Mereja.Forum

[Abe Abraham]

ዝኸበርካ ሓው ኣቶ መለኸት፡

ፍኖተ ጥበብ ትብል ኣርእስቲ ዝሓዘት ናይ መረጃ ፈትልኻ ብተገዳስነት እንዳ ኣንበብኩ እንከለኹ " ክንዲ ዝኾነ " ትብል ሓረግ ቅሩብ ጠጠው ኣቢላትኒ ።

ክፉእ ኣመል ንዘለዎ ሰብ ኣይትንዓቕ፥ ርእስኻ ካብኡ ከምዘይትሓይሽ ኣይትዘንግዕ። ኣብ ርእስኻ ገለ ጽቡቕ መንፈሳዊ ኃይሊ እንተቘጸርካ፡ ንሳቶም እውን ዚበልጹን ዚሓሹን መንፈሳውያን ኃይላት ኪህልውዎም ከምዚኽእል ሕሰብ። ንኣመላቶም ኵሉ ሰብ ዚፈልጦ ኪኸውን ከሎ፡ ኣመልካ ግን ኣብ ግዳም ዘይወጸ ብምሥጢር ዝተታኃዘ ክንዲ ዝኾነ ዚፈልጦ የብሉን። ከምኡ እውን፡ ናቶም መንፈሳዊ ኃይሊ ኅቡእ ኪኸውን ከሎ፡ ናትካ መንፈሳዊ ኃይሊ ግን፡ ፍሉጥ ከምዝኾነ ገይርካ ርኣዮ ኢኻ።

ሕቶይ ፥ ኣብ መንጎ " ስለ ዝኾነ (reason ? ) " ን " ክንዲ ዝኾነ ( concession ? ) " ን እንታይ ፍልልይ ኣሎ ? ብኣጠቓቕማ ዝምልከት ናይ " ክንዲ ዝኾነ " ትብል ሓረግ ካልእ ኣብነታት ኣሎካ ዶ ?

ናይ ትግርኛ "prepositions" , "adverbs "," linking words "
ኣብ ሓደ ዝእክብ መጽናዕቲ ደልየ ክረክብ ኣይከኣልኩን ። ንስኻ ብዛዕባ 'ዚ ኣርእስቲ እንታይ ትፈልጦ ኣሎካ ?

እናሻዕ ፡ ኩልሻዕ ፡ ኡንኮ ፡ ንስክላ ፡ ግደ ሓቂ ፡ ....ወዘተ .... ትግርኛ !!!!!!!!

[sarcasm]

ዝኸበርካ ሓው ኣቶ መለኸት፡

ፍኖተ ጥበብ ትብል ኣርእስቲ ዝሓዘት ናይ መረጃ

Abe, እዛ "መረጃ" ደኣ ትግርኛ ዲያ? ሓበሬታ'ያ ትበሃል መስለኒ

[Temt]

Abe,
it is okay to use dialects for we have groups that use some dialects different from what I call the standard (mainstream) Tigrinya (Tigrigna). It is natural for the people who live in certain boundary areas, for example, to use some accented (words & phrases) that may be different than the majority of Tigrigna speakers.
That said, in my opinion, you have been lenient with our brother's style of Tigrigna writing (and presumable speech). Frankly, I have a hard time reading his "Tigrigna" writing for he seems to use some geez alphabets (considered redundant) in Eritrean Tigrigna. And many of the types of words and phrases he uses seem to be a mixture of Geez, Amharic, Tigrigna, and "Agamigna" (my word).
I am sure his posting is worthwhile. But I am too lazy to sift through what he writes to get the jest of the matter.

PS
I noticed sarcasm's comment above about the word "መረጃ". I agree with him "መረጃ" is not Tigrigna. "ሓበሬታ" is the correct word. ንእግረ መገደይ ከኣ፡ "መሪሕነት" ደኣ'ምበር "ኣመራርሓ" ኣይበሃልን!

