Mereja.Forum

[Meleket]

ጎብለል ጸሓፊ ታሪኽ ዞባናን ጎዶቦናን “ኤርትሮ-ኢትዮጵያዊ ዶ/ር ተወልደ ትኩእ” ብቃላቱ

እዚ ጽሑፍ፡ ብኤርትራዊ መበቖል ዘለዎ ዶ/ር ተወልደ ትኩእ ዝተባህለ ብኢትዮጵያዊነቱ’ውን ዚዀርዕ ምሁር ዜጋ ዝተጻሕፈ መጽሓፍ ታሪኽ ኢዩ። ኣብ ኤርትራ ዓዲፍኒዕ ካብ ትበሃል ንእሽቶ ቁሸት ወረዳ ጽንዓደግለ ኣውራጃ ኣከለጉዛይ [ናይ ሕጂ ዞባ ደቡብ] ዝመበቖሉ ዶ/ር ተወልደ ትኩእ፡ ብሚያዝያ 1990 ዓ.ም. ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብቋንቋ አምሓርኛ “የኢትዮጵያ አንድነትና ኢጣልያ” ዘርእስታ መጽሓፍ ታሪኽ ኣሕቲሙ ነቢሩ። መጸሓፉ ከም አርእስታ “ኩነታት ኢጣልያን ሓድነት ኢትዮጵያን” ንምትንታን ወጢኑ ዘዳለዋ ትመስል፡ ውሽጣ ክንፍትሻ ከሎና ግን ብዙሕ ኪውረስ ዚግብኦ ቍምነገር ሰኒዳ ንረኽባ። መጸሓፉ መብዛሕትና መንእሰያት ወለዶ ኤርትራና ዘንበብናዮ ኣይንመስልን፤ እንተ ተጋሩ ኣሕዋትናን ጐረባብትናን ብብዝሒ ኪውከስዋ ይረኣዩ። ብርግጽ ብዙሕ ቅድም ሕጂ ሰሚዕናዮ ዘይንፈልጥ ሓቅታትን ጭብጥታትን ከዚኑ ዝሓዘ ምርምራዊ ስራሕ ኽንዲ ዝዀነ ገለ ክፋሉ ኣብዚ ክንካፈሎ ኢና። ብዘይ ቃልዓለም ንዚኣምነሉ መትከል ብግልጺን ብንጹር ቃላትን አገላልጻን ስለዝቐረበልና ንነፍሲኄር ዶ/ር ተወልደ ትኩእ ዓቢ ክብሪ እናሃብና፡ ነቲ ትሕዝቶ ጽሑፉ ክንካፈል ኢና።

ዶ/ር ተወልደ ትኩእ ከም ወለዶ ኢትዮጵያዉያን እኒ ፕሮፌሰር አስራት ወልደየስን ፕሮፌሰር መስፍን ወልደማርያምን ወዘተን መጠን፡ ልዑል ናይ ሕክምና ትምህርቱ ኣብ አውሮፓ ከምዝተከታተለ ይፍለጥ። እዚ ድማ ብዙሕ ብቋንቋ ጥልያን ዝተጻሕፉ መጻሕፍቲ ታሪኽን ሰነዳትን ካብ ምንጮም ንኺፍትሽ ዕድል ፈጢሩሉ ኢዩ። ከም መጠን ብልሑዉን፡ ነቲ ንሱ ዚኣምነሉ ትረኻ፡ ንበአል ውሩይ ኢትዮጵያዊ ተመራማሪ ታሪኽ ተኽለጻድቕ መኹርያ ከይተረፈ እናበደሀ ብኸምዚ ቐሪብዎ ኣሎ። ብርግጽ ቅድሚ ሕጂ ዘንበብናዬን ብኤርትራዉያን ኮኑ ብኢትዮጵያዉያን ዝተጻሕፉ መጻሕፍቲ ታሪኽ ዘይገለጽሉልናን ዘይተንተንዎን፡ ሕጂ ኣብ ዘመንና’ዉን ገለ ጥማዓዊ ታሪኽ ጥራሕ ዝፈልጡ ባእታታት ወርጸጽና ቢሎም ብምሕትፍታፍ ንዝተናከፍዎ ኣርእስትታትዉን ብዕምቖት ዳህሲሱ’ሎ። ቀንዲ ትረኻኡ ኣብ ዙርያ ጥልያንን "ኢትዮጵያን" ክንዲዝዀነ፡ ንኣፈጣጥራ ጥልያንን ኢትዮጵያን ንባህልን እምነትን ህዝብታተንን ብዕምቖት ፈቲሹሎ።

