t001m38p3h813o2s6o561di58 ·
ምቅንጃዉ ስዕረት ጃንዳ ማለሊት
----
ስዕረት ጃንዳ ማለሊት ኣብ ክልላት ኣምሓራን ዓፋርን ዘይተዋሕጠሎም ሓይልታት ጥፍኣት፡ ነቲ ኣብ ባይታ ዘጓኖፎም ሰፍ ዘይብል ወተሃደራዊ ስንፈት ናብ ፖለቲካዊ ረብሓታት ንምቕያር ክሰርሑ ምቕናዮም ኩልና ተዓዚብናዮ ኣሎና። ብፍላይ ኣሜሪካ- ጃንዳ ማለሊት ብዝወሓደ ክሳራን ኣብ ዝሓጸረ ጊዜን ከቢድ ስዕረት ተጎልቢባ ክትጻጸይ ምርኣዮም ፍጹም ጎርዳዕ ከብልዎ ኣጊሙ ዘሎ ሓቂ'ዩ። ኣብ ዉሽጢ ክልተ ሰሙን መስመር ሚለ ኣዲስ ኣበባ ቖሪጽና ከተማ ኣዲስ ኣበባ ክንቋጻጸር ኢና ብዝብል ናይ ሕልሚ መብጽዓ ሌ/ጀ ጻድቃን ገ/ ትንሳኤ ዝሰኸሩ ልሂቃን ዋሽንግተን፡ ኣራት ኪሎ ተቖጻጺርና ኣሎና ዝብል ደወል ክድወሎም ክጽበዩ ምጽንሖም ናይ ዕዳጋ ምስጢር'ዩ። እንተኾነ ኩናት ዶብ ትግራይ በጺሑ ዝብል ዜና ኣእዛኖም ክሰምዓ ምግዳዶም፡ ክዉሕጥዎ ዘይክእሉ ዕረ ኮይንዎም ኣብ ከቢድ ተርባጽ ተሸሚሞም ይርከቡ። ካብዚ'ዩ ዝብገስ እምበኣር ስዕረት ከዳሚቶም ንምሽፍፋን ኣለዋ ንዝብሃላ ትካላት መራኸቢ ኣኽቲቶም ሰማይ ሰማይ ክበጽሑ ቐንዮም ዘለዉ። ዘይተጸበኻዮ ርኸብ ኣይ-መርገም ኣይ-ምረቓ ተባሂሉ ከም ዝተመሰለ፡ ዝወደቖም ወደቓ ተሓተትቲ ንምርካብ'ዉን ንመራሕቲ ቱርኪ ከጉባዕብዑን ንመንግስቲ ኢትዮጲያ ዝህብዎ ወተሃደራዊ ሓገዛት ደዉ ከብሉ ክጽዉዑ ቐንዮም ዘለዉ።
ካብዚ ምቅንጃው ስዕረት ጃንዳ ማለሊት ከይወጻና፡ መራኸቢ ብዙሓን ሃገራት ምዕራብ፡ ጃንዳ ማለሊት ስልታዊ ምትዕርራያት እምበር፡ ወተሃደራዊ ስዕረት ከም ዘይገጠማ ንምእማን ሰፊሕ ጎስጓስ ጀሚሮም ኣለዉ። ብፍላይ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ዝመርሕዎ ሓይሊ ዕማም ቐርኒ ኣፍሪቃ፡ ናብ ኩላተን ትካላት ሜድያ ኣብ ዝጸሓፎ ህጹጽ መልእኽቲ (Memorandum)፡ ኣብ ጉዳይ ኩናት ሰሜን ኣሜሪካ ናይ ቃላት ጥንቃቐ ክግበር ኣጠንቂቑ'ሎ። እዚ ማለት- "ምንስሓብ" ወይ ድማ Withdrawal እትብል ቃል ብብዝሒ ክትደጋገም ኣተሓሳሲቡ'ሎ። ነዚ ስነ-ሞጎት ድርዒ ንምሃብ'ዩ እምበኣር፡ ኣፈኛ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ሚስተር ኔድ ፕራይስ፡ ዕጡቓት ህ/ወ/ሓ/ት ካብ ክልል ኣምሓራን ዓፋርን ብወለንታ ምንስሓቦም፡ ንመስርሕ ሰላም ተስፋ ዝህብ'ዩ ክብል ዓይኒ ዘንቁር ዘረባ ክዛረብ ዝመረጸ።