[Meleket]

Abe Abraham ገለ ሕቶታት ክንዲ ዝሓተትካኒ ከም ርድኢተይ ክምልሽ።

"ክንዲ ዚኾነ"ን "ስለ ዝኾነ"ን ብዙሕ ፍልልይ ዛለዎም ኣይመስለንን። ኣብነታት ካብ ናይ ትግርኛ ጸሐፍቲ ኣሰንየ፡ ንአንፈይ ገለ ሓበሬታ ኣብ’ዚ ኣብ ቕርዓት “መረጃ” ፈይ ከብል ኢየ።

ብተክአ ተስፋይ ዝተሰናደወት “መዝገበ ቃላት ትግርኛ” ነታ “ክንዲ” ትብል ቃል 3 ትርጕማት ሂባታላ። ነታ ሣልሰይቲ አስተውዕለላ።
ክንዲ መ.ዋ፣ 1. ኣብ ቦታ ናይ፣ ኣብ ስፍራ ናይ መተካእታ፣ ኣሰያ፣ ፎጐሎ፣ መባድልቲ - ክንዲ ሓውኻ ንስኻ እቶ፣ ኣብ ክንዲ ሓዉ ንሱ መጺኡ ኣሎ።
2. መጠን ንምሕባር ወይ ንምፍላጥ ዚዝውተር፣ ማዕረ፣ ልክዕ፣ ተመጣጣኒ ናይ - ቍመቱ ክንድ’ቲ ሓዉ ይኸውን።
3. ስለ፣ ነገር ብምግባር ምኽንያት - ክንዲ ዘዀለስኩ ኢደይ ተነኸስኩ (ምስላ)

እቱይ ትርጉማት እዙይ ክንዲ ዝኾነ፡ ነቱይ ኣብ ላዕሊ ጠቂስካዮ ዛሎኻ ሓሳብ ኣባ ተስፋልደት ኣባይ’ዉን እንተደሊኻ ን“ክንዲ ዝኾነ” ብ“ስለ ዝኮነ” ተኪእካ ቍምነገሩ ክትነቦ ትኽእል።

ኣብ ሓደ መዝገበቃላት ግዕዝ “ዝምድና ግእዝ ምስ ትግርኛ” ኣብትሕቲ ዚብል ኣርእስቲ ነዘን ሓሳባት ነቢበ።

ኣባ ኣጎስጢኖስ ተድላ ኣብ ናይ 1995 ዓ.ም.ፈ. ናይ ሰዋስው ትግርኛ መጽሐፎም ከምዙይ ይጽሕፉ፦ “መሠረት ግዕዝ በናቝርና ንትግርኛ ሐዲስ መሠረት ክንገብረሉ ቢልና እምብዛ ክንሀጽጽ ከምዘይግባኣና ክንዲዝፈለጥና ኢና “ኦሪት ተሪፉ ወንጌል ተጻሒፉ” ቢላቶም ቋንቋ ግዕዝ ትሩፍ ካብ ኮነ ንትግርኛ ዝዐብሰሉ የብሉን ዝብሉ ባህላቶም ኣብ ጊጉይ መሠረት ተጸጊዑ ከም ዘሎ አይስሐቱ። ብኢደ ወነኖም እውን እዙይ ይትረፍ እዙይ ይኅለፍ እናበሉ ፊደላት ክጐናድቡ አይድፈሩ. . . ።” . . . ፊደላትና ኵላቶም ታሪካዊ መፈጠርን ኣመጻጽኣን ተልእኮን ከም ዘሎዎም ዘይምስሓት። ኣየናይ ናይ ግእዝ ፊደል ነየናይ ናይ ዐረብኛ ወይ ናይ ሱርስት ወይ ናይ ዕብራይስጥ ፊደል ይትክእ፡ ኵሉ ተታሪኹን መመንገዱን ኣሎዎ። . . . በብድርብ ዚኸዱ ፊደላት (ሀ፡ሐ፡ ኅ፡ ሠ፡ ሰ፡ ጸ፡ ፀ) ያኢ ተረኺቦምስ እቱ ሐደ ይኣኽለና እቱ ካልእ ግን ይትረፍ ዚብሉ ኣሎው። ናይ ታሪኽ ቅዱስ ቅንእን ባህግን ዘይብሎም ምዃኖም የርእዩ። . . . ተጸጋብ ድኣ እዩ እምበር፡ ፊደላት ኪህልዉኻስ ሐደ ዐቢይ ስጕምቲ ንቕድሚት ኮይኑ ዝጸንሐዶ ኣይኮነን? ፊደላት ኪህልውኻስ ሐደ ዐቢይ ምዕባለን ዕድልንዶ ኣይኮነን? እሞኸኣ ክሳብ ክንድዙይ ዚኣክል ነገር፡ ክንዲ ንብረት ህዝቢ ዝኣክል፡ ብዘይ ውከሳ ድልየትካ ምግባር ድፍረትን ድርቅናንዶ ኣይኮነን? ፊደላት ማለት ባህልን መንነትን ናይ ሕዝቢዶ ኣይኮነን? እዙ ዝተወሰኑ ፊደላት ይትረፉ ዚብሀል፡ ቀይዲ በተኽ ዝኾነ ተግባር እዙይ ኪተርፍ ይግባእ። . . .” ይብሉ ደራሲ እቱይ መዝገበ ቃላት፡ ኤርትራዊ ኣቦ ኣቶ ገብረእግዚእ ኣድኃኖም።