ጥንታዊት ኢትዮጵያ ከመይ ትግለጽ፧
ርክብ ጥንታዊት ኢትዮጵያን ምስሪን ኑቢያን የመንን ከመይ ይመስል፧
ታሪኽናን መንነትናን ታሪኽ ሃገርናን ብ3ሽን 4ሽን ዓመታት ጥራሕ ዲዩ ዚውሰን ወላስ ክሳብ 8ሽሕ ዓመታት ይበጽሕ፧
ጥንታዊት ሮማን ጥልያንን ርክበን ከመይ ኢዩ፧
ግዝኣት ሮማን ሃገረ ጥልያንን ሓደ ዲየን፤
ሃገረ ጥልያን ከመይ ተፈጢራ፧
ኢትዮጵያ’ከ ከመይ ተፈጢራ፧
ቋንቋ ግእዝ ኣፈጣጥርኡ ከመይ ነበረ፧
Dark age ዚበሃል "ዘመነ ጽልመት" መኣስ ጀሚሩ፧ ስለምንታይ፧
ጁሴፐ ሳፔቶ መን ኢዩ፧
እዛ ሕጂ ኤርትራ እንብላ ሃገርና’ከ ብከመይ ኢያ ነዚ ሕጂ ሒዛቶ ዘላ ቅርጺ ሒዛ፧

ብጭብጥን ብመርትዖን ኣሰንዩ ታሪኽ ዞባና የካፍለና ኣሎ’ሞ ሃየ “ንቐደም በሉ” ንገለ ክፋል ጽሑፋቱ ክነካፍለኩም’ና! ንሕና ኤርትራዉያን ደያኑ ማእከልን መስመርን በቲ ልሙድ ኤርትራዊ ጭዉነት ሓበንን ፍናንን።

ታሪኽ ኣመዓባብላ ዶባት ሃገረ ኤርትራ፡ ግሩም ጌሮም ካብታ “የኢትዮጵያ አንድነትና ኢጣሊያ” እትብል መጸሓፎም ብዕምቖት መርሚሮም ካብ ገጽ 154-189 ክንዲ ዝሰነዱልና፡ ፍረማሕጸን ብሩኽ ምድሪባሕርና ማለት ኤርትራና ንዝዀኑ ንሃኪምን ተመራማሪ ታሪኽን ዶ/ር ተወልደ ትኹእ፡ ቦለቲካዊ መርገጺኦም ብዘየገድስ፡ ልዑል ምስጋናን ኣኽብሮት ንህቦም፡ ንሕና ኤርትራዉያን ደያኑ ማእከልን መስመርን፡ በቲ ልሙድ ኤርትራዊ ጭዉነት ሓበንን ፍናንን።

ሃዬ፡ ንስኻትኹም ከኣ ኣይትሕመቑ፡ ነቱይ ታሪኽ ንበብዎ ኢኹም! https://debretsioneotc.org/YeEthiopia%20Andinet.pdf

ካብ ትሕዝቶ ‘መቕድም’ ክነስዕበልኩም ኢና! ጠጥዑም ንዓኻትኹም ደቂ ዓበይቲ!