ስዕረት ጃንዳ ማለሊት
-------
ከምቲ ኣቀናጀዉቲ ጃንዳ ማለሊት ከእምንዎ ዝፍትኑ ዘለዉ ዘይኮነ፡ ሓይልታት ፈደራል ኢትዮጲያ ንልዕሊ 2 ሰሙን ዝወሰድዎ በርቃዎ ጸረ መጥቃዕቲ፡ ጃንዳ ማለሊት ምሉእ ብምሉእ ተኸርዲና ኣብ ከቢድ ዲፕሎማሲያዊ መንቀራቕሮ ከም እትሽመም ኮይና'ያ። ካብ መዘዞ ተበጊሱ ምስቲ ብጭፍራ ዝመጸ ሓይሊ ጸሚዲ ንኮምቦልቻን ደሴን ዘጥቐዐ ሓይሊ ፈደራል፡ ኣብ ዉሽጢ 8 መዓልታት ከባቢታት ወልድያ ምብጽሑ፡ ኣብ ዉሽጢ ኣዘዝቲ ሰራዊት ጃንዳ ማለሊት ኣሰንባዲ መልእኽቲ ሰዲዱ'ዩ። ኣብዚ ደዉ ከይበለ፡ ንግንባር ጋሸና ኣፍሪሱ ላሊበያ ዝኣተወ ሓይሊ ፈደራል'ዉን፡ ምስቲ ናብ ወልድያ ዝግስግስ ዝነበረ ገዚፍ ሓይሊ ሰንሰለት ብምእሳር፡ ንኣላማጣን ኮረምን ክቆጻጸር ብምኽኣሉ፡ መራሕቲ ኣሜሪካ ሃንደበታዊ ናይ ዲፕሎማሲ ምንቅስቓስ ክገብሩ ኣገዲዱ'ዩ። ምናልባት ኣብ ዉሽጢ መራሕቲ ጃንዳ ማለሊት ዝፈጠሮ ከቢድ ጸቕጢ ኣብ ቃላት ኣፈኛ ጃንዳ ማለሊት ኣቶ ጌታቾዉ ረዳ ተነቢቡ'ዩ። "ኣሜሪካ ጠሊማትና'ያ" ክብሉ ዝተገደዱ መራሕቲ ጃንዳ ማለሊት፡ ማእከል ክፍሊ ስለያ ኣሜሪካ ኢትዮጲያ ድሮን ዕጥቂ የብላን ዝብል ገምጋም ናብ መራሕቲ ጃንዳ ማለሊት ኣሕሊፉ ምንባሩ፡ ኣብ መራሕቲ ጃንዳ ማለሊት ሓያል ቑጥዐ ፈጢሩ'ዩ። ሌ/ጀ ጻድቃን ገ/ ትንሳኤ ኣብ ቲቪ ትግራይ ተጠሊዑ "ኩናት ተዛዚሙ'ዩ፡ ምስ መን ኢና እንዛተ" ክብል ምቕሳቡ'ዉን፡ መራሕቲ ጃንዳ ማለሊት ብሰንኪ ሓበሬታ ኣሜሪካ ከም ዝተታለሉ ዘርኣየ ጭቡጥ ኣብነት'ዩ ኔሩ።
ሰናርዮ 1
----
ኣሜሪካ ምስ መራሕቲ ጃንዳ ማለሊት ብምምኻር ክትወስዶ መሪጻ ዘላ መገዲ፡ ነቲ ስዕረት ናብ ረብሓኻ ምቕያር ዝብል'ዩ። ኣብዚ ሰራዊት ትግራይ ንሰላም ክብል ካብ ክልል ኣምሓራን ዓፋርን ኣንሳሒቡ ብምህላዉ፡ መንግስቲ ኢትዮጲያ ሰላም ተቐቢሉ ሰራዊቱ ናብ ትግራይ ካብ ምእታዉ ክትቑጠብ ዝጠልብ ጎስጓስ ተጀሚሩ'ሎ።
ሰናርዮ 2
------
