትውልድ።
[3] መጸሐፈ ነገሥት ካልዕ 12፡10 ፲ ወሶበ ርእዩ ከመ ብዙኅ ወርቁ ዘተረክበ ውስተ ታቦት ዐርገ ጸሓፌ ንጉሥ ወካህናት ወኈለቍዎ ወርቆ ወአስርዎ ዐቍሮሙ ኵሎ ወርቀ ዘረከቡ ውስተ ቤተ እግዚአብሔር።
[4] ኦሪት ዘዳግም 10፡1 ፩ ወይቤለኒ እግዚአብሔር በውእቶን መዋዕል ቅር ለከ ክልኤ ጽላት ዘእብን ከመ እለ ቀዲሙ ወዕረግ ኅቤየ ውስተ ደብር ወግበር ታቦተ እንተ ዕፅ።
[5] ኦሪት ዘዳግም 10፡5 ፭ ወወደይክዎን ውስተ ታቦት ለእቶን ጽላት እለ ገበርኩ ወነበራ ህየ በከመ አዘዘኒ እግዚኣብሔር።
[6] ኦሪት ዘኁልቍ 17፡9-11 ፱ ወኮነ በሳኒታ ወቦኡ ሙሴ ወአሮን ውስተ ደብተራ ዘመርጡል ወናሁ ሰረጸት በትሩ ለአሮን እንተ ቤተ ሌዊ ወአውጽአት ቈጽለ ወጸገየት ጽጌ ወፈርየት ከርካዕ። ወአውጽኦን ሙሴ ለኵሎን አብትሪሆሙ እምቅድመ እግዚአብሔር ኅበ ኵሉ ደቂቀ እስራኤል ወርእዩ ወነሥአ አሐዱ አሐዱ በትሮ። ወይቤሎ እግዚአብሔር ለሙሴ አንብር በትሮ ለአሮን ቅድመ መርጡል ከመ ትትዐቀብ ለትእምርት ለደቂቆሙ ለእለ አልቦሙ መስማዕተ ወይትኅደግ ነጐርጓሮሙ እምላዕሌየ ከም ኢይሙቱ።
[7] ኦሪት ዘጸአት 16:32-36 ወአንጐርጐረ ኵሉ ሕዝብ ውሉደ እስራኤል በላዕለ ሙሴ ወአሮን። ወይቤልዎሙ ውሉደ እስራኤል ሶበ ሞትነ በመቅሠፍት እግዚአብሔር በምድረ ግብጽ አመ ንነብር ጠቃ ጸሀርት ዘሥጋ ወንበልዕ ኅብስተ እስከ ንጸግብ። አምጻእከነ አንተ ውስተዝ ገዳም ከመ ትቅትል ኵለነ በኅበ ተጋባእነ። ወይቤሎ እግዚአብሄር ለሙሴ ናሁ አነ አወርድ ለክሙ ኅብስተ እምሰማይ ወይምጻእ ሕዝብ ወያስተጋብእ ለለ ዕለት ከም አመክሮሙ ለእመ የሐውሩ በሕግየ ወእመ አልቦ። ወአመ ዕለተ ዐርብ ያስተዳልው ዘአብኡ ይኩኖሙ ካዕበተ ለለዕለት ወዘአስተጋብኡ ዘልፈ ለለዕለቱ። ወይቤሉ ሙሴ ወአሮን ለኵሉ ሕዝብ እስራኤል እምሰርክ ትአምሩ ከመ እግዚአብሔር አውፅአክሙ እምድረ ግብጽ። [ኦሪት ዘኁልቍ 17]
[8] ዕብራውያን 9፡4 ፬ ወውስቴታ ማዕጠንት ዘወርቅ ወታቦትኒ እንተ ውስቴታ ኦሪት እነተ ይከድንዋ በወርቅ ውቱረ ወውስቴታ መሶበ ወርቅ ዘመና ወበትረ አሮን እንተ ሠረጸት ወጽላትኒ ዘኦሪት።
[9] መልእክተ ጳውሎስ ቀዳሚ ኅበ ሰብአ ቆሮንጦስ 3:16 ፲፮ ኢተአምሩኒ ከመ ታቦቱ ለእግዚአብሔር አንትሙ ወመንፈስ እግዚአብሔር ላዕሌክሙ።
እዡይ ብመልክዕ ግጥሚ ዝቐረብናዮ ቅዱስ መጸሐፋዊ አስተምህሮ፡ ካብ መምህራን ክብርቲ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያንና ዝረኸብናዮን ዝተመሃርናዮን ኢዩ። ክንድዝዀነ ድማ ንኽብሪ ኩሎም ኣብ መላእ ኣብ ዓለምና ብቕንዕና ዜገልግሉ ዘበሉ ካህናትን ሰብ ውፉይ ሕይወትን ኩሎም እምነታት ብዘይአፈላላይ- ብሓበራን ብሓፈሻን፡ ከምኡን ንክብሪ ኩሎም ሰማእታት ኤርትራን ወፊናዮ ኣሎና፡ ንሕና ኤርትራዉያን ደያኑ ማእከልን መስመርን በቲ ልሙድ ኤርትራዊ ጭዉነት ሓበንን ፍናንን።