[Meleket]

መንግስቲ ኢጣሊያን ሓድነት ኢትዮጵያን
ብዶ/ር ተወልደ ትኩእ
ሚያዝያ 1990 ዓ.ም.
አዲስ አበባ

መቕድም

ኢትዮጵያ ነዊሕ ታሪኽን ስልጣኔን አለወን ካብ ዚበሃሉ ሃገራት ሓንቲ ኢያ። ኢትዮጵያዊት ንግስቲ ሳባ፡ ንሰሎሞን ንጉስ እስራኤል ክትበጽሕን ጥበቡን ፍልጠቱን ክተድንቕ ናብ ኢየሩሳሌም ካብ ዝከደተሉ ግዜ ጀሚርና፡ ንሕና ኢትዮጵያዉያን መበገሲ ታሪኽና ጌርና ብምሕሳብ፡ ኢትዮጵያ ናይ ኣስታት 3000 /ሰለስተ ሽሕ/ ዓመት ታሪኽ ኣለዋ ምባል ንፈቱ ኢና። እዚ ኣበባህላ ሓቂ ኺከውን ዚኽእል፡ ነቶም ሰሎሞናዊ ሓረግ ንዘለዎም ነገስታት ኢትዮጵያ ከም መበገሲ ታሪኽና ጌርና ክንወስድ እንተደሊና ደኣ እምበር፡ መበገሲ ታሪኽ ኢትዮጵያ ብቐንዱ ክንገብሮ ስለዘይግባእ፡ እዚ ኣበሃህላ መአረምታ የድልዮ ኢዩ። ዓለም ብዓለሙ ዚፍልጦ መሰረትን ምንጭን ታሪኽን ስልጣነን ዓለምና፡ ታሪኽን ስልጣነን ምስሪ /ግብጺ/ ኢዩ። ታሪኽ ኢትዮጵያ ምስ ታሪኽ ምስሪ ዝተጠናነገ ኢዩ። ጥንታዉያን ምስራዉያንን ኢትዮጵያዉያንን ሓደ ዓይነት ዘርኢ ኩሽ ክንዲዝዀንና፡ ዝያዳ ካብቶም ናይዚ ሕጂ/እዋን ነበርቲ ምስሪ/ዓዕራብ/፡ ወነንቲን ወረስቲን ታሪኽን ስልጣነን ምስሪ፡ ንሕና ከምዝዀንና ብልቢ ክንፈልጥ ይግባእ። ታሪኽን ስልጣነን ምስሪ ዝጀመረ ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ ኣብ 4000 ዓመት ዓለም፡ ማለት ብጥቅላሉ ቅድሚ 6000 ዓመታት ምዃኑ ዝተረጋገጸ ኢዩ። ከምኡ ድማ ታሪኽ ኢትዮጵያ እንተወሓደ 6000 ዓመት ወይ ድማ ቅድሚኡ ዝገዘፈ ታሪኽ አሎና ክንብል ምኸኣልና ኔርና። በዚ ጥራይዉን ከይተወሰንና አብ ብሉይ ኪዳን ዝተገልጸ መጸውዒ ዘርእና ዝዀነ “ኩሽ” መሰረት ብምግባር፡ ኩሽ ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ 6000 /ሽድሽተ ሽሕ/ ዓ.ዓ. ይነብር ስለዝነበረ፡ ታሪኽ ኢትዮጵያ ዝጅምር ቅድሚ 8000 /ሸሞንተ ሽሕ/ ዓመት ኢዩ ክንብል ንኽእል።