ሰራዊት ጃንዳ ማለሊት ናብ ትግራይ ምስሓቡ፡ ሓይልታት ኣምሓራ ሃንደራእ ኢሉ ናብ ትግራይ ክኣቱ'ዩ ዝብል ገምጋም ወሲዶም ምህላዎም ተፈሊጡ ኣሎ። እዚ ማለት ኣሜሪካ ኣብ ትግራይ "ጽንተት" ይፍጸም ኣሎ ዝብል ጎስጓስ ብምዉሳድ፡ ዓለም R2P (Right to Protect) ዝብል ፖሊሲ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ክወስድ ንምግዳድ ዝተሓንጸጸ ስልቲ'ዩ ዘሎ። ነዚ ንምትግባር- ጃንዳ ማለሊት ሬሳታት እቶም ኣብ ክልል ኣምሓራን ዝሞቱ ሰራዊታ ጓሪታ ኣብ ትግራይ ክትጽፍጽፎም ከም ዝጸንሐት ምስጢራዉያን ሰነዳት ኣቃሊዖሞ ኣለዉ።
ልሂቃን ዋሽንግተን፡ መራሕቲ ጃንዳ ማለሊት ኣብ መራኸቢ ብዙሓን ወጺኦም ጎስጓስ ክጅምሩ ብዝገበርዎ ጸቕጢ መሰረት ሌ/ጀ ጻድቃን ገ/ ትንሳኤ ኣብ ቢቢሲ ወጺኡ፡ "ሕጂ ንዘተ ተዳሊና ኣሎና" ክብል ምስምዑ፡ ነታ ኣብ ቐዳመይቲ ሰናርዮ ተቐሚጣ ዘላ ነጥቢ እተደርዕ'ያ። ምቅንጃዉ ስዕረት ከም ስራሕ ወሲዶም ክሰርሑ እንርእዮም ዘሎና ጋዜጠኛታት ምዕራብ'ዉን ነቲ ጃንዳ ማለሊት ኣብ ባይታ ዝወረዳ ዘሕፍር ስዕረት፡ ንሰላማዊ ዘተ ዓሊሙ ዝተኻየደ ምትዕርራይ ሰራዊት ምንባሩ ንዓለም ንምእማን ሙዃኑ ድሮ ተኸሺሑ'ሎ።
ስትራተጂካዊ ዉሳነ መንግስቲ ኢትዮጲያ
------
መንግስቲ ኢትዮጲያ- ኣብ ጉዳይ ምቅንጃዉ ስዕረት ጃንዳ ማለሊት ጅሆ ከይተታሕዘ፡ ስልታዊ ዲፕሎማሲያዊ ጸወታ ጀሚሩ ምህላዉ ቐ/ሚ ኢትዮጲያ ዶ/ ኣቢ ኣሕመድ ዓሊ ገሊጹ ኣሎ። ብመሰረት እቲ ተወሲዱ ዘሎ ስልታዊ ምትዕርራያት
1- ዲፕሎማሲያዊ መንቀራቕሮ ሃገራት ምዕራብ ብግቡእ ኣለሊኻ፡ ዕዉር ወተሃደራዊ ስጉምቲ ካብ ምዉሳድ ምቑጣብ።
2- ካብ 04 ሕዳር 2020 ጀሚርና ከም ዝተሞከሮ፡ ቐዳመይቲ ጥይት ዘይምቱኳስን ጃንዳ ማለሊት ቐዲማ ወተሃደራዊ ዕንደራ ከም እተበግስ ምግባር ዝብል ስልቲ ከም ሕርያ ተወሲዱ ኣሎ። እዚ ምስቲ ጃንዳ ማለሊት ኣብ ወልቃይትን ሑመራን ክትገብሮ ጀሚራ ዘላ ምንቅስቓስ ኣእቲኻ፡ ጸላኢ ቐዲሙ ናይ ነብሰ ቕትለት ጸወታ ከም ዝጅምር ምግዳድ ሙዃኑ ምግንዛብ ኣድላይ እዩ።
3- ኣብ ትግራይ "ጽንተት" ይፍጸም ኣሎ ዝብል ሞጎተ ንምድራዕ፡ ኣብ ትግራይ ክጽፍጸፍ ዝጸንሐ ሬሳታት ሰራዊት ጃንዳ ማለሊት ኣብ ግምት ኣእቲኻ፡ ሓይልታት ፈደራል ኢትዮጲያ ንትግራይ ኣብ ምሉእ ከበባ ኣእቲኻ እታ ናይ ጸወታ ኩዑሶ ናብ ጃንዳ ማለሊት ምድርባይ፡ እታ ዝበለጸት ስልቲ ሙዃና ተገምጊሙ ኣሎ። በዚ መሰረት- ጃንዳ ማለሊት ኣብ መንቀራቕሮ ተኸርዲና ህዝቢ ትግራይ ክትሕዞ ፍጹም ስለ ዘይከኣል፡ እቲ ጸወታ ናብ ህዝቢ ትግራይ ከም ዝግደፍ ምግባሩ፡ እቲ ዝበለጸ ስልቲ ኮይኑ ኣሎ።
