Jenay Ghebregherghish Ghebremariam
ዝብኢ፣ ጉልበትን ሓይልን እኳ እንተሃለዎ ግና ጃጃዊ እዩ። ዝብኢ ብተለምዶ ህሩፍ፣ ሃንጎሊማ ዝብልዎ’ኳ እንተኾነ፣ ዝብላዕ ሃድን እንተረኺቡ ግና በይኑ ዘይኮነስ
ኢሉ የሕዋቱ ብጾቱ ጸዊዑ’ዩ ዝበልዕ።እንጉይ..ህንጉይ..ንጉይ..ጉይ
ተኣኪቦም እናበልዑ እንከለው ግና፣ ኣብ ሞንጎ መኣዲ