አብ መስርሕ ታሪኽ እንተረአናዮ’ኳ፡ ናይ ኩሽ ወይ ድማ ካም ኢትዮጵያዊ ዘርኢ፡ አብ ውሽጢ ክሊ ኢትዮጵያን ምስሪን ጥራይ ኣይኾኑን ተወሲኖም። ጸዓዱ [አሪያን] ቅድሚ ናብ አውሮፓ ምፍላሶም፡ ዘርእታት ካም ወይ ሴም አብ አውሮፓ ሰፊሮም ከምዝነበሩን ናይ ስልጣኔ ፍልማዊ መሰረት ከምዘንበሩን፡ ጸሓፍቲ ታሪኽ ዚኣምንዎን አዳዕዲኦም ዝገልጽዎን ጉዳይ ኢዩ። አቦ ታሪኽ ተባሂሉ ዚጽዋዕ ግሪካዊ ሄሮዶቱስ፡ አብ ሃገረ ግሪኽ ጸዓዱ ቅድሚ ምስፋሮም እቶም ነበርቲ ፐላስጂ Pelasgi ዝተባህሉ፡ ካብ አፍሪካ ወይ ድማ ኤስያ ፈሊሶም ዝኣተው ዓሌት/ዘርኢ ካም ወይ ድማ ሴም ነበሩ ቢሉ ጽሒፉሎ። ብዘይካ እዚኦም ካብ አፍሪካ ወይ ድማ ኤስያ ፈሊሶም ናብ ግሪኽ አትዮም ዝሰፈሩ 1ይ. ቸክሮፕ Cecrope፣ 2. ዳናዎ Danao፣ 3ይ. ፔሎፕ Pelope፣ 4ይ ካድሞ Cadmo ዝተባሉ ዓሌት ካም ወይ ሴም ኔሮም። እዚ ኩሉ ጥንታዊነትን ህቡብነትን ኢትዮጵያ ክንድ ምንታይ ከምዝኾነ ዘርእይ ኢዩ። ኣፍሪካዉያን ብዛዕባ ባህሊን ስልጣነን አውሮፓ ዝጸሓፍዎ ነገር የሎን። ብተጻዩ፡ አውሮፓዉያን ብዛዕባ አፍሪካ ብዙሕ ጽሒፎም ኢዮም፣ ሕጂውን ይጽሕፉ አለው። ብፍላይ ድማ ብዛዕባ ታሪኽን ስልጣነን ጥንታዊት ምስሪ ማእለያ ዘይብሉ ርእይቶ ሂቦም ኢዮም። ካብዞም ርእይቶታት ገሊኣቶም በጻሕቲ ሃገርን ተመራመርቲ ታሪኽን፡ ንኣፍሪካ ተዘዋዊሮም ኣብ ዝተዓዘቡሉ ግዜ፡ “ንስልጣነ ምስሪ ዚመሳሰል ዝበለዎ ምልክታት፡ አብ መላእ አፍሪካ ተዘርጊሑ ኔሩ” ብምባል ርእይቶታቶም ዘፍሰሱ ኔሮም። እንተዀነ ግዳ ካልኦት ተመራመርቲ ታሪኽ ምስሪ፡ እዚ ኣቀዲሙ ዝተዋህበ ርእይቶ ጌጋ ምዃኑ አስተውዒሎም፣ እቲ ሓቂ ብተጻዩ ምዃኑ አነጺሮም ገሊጾም ሰኒዶሞ ኢዮም። እዚ ማለት፡ ካብ ምስሪ ናብቲ ካልእ ክፋል አፍሪካ ዘይዀነስ፡ ባዕላ ምስሪ መሰረት ስልጣነአ ካብቲ ካልእ ክፋል አፍሪካ ከምዝረኸበት ዚእንፍቱ ኢዮም። ቁሳውያን ምልክታት ጥራሕ ዘይዀነስ ኣብ መላእ ኣፍሪካ ንኢትዮጵያዉያን ዚመስሉ ቀያህቲ ሰባት ምህላዎም፡ ግዝኣት ምስሪ አብ መላእ ኣፍሪካ ተዘርጊሁ ከምዝነበረ ዚእንፍት ኢዩ ተባሂሉ ተነቂፉ። እንተዀነ ግዳ እዚ ኣበሃህላ እውን ጌጋ ምዃኑ ዚሙግት ርእይቶታት ኔሩ። ኣብ መላእ ኣፍሪካ ተዘርጊሁ ዝተረኽበ ንስልጣነ ምስሪ ዝመሳሰል ቁሳዊ ነገር ብምስራዉያን ተሰሪሖም ዝተዘርግሑ ዘይኾኑስ፡ ናይ ባዕሎም ናይ ኣፍሪካዉያን ውጽኢት ስርሓት ምሕዞ ከምዝኾኑ፡ ብብዙሓት ተመራመርቲ ዝተአምነ ጉዳይ ኮይኑ’ሎ። ንምስራዉያን ዚመስሉ ቀያሕቲ ሰባት አብ መላእ ኣፍሪኻ እንተተረኽቡውን ምስራዉያን ዘይኾኑስ ኢትዮጵያዉያን ምዃኖም እሙን ኮይኑ’ሎ።

ልዕሊ ንሕና እንሓስቦ፡ አብቲ ናይ ጥንቲ ግዜ ኢትዮጵያዉያን አብ መላእ አፍሪቃ ተዘርጊሆም ስለዝነበሩ፡ አብዚ ዘመን አፍሪካዉያን ክንሶም ደም ናይ ኢትዮጵያዉያን ዘይብሎም አይርከቡን። ሽሕ’ኳ ኢትዮጵያ ዘይተከለሱን ዘይተበረዙን ዓሌት/ዘርኢ ኩሽ ዝርከብዋ እንኮ ሃገር እንተኮነት፡ መብዛሕትኦም ኢትዮጵያዉያን ምስ ካልኦት አፍሪካዉያን ብዘርኢ ዝተሓናፈጹ ወይ ዝተዳቐሉ ኢዮም። ኣብ ግዜ/ዘመነ ንግስቲ ሳባ፡ ዶብ ኢትዮጵያ ከምሎም ኣብ ሞንጎ ኢትዮጵያን ምስሪን ሱዳን ከይተፈጥረት፡ ካብታ ናይ ሕጂ ምስሪ ናብ ሰሜናዊ ማእከል አትዩ ካብ በረኒስ /Berencie/ ማለት ካብ ኤኳተር ብሰሜን 24 ዲግሪ ካብ ቅናት ምድሪ፣ እዚ ማለት ካብ ራስ ባናስ / Ras Banas/ ጀሚሩ፡ ክሳብ 20 ዲግሪ ደቡብ ካብ ቅናት ምድሪ፡ አብ ቅዱስ መጽሓፍ /ኦፊር/ እትበሃል ናይ ሎም ሶፍላ፡ ይበጽሕ ወይ ይዝርጋሕ ከምዝነበረ፡ መካየዲ ቤተመዘክር ዓዲ እንግሊዝ /ብሪቲሽ ሙዚየም/ ዝነበሩ ሚስተር ቤንትን /Mr. Benet/ ካልኦት ምሁራንን ገሊጾሞ ኢዮም። ንሚስተር ቤንት ብምጥቃስ ኢጣልያዊ ሻለቃ ፐሪኒ /Perini/፣[1] አብታ “መረብ ምላሽ” ዚብል አርእስቲ ብምሃብ ዝደረሳ መጸሓፉ ከምዝገለጾ፡ ንንግስቲ ሳባ ናብ ኢየሩሳሌም ኪትጓዓዝን ምስ ንጉስ ሰሎሞን ክትራከብን መራኽብ ዝሰርሑላ ኣብ ወደብ ወይ ማርሳ ሶፎላ ኢዩ ኔሩ።

ሔሮዶቱስ አቦ ታሪክ፡ ስርወ መንግስቲ ምስሪ ካብ ዝምስረት አትሒዙ ክሳብ መበል 18 ስርወ መንግስቲ /ዳይናስቲ/ ማለት ካብ 3400 ቅ.ል.ክ ክሳብ 1788 ዓመት፣ 330 ነገስታት ከምዝነገሱን፡ ካብዚኣቶም 18 ኢትዮጵያዉያን ከምዝነበሩ ጽሒፉሎ። እዚ ዘርእየናን ዘረድአናን ኢትዮጵያ ኣብ ታሪክ ምስሪ ልዑል ግደ ከምዝነበራ ኢዩ። እቶም ንኢትዮጵያ ሰናይ ዘይሓስቡ ጥልያን ከይተረፉ፡ ምስሪ ፋልማይ ጩራ ስልጣኔኣ ዝረኸበት ካብ ኢትዮጵያ ኢያ ቢሎም ጽሒፎም ኢዮም።[2]