4- ኣሜሪካ ንኤርትራ ወጢጣ ኣብዚ "መፈንጠርያ" ንምእታዉ እትገብሮ ዘላ ጸወታ ኣብ ግምት ኣእቲኻ፡ ዋላ ዉን ሰራዊት ጃንዳ ማለሊት ብዛላምበሳን ሑመራን መጥቃዕትታት እንዳ'ፈጸመት ስጉምቲ ዘይምዉሳድ ተመሪጹ ኣሎ። እዚ ማለት- ኣሜሪካ ነዚ ኩናት ዞባዎ መልክዕ ንምትሓዝ፡ ህላወ ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ትግራይ ከም ቐንዲ ስልቲ ወሲዳቶ ምህላዋ ኣብ ግምት ምእታዉ ኣገዳሲ ስለ ዝኾነ'ዩ። በዚ መሰረት- ትግራይ ኣብ ከበባ ኣእቲኻ፡ ኩሉ ዓይነት ተጻብኦ ምጽማም ኣዝዩ ኣገዳሲ ኮይኑ'ሎ። እዚ ማለት ህዝቢ ትግራይ ምስ ጃንዳ ማለሊት ፍጥጥ ክገብር ግድን ሙዃኑ ምፍላጥ እዋናዊ ገምጋም'ዩ።
ኣብ መደምደምታ- ንዉራዩ ኣእዳዉ ሓጺቡ ዝኣቱ ሓየት ህዝቢ ኤርትራ፡ ብምቅንጃዉ ጃንዳነት ዝልለዩ ሓይልታት ንልዕሊ 1 ዓመት ዘካየድሉ ዛርዩ ዘይነጽፍ ተጻብኦን ክሳድ ተሓነነቕን ዘፍ ኣቢሉ፡ ንድህሎ ቃላቶም ልክዕ ከም ካብ ቐዳድ ገረወኛ ዝምጩ ዕሩብ ቃና ፋም-ፋም ብምባል፡ ብብልሒ ንዝዘርእዎ ሸረኻ ሽርሕታት በጣጢሱ ኣብ ድርኩኺት ዳግማይ 1991 ሰሪሩ ይርከብ። ታሪኽ ደግሲ እንክመስል ይደጋገም ከም ዝበሃል፡ 80 ዓመታት ብተረተር ዘካየድዎ ጥምጥም፡ ከብሒ ናጽነት ኤርትራ ፈንቂሉ ክኸይድ'ኳ ዓቲቦም እንተሰርሑ፡ እንሆ ሳላ ትጉህ ስራሕ 20 ዓመታት ኩሉ ፈተናታቶም ልክዕ ከም ኣብ በረድ ዝተጻሕፈ ቓላት ናብ ማይ ተቐይሩ'ሎ። ካብ 04 ሕዳር 2020 ጀሚርካ፡ ኣሜሪካ እትመርሐን ሃገራት ምዕራብ ነቲ ብጃንዳ ማለሊት ኣብ ልዕሊ ሰሜን እዚ መጥቃዕቲ ብምግባር ዝጀመረ ኩናት፡ ኤርትራን ኢትዮጲያን ንነዊሕ ዓቂደን ዝጀምርኦ ኩናት ኣምሲለን ቕብኣ ንምቕባእ 24 ሰዓት 7 መዓልታት ብዘይምቁራጽ ክሰርሓ ጸኒሐን ኣለዋ። ብፍላይ ምምሕዳር ባይደን፡ ኣለዋ ዝበሃላ ናይ ስለላ ትካላቱን ናይ መራኸቢ ብዙሓን መሓዉራቱን ብምኽታት፡ እቲ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ኢትዮጲያ ዘጋጠመ ናይ ቅልዉላዉ ክስተት፡ ብፍላይ ብመንግስቲ ኤርትራ ዝዝወር ከምስል ህርዲግ ክብል ተራእዩ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ'ዉን ነቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተፈጸመ ናይ ሚሳይላት መጥቃዕቲ ካብ ዓይኒ ማሕበረሰብ ዓለም ንምኽዋል ከቢድ ናይ ጸለመ መጥቃዕትታት ፈጺሙ'ዩ። ኤርትራ ሕጊ ዓለም ዘፍቅደላ ናይ ነብሰ-ምክልኻል መሰላት ንምግፋፍ'ዉን ዓለም ኣኽቲቱ ኣብ ባይቶ ጸጥታ ዓለም እግራን ኢዳን ክኣስር ሃቂኑ'ዩ።
ኣብ ሰነ 2021 መንግስቲ ኢትዮጲያ በይንኣዊ ናይ ቶኽሲ ምቁራጽ ዉሳነ ብምዉሳድ ካብ ክልል ትግራይ ሰራዊቱ ጠቕሊሉ ድሕሪ ምዉጽኡ'ዉን፡ ምምሕዳር ባይደን ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝጸንሖ ቐጻይ ኣረኣእያታት ብዓዉታ ክገልጾን ነቲ ብጃንዳ ማለሊት ኣብ ልዕሊ ህዝብታት ኣምሓራን ዓፋን ዝፍጸም ዝነበረ ኢ-ሰብኣዊ ገበናት ንምቕባር፡ ስምን ምስልን ህዝቢ ኤርትራ ብተደጋጋሚ እንዳ'ጸዉዐ ክቀናጆ ተራእዩ እዩ። እቲ ምንህሃር ኣብዚ ደዉ ከይበለ ሓደ ካብ ሓንጸጽቲ ፖሊሲ መንግስቲ ኣሜሪካ ሰነተር ብራድ ሸርማን፡ ሓይሊ ባሕሪ ኣሜሪካ ናብ ኤርትራ ዝኣቱን ዝወጽእን ኣቕሓ ኣብ መጻብብ ባብ ኢል መንደብ (ወሽመጥ ዓደን) ክዓግት ከም ዘለዎ ክሓትት ተሰሚዑ። ከምኒ ኒዉዮርክ ታይምስ፡ ሲኤንኤን፡ ቪኦኤ ዝኣመሰላ መሓዉራት መራኸቢ ብዙሓን ኣሜሪካ'ዉን ነቲ ብጃንዳ ማለሊት ኣብ ክልላት ኣምሓራን ዓፋርን ዝፍጸም ዝነበረ ከቢድ ገበናት ሽፋን ጉልባብ ንምሃብ፡ ብዘይዕረፍቲ ስምን ምስልን ኤርትራ ንምዱዋን ክጽዕቱ ሰኒድና። ድምር እኩብ ናይዚ ቐጻይ ፖሊሲታት መንግስቲ ኣሜሪካ'ዩ እምበኣር፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ኢትዮጲያ ቕልዉላዉ ተጋዲዱ፡ ሰላምን ምርግጋእን ጸኒቱ እንርእይ ዘሎና።