ንአንፈይ ወይ ንእግረ መገደይ ነዛ ኣብ ላዕላ ዛላ ጽሕፍቲ ብኻልእ አገባብ (ብኣጸሓሕፋ ‘ፍኖተ ጥበብ’) ከምዡይ ገቢረ ክጽሕፋ እኽእል
“ . . . “መሠረት ግዕዝ በናቝርና ንትግርኛ ሐዲስ መሠረት ክንገብረሉ ቢልና ክንሀጽጽ ከምዘይግባኣና ዝፈለጥና ክንዲ ዝኾና ኢና “ኦሪት ተሪፉ ወንጌል ተጻሒፉ” ቢላቶም . . . ”

ምእንቲ ብዛዕባ “ኣውራጃዊ ትግርኛ” ገሌና ከምንብሎ ድማ “ላሕጃ” ሓንቲ ጽሕፍቲ ክንድርጕሕ፡ ምሉእ ትሕዝቶ “ዝምድና ግእዝ ምስ ትግርኛ” ንካልእ እዋን ይጽንሓልና።

ኣውራጃዊ ትግርኛ።

ካብ ኣውራጃ ናብ ኣውራጃ ዚፈላለ ኣዘራርባን ቃላትን ኣሎ። ኣየናይ ይበልጽ ቢልካ እንክተነ/ጻጽሮ፡ ተቐዳዲምካ ንናይ ኣውራጃካ ብሉጽ ገቢርካ ምርኣይ፡ ዘይናይ ኣውራጃኻ ምንቃፍን ምንዓቕን ዕሽነት ኢዩ። ዝበለጸ ንምፍላጥ ከስ፡ ብናተይ - ናትካ ዘይኮነስ፡ በዙ ዚስዕብ ሕግታት ምምርማሩ የድሊ። እዙይ ይበልጽ ቅድሚ ምባል፡ ነዙ ዚስዕብ ነገራት አስተውዕል።

ሀ) ትግርኛ ካብ ግዕዝ ዚውለድ ቋንቋ ኢዩ፡ በዙ ምኽንያት ዙይ፡ ካብ ግዕዝ ዚኢመጽእ ቃላት ዱልዱል መሰረት ከምዘሎዎ ዘይምርሳዕ።
ለ) ቋንቋ - ትግርኛን ቋንቋ - ግዕዝን ክልተ ፍሉይ ቋንቋታት ከምዝኾነውን ዘይምርሳዕ። ምእንትዙይ፡ ካብ ግዕዝ ዚመጽእ ጥራሕ ዝበለጸ ገቢርካ ምርኣይ፡ ጌጋ ኢዩ።
ዝበለጸ ዚበሃል ከስ ከመይ ዝበለ እዩ፧
ሀ) ዚበዝኁ ዚዛረቡሉ፤
ለ) ካብ ግዕዝ መሰረት ዘሎዎ፤
ሓ) ምስዚበዝኅን ዝቐለለን ናይ ሰዋስው መንገዲ ዚሰማማዕ።

