Courtesy of ERIUP ኤሪ-ኣፕ
ብኣቦይ ወልደኣብ ወልደማርያም 5 መስከረም 1951 ዝተጻሓፈት ዓንቀጽ፡ ከምታ ዘለታ ኣብ ታሕቲ ኣስፊረያ ኣሎኹ’ሞ ሰናይ ንባብ።
ሃገር ናይ ህዝቢ ህይወት ኢያ፣ ሃገር ዘይብሉ ህዝቢ ህይወት የብሉን። ሃገር ናይ ህዝቢ ህይወት እያ ክብሃል እንከሎ ግና፡ ናይ ህዝቢ ደኣ እምበር፡ ናይ ዝኾነ ይኹን ካልእ፡ ኣይኮነትን ማለት’ዩ። ሃገር ናይ ህዝቢ ህይወት ምእንቲ ክትከውን ዚዕንቅፋ፡ ዚጭቝና። ወይስ ዜጽብበላ ነገር ክህሉ፡ ከቶ ኣይግባእን። ኣብኣ ዚነብር ህዝቢ ህይወት ምእንቲ ክረክብ፡ ብህይወት ከኣ ምእንቲ ኺነብርስ ብምሉእ ሓርነት ኪመላለስ፥ ንቕዱስ ሃቐናኡን ንጽቡቕ ፍቓዱን ከኣ ወሰን ከይግበሮ የድሊ።
ሓርነት ናይ ዕብየትን ናይ ክብረትን፡ ናይ ሓጎስን መሰረት ወይ ከኣ ክንፊ ኢዩ። ነፍሲ ወከፍ ሰብ ሓርነት ኪህልዎ፡ ብሓርነት ክነብር ይግባእ። ናይ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ሓርነት፡ ናይ ምሉእ ህዝቢ ሓርነት ኢዩ። ናይ ህዝቢ ሓርነት ከኣ፡ ናይ ነፍሲ ወከፍ ዜጋ፡ ሓርነት ይኸውን። ሓደ ሰብ፡ ወይ ከኣ፡ ሓደ ህዝቢ፡ ምንም እኳ ሃገር እንተ እትህልዎ ሓርነት ካብ ዘይህልዎ፡ ብሓርነት ከኣ፡ ካብ ዘይነብርስ፡ እታ ሃገር እንታይ ምጠቐመቶ?!
ሓደ ህዝቢ ንጥቕሚ ኻልኦት፡ ንኣገልግሎት ካልኦት እንካብ ዝነብር፡ ከመይ ኣቢልካ ሃገር ኣላቶ ኪብሃል ይከኣል? ሃገር እንተ እትህልዎ‘ሞ፡ ኣብታ ሃገሩ ሓርነት እንተ ዘይህልዎኸ፡ እታ ሃገር እንታይ ምጠቐመቶ? ኣብታ ሃገሩ ሓርነት እንካብ ዘይህልዎስ ሃገር የብሉን ማለት እዩ’ሞ፡ እቲ ህዝቢ’ቲ ብቐንዱ ህይወት የብሉን ማለትዶ ኣይኮነን? እወ ክቡራን መንእሰያት ደቂ ኤርትራ፥ ንሓርነት ድለዩዋ፥ ደሊኹም ርኸቡዋ፣ ብዝረኸብኩሙዋ ከቶ ኣይትስደዱዋ! መለኮታዊት ወይስ ኣምላካዊት ኢያድ እያ’ሞ ስገዱላ!
ሓደ ሰብ ምእንቲ ሃገሩ ተዋጊኡ፥ ተጋዲሉ፡ ሞይቱ ኺብሃል ከሎ ምእንቲ ሓርነት ማለትዶ ኣይኮነን? እወ! ሓርነት ናይቲ ክሳዕ ናይ መወዳእታ ነጥቢ-ደም ዝፈሶ፥ ምእንቲ ሓንቲ ሃገር ዚግባእ ውግእን ገድልን ትሕጃ ወይ ከኣ ውዑል ኢያ! ሓርነት ኣንጻር ባርነት ማለት ኢያ። ኣብ መንጎ ክልቲኤን ካልእ መንገዲ የልቦን። ሓርነት ዘይብሉ ወይስ ሓራ ዘይወጸ ሰብ፡ ጌና ኣብ ባርነት ዘሎ ሰብ ማለት ኢዩ። እወ ኣብ ናይ ዘይትምህርቲ ባርነት፥ ኣብ ናይ ስእነት ባርነት፥ ኣብ ናይ ከም ዝደሌኻ ምምልላስ ዘይምኽኣል ባርነት፥ ኣብ ናይ ዕዮ ምስኣን ባርነት፥ ኣብ ናይ ከም እተራእየካን ከምእተበርሃካን ዘይምሕሳብን ዘይምእማንን ዘይምጽሓፍን ዘይምዝራብን ባርነት ኣርዑት፡ እተቝርነ ሰብ ማለት ኢዩ።
ሓርነት ማለት ግና፡ ክቡራን መንእሰያት ደቂ ኤርትራ፥ ዝደሌኻ ምሕሳብ፡ ቃሕ ዝበለካ ምግባር፡ ከም ዊን ዝበለካ ምዝራብን ምምልላስን ማለት ከም ዘይኮነ፥ ሓርነት ማለት ወይስ ናይ ሓርነት ሕጊ ድማ… “እቲ ኣብ ልዕሌኻ ኽገብርዎ ዘይትደልዮ ነገር ኣብ ልዕሊ ካልኦት ኣይትግበር። ኪገብሩልካ እትደልዮ ነገር ከኣ ንኻልኦት ግበረሎም!” ዚብል ሕጊ ከም ዝኾነ፡ ኣጸቢቕኩም ትፈልጥዎ ኢኹም እሞ፡ ብዛዕባ እዚ’ኳ ክጽሕፈልኩም ኣይመድለየን።