ታሪኽ ኢትዮጵያ ዝተጻሕፈ ብኣውሮፓዉያን ኢዩ። ኣብዚ ሕጂ እዋን አውሮፓዉያን ብስልጣነ አዚዮም ዝተራቐቑ ኢዮም። ታሪኽ ሃገርና ስለዝጸሓፉልና ድማዕ ከምዝገበሩልና ንሓስብ። እንተኾነ ግዳ ክእለትን ብቕዓትን እንተዝህልወና፡ ንታሪኽና ባዕልና እንተንጽሕፎ ይምረጽ። አውሮፓዉያን አብዚ ሕጂ እዋን ካብ መላእ ዓለም ብስልጣነኦምን ብሓይሎምን ብግብረ ሰናዮምን ናይ መሪሕነት ስፍራ ሒዞም ይረከቡ። ይኹን እምበር ጀመርቲ ስልጣነ ግን አይኾኑን። ጀመርቲ ዘመናዊ ስልጣነን ግድምናን ዘለዎም ምስራዉያን ኢዮም። ካብኦም ስዒቦም አሲሮ-ባቢሎናዉያን፡ ቀጺሎም ድማ አይሁድ ኢዮም ብስልጣነ ዝልለዩ። ብጥንታዊ ስልጣነ ግድምንኦም ዚፍለጡ’ዉን ፊኒሲያዊያን ኢዮም።

እዞም ኩሎም አብ ላዕሊ ዝተጠቅሱ ህዝብታት ዘርኢ ካምን ሴምን ነበሩ። ካብዚኦም ስዒቦም ንስልጣነ ዓለም ናብ ጥርዚ ዘብጽሑ ዓሌት ጸዓዱ ዝኾኑ መዲዮ ፕርሲያኖን ግሪኽን ኢዮም። ብፍላይ ግሪኽ ንስልጣነ ዓለምና ዘበርከተቶ ግደ አዚዩ ልዑል ኢዩ። ደቅ ግሪኽ ብስልጣነ ኣብ ዝለዓለ ብርኺ አብ ዝበጽሑሉ ዘመን፡ ብሰሜናዊ ሸነኽ ዶቦም ወራር ይፍጽሙሎም ንዝነበሩ፡ ድሑራንን ሰበኽ ሳግማዊ ናብራ ዝነበሮም ዓሌት ጸዓዱ “ባርባሪያን” /ድሑራትን አረመነታትን/ ቢሎም ይሰምይዎም ነበሩ። ብተወሳኺዉን ቋንቋ ግሪኽ ምዝራብ ዘይክእሉ ዘበሉ እንኮላይ ሮማዉያን “ባርባሪያን” ተባሂሎም ይጽውዑ ነበሩ። ሎሚ ኣብዚ ሕጂ እዋን እቶም ባርባሪያን ተባሂሎም ይጽውዑ ዝነበሩ ህዝብታት፡ ቦታ መሪሕነት ንናይ ዘመንና ዝተራቐቐ ስልጣነ ወኒኖም አለው። እንተ ግሪኽ ግን ካብ አውሮጳ ኣብ እቲ ናይ መጨረሽታ ዝደሓረ ብርኺ ስልጣነ [ኣብ ጫፍ ድሕረት] ትርከብ።

[1] Perini Mereb Melash p. 19-20
[2] La Formazione Impero Coloniale Italiano (F.I.C.I) V.I p 62

ልዑል ክብሪን ሞጎስን ንጎብለል ተመራማሪን ጸሓፊ ታሪኽን “ኤርትሮ-ኢትዮጵያዊ” ነፍስኄር ዶ/ር ተወልደ ትኩእ!