ነዙ ሠለስተ መፍተኒ ሒዝካ ንሓደ ቃል ወይ ኣዘራርባ እንክትምርምር፡ ዚዛረቡሉ ማዕረ ወይ ዳርጋ ማዕረ እንተኾኑ፡ ግዕዝ ምጥማት፡ ክልቲኡ ብግዕዝ ዚርከብ ወይ ክልቲኡ ካብ ግዕዝ ዘይመጽእ እንተኾነ፡ ብናይ ሰዋስው መንገዲ ጸገም ዘየምጽእ ምምራጽ።

እዙ ንሰዋስው ዚርኢ ሣልሳይ መፍተኒ፡ ሽሕዃ ኣብ መወዳእታ እንተተቘጽረ፡ ብዙኅ ቁምነገር ዘሎዎ ኢዩ። ትግርኛ ብመጻሕፍትን ብናይ ሰዋስው መንገድን፡ ኣብ መጀመርታኡ ኢዩ ዘሎሞ፡ ብዙኅ ጊዜ፡ ብግዕዝ ወይ ብናይ ገሊኦም ኣዘራርባ (ዝወሓዱኳ እንተኾኑ) ጸግዒ ዘሎዎ እንኪኸውን፡ ነቱ ዚበዝኅ ልማድ ዕም/ጽ ኣቢልካ፡ ነቱ ስሩዕ መንገዲ-ሰዋስው ዘሎዎ ምምራጽ ዝበለጸ ኢዩ። ንኣብነት ዚኸውን፡ በዙ ሓሳብዙይ ዝተመርጸ፡ ኃያሎ ኣብነታት፡ ሓሓሊፉ ኣብዙ ሰዋስውዙይውን ይርከብ (ከም፤ መጽአ፡ ገቢሩ፡ ነቢሩ፡ ሰቢሩ)።

ከምኡውን ብዙኅ ምስጢር ዝሓዘ ቃላት ገዲፍካ፡ ሓደ ፍሉይ ምስጢር ዘሎዎ ኣውራጃዊ ቃል እንኪርከብ ዝበለጸ ኢዩ። ንኣብነት “እንከሎ” ገዲፍካ = ክነሱ፤ “በዓል” ወይ “መዓል” መን ገዲፍካ = እንመን።

ዕዮ።- ገሊኡ ኣውራጃዊ ቃላት ረኺብካ፡ በብኣውራጃኡ ከመይ ከምዚበሃል ፈሊጥካ፡ በቱ ዝበልናዮ ኣተሓሳስባ መርሚርካ፡ ዝበለጸ ኣየናይ ከምዝኾነ ክትፈልጥ ፍተን። [ሰዋስው - ትግርኛ። ፩ይ መጽሓፍ ናይ ቃላት ሰዋስው ክሳብ ስሩዕ ረባሕታ - ኣ.ማ.ሓ. (ኣባ ማቴዎስ ሓጎስ) - ናይ ምሕተም ትምህርቲ - ፍራንቸስካና - ኣሥመራ ፲፱፻፶፩ ገጽ ፵፮ -፵፯]

እዡይ ኩሉ እንታይ ንማለት ኢዩ፣ ቋንቋ ይልቓሕ የለቕሕ ይውለድ ይዓቢ ይመውት ድማ፣ ንሕና ንቋንቋ ኣቦታትና ብዝተኻዕለና ክንዕቕብ ንጽዕር ኣሎና። ቃላት ኣምሓርኛ፡ ዓረብ ጥልያን ኣብ ቃላትና እንተተረኽበና ውጽኢት ታሪኽ ሃገርና ኢዩ’ሞ አይግረመና። ቋንቋና ቋንቋ ትግርኛ ምስ ቋንቋታት ዝተፈላለዩ ኣህዛብ፡ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ኣብ ከባቢ ቀይሕ ባሕሪ ከምኡውን ካብኡ ሓሊፉ ምስ ኣብ ቋንቋታት ኣዕራብን ቋንቋታት ማእከላይ ምብራቅን ቋንቋታት ዓለምን እናተዋስበን እናተመላለዐን ዚመጸን ዚኸይድን ምኳኑ ኣይንዘግዕ።

ኣብ መጨረሽታ ዘመሓላልፎ መልእኽቲ ““ምእንቲ ምዕቓብን ምድንፋዕን ቀቋንቋና ‘ንኽተት’”!”!