እምበኣርከስ ናይ ካልኦትን ንኻልኦትን ኣይትኹኑ። ካብ ማእከልኩም መራሕቲ ግበሩ። ብደቂ ላምኩም ተመርሑ። እቶም በእምሮን ብትብዓትን ብደግነትን ብቕዉም ነገርን ብጽቡቕ ኣካይዳን ዝሓሹ ኣሕዋትኩም ይምርሑኹም። ጎይታ ወይስ ዋና ዚኾነኩም ወይስ ዚኾኑኹም ከቶ ኣይትድለዩ።
ናጽነትን ሓርነት ክልቲኤን ዳርጋ ሓደ ኢየን። ናጽነት ምርካብ ማለት ካብ ወጻእተኛ፡ ወይስ ካብ ባዕዳዊ ስልጣን፡ ምንጋፍ ማለት ኢዩ፣። ሓርነት ምርካብ፡ ወይስ ሓራ ምውጻእ ማለት ከኣ፡ ካብቲ ውሽጣዊ ጎይታኻ ተናጊፍካስ ብዝመሰለካ ኣነባብራን ብራህዋን ምንባር ማለት ኢዩ። እቲ ናጽነት ዝደሊ ሰብ፡ እቲ ሓርነት ዝደሊ ኢዩ። ናጽነት ዚደሊ፡ ሓርነት ግና ዘይደሊ፡ ወይስ ግዲ ናጽነት ደኣ’ምበር ግዲ ሓርነት ዘይብሉ ሰብ፡ ናጽነት ዝደሊ ወዲ ናጽነት ኪብሃል፡ ከቶ ኣይከኣልን፣
ኣይግባእን ከኣ፣ ናጽነትን ሓርነትን ዘይብሉ ህዝቢ ሃገር የብሉን። ሃገር ናይ ሰብ ቤትን ሓዳርን ኢያ’ምበር ናይ ባሮት ደንበ ኣይኮነትን።
ህዝቢ ኢዩ ስልጣን ዝህብ፣ ህዝቢ ድማ ኢዩ ስልጣን ዜግድፍ። ንስልጣን ኢሉ እተወልደ ወይስ እተፈጥረ ሓደ’ኳ የልቦን። እቲ ጻድቕን ቅዱስን ፈጣሪ፡ ኣድላውን ዓማጸኛን ኣይኮነን። ንሰብ ካብ ሰብ ዜብልጾስ ኣእምሮን ቅውም ነገርን ጥራይ ኢዩ። ኣቦታትኩም ‘በዓል ቆጽሊ፥ ‘ሹም ኣሕዋት’፡ ዚብሃሉ ሰባት፡ እናመረጹ ኢዮም ዝምርሑን ዚናበሩን ዝነበሩ። ነዚ ኣቦታትኩም ዝሓደጉልኩም ቅዱስ ውርሻ እዚ፡ ከይተጥፍእዎ ወይስ ከይተበላሽውዎ፡ ተጠንቐቑ!
ሓርነት ናይ ፈጣሪ ህያብ እያ። ፈጣሪ ንነፍሲ ወከፍኩም ሓራ ገይሩ እዩ ፈጢሩኩም ዘሎ’ሞ፡ ፈቲኹም ወይስ ዓሺኹም ኣብ ኣርዑት ባርነት ኣይትቆረኑ። እወ ሓራን ደቂ ሓርነትን ኢኹም እሞ፡ በጀካ ነታ ሃገርኩምን ኣምላኽኩምንሲ፡ ንዝኾነ ይኹንን ካልእ እትህብዎ ጸብጻብ የብልኩምን።
ልዑል! ልዑል! ልዑል! እምልዑላን! እቲ ቅቡእ! እቲ ኣድሓኒ! እቲ ጸጋዊ እናበልኩም እተቀባጥርሉ ሰብ፡ ኣይሃልኹም፣። “እንሆልካ ገመድ ሕነቐኒ፥ እንሆልካ ካራ ሕረደኒ!” እናበልኩም፡ እትፈርሕዎን እትንቅጥቀጥሉን ሰብ፡ ኣይሃልኹም።
ግናኸ፡ ነቲ ባዕላትኩም ፈቲኹም ዘሰልጠንኩምዎ ስልጣን ኣኽብርዎ። ተኣዘዝዎ። ተኸተልዎ። ኣገልግልዎ። ኣብቲ ሓርነት ዘለዎ፡ ስርዓት ኣሎ። ምክብባር ሓድሕድን፡ ምኽባር ሕግን ኣሎ። “እቲ ሓርነትስ ንሓርነት ካልኦት ኣይዓግቦ!” ዚብል ሕጊ፡ ኣብታ ሓርነት ዝወጸት ሃገር፡ ነጊሱ ይነብር።
ጋዜጣ ሓንቲ ኤርትራ
5 መስከረም 1951
ቍ. 90
Chigray Kilil, on other hand, had failed to secure its independence after sacrificing over 1.5 million of its mercenary fighters in self declared mercenary wars. A one-legged slave is no better than a dead slave, therefore, independence for Chigray will remain a fleeting illusion to be pursued, but never attained. 