ከም ዝዝከር ፍሉይ ልኡኽ መንግስቲ ኣሜሪካ ኣምባሳደር ጀፍሪ ፈልትማን ናብ ኣስመራ ዑደት ብምግባር ምስ ፕ/ት ኢሰያስ ኣፎርቂ ርክብ ኣካይዱ ኔሩ'ዩ። ኣብቲ ዝርርብ- መንግስቲ ኤርትራ ብንጹር፡ ስርዓታት ኣሜሪካ ኣብ ልዕሊ ጃንዳ ማለሊት ዝሓዝዎ ዘይሚዛናዊ ገምጋማት ኣብ ልዕሊ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጲያን ከቢድ ዕንወት ኣኸቲሉ ምህላዉ ኣብሪህዎ'ዩ። ብፍላይ ንዝሓለፈ 20 ዓመታት፡ ኣሜሪካ ምስ ጃንዳ ማለሊት ጸሚዳ ከተካይዶ ዝጸንሐት ሓደገኛ ምትእትታዋት፡ ኣብ ዞባ ቐርኒ ኣፍሪቃ ከቢድ ሓደጋ ፈጢሩ ምህላዉ ብግልጺ ኣቐሚጥዎ'ዩ። እንተኾነ- ኣሜሪካ ካብዚ ጌጋታት ከይተኣረመት፡ ሒዛቶ ዝጸንሐት ቐጻይ ፖሊሲታት ብሓይሊ ክትደፍኦ እያ ተራእያ። ፍሉይ ልኡኽ መንግስቲ ኣሜሪካ ኣብ ዞባ ቐርኒ ኣፍሪቃ ኣምባሳደር ፈልትማን ኣብ ቱርክን ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ኣብ ዝገበሮ ዑደት፡ መንግስቲ ኢትዮጲያ መሳርያ ንኸይሽየጠሉ ጸቕጥታት ጌሩ ጥራይ ዘይኮነ፡ እተን ሃገራት ምስ ኤርትራ ዘለወን ዝምድና ንኽበትካ ጠሊቡ'ዩ። እዚ መቐጸልታ ናይቲ ኣሜሪካ ንጃንዳ ማለሊት ክትህቦ ዝጸንሐት ዘይጽንቀቕ ሓገዛት'ዩ።
ጉዑዞ 20 ዓመት ዘመስከሮ ሓቂ እንተኔሩ፡ ዝሓለፉን ዘለዉን ስርዓታት ዋሽንግተን፡ ኣብ ልዕሊ ናጽነት ኤርትራ ፍጹም እምነት ከም ዘይብሎምን ሕጂ'ዉን ልክዕ ከም 50ታት፡ ካብ ናይ ግብትና ሸዉሃት ክናገፉ ድሌት ይኹን ዉጥን ኣብ ሓንጎሎም መጺኡ ከም ዘይፈልጥን'ዩ። ብፍላይ ኣብ ዝሓለፉ 4 ኣዋርሕ ዝሰማዕናዮ ናይ ኣይትሓዙና ጨፈራ ዳርጋ መስደመም'ዩ ኔሩ። ኩናት ደዉ ኣብሉ ክበሃል ከም ዘይጸንሐ፡ ህዝብታት ኣምሓራን ዓፋርን ብመዳፍዕ ክጭፍጨፍ ዝረኣየት ዓለም፡ ኣፋን እዝናን ዓፊና ብምሓዝ፡ "ኣይስምዕን" ክትብል ኢና ሪኢና። ጃንዳ ማለሊት ካብ ዶብ ትግራይ ወጺኣ ልዕሊ 400 ኪ/ሜ ዝኣቱ መሬት ካልኦት ህዝብታት ክትሕዝ እንከላ፡ ዋላ እታ ተሓላቒት ሰብኣዊ መሰላት፡ ሊቀ ካህን ሰላምን ምርግጋእን፡ ኣደ ዴሞክራስን ናጻ ሓሳብን ክትመስል መሬትን ሰማይን ከተጣብቕ ህርዲግ እትብል ኣሜሪካ፡ ሕጂ'ዉን ንስዕረት ጃንዳ ማለሊት ሸፋፊና፡ ዞባ ቐርኒ ኣፍሪቃ ናብ ቑልቁል ንምዉሳድ እጅገኣ ሰብሲባ ኣብ ስራሕ ምህላዋ ብግልጺ ምቕማጥ እዋን ዝጠልቦ ሓቂ'ዩ።
ዓወት ንሓፋሽ
ቴለግራም መደባትና ንምክትታል፦ https://t.me/DECFRD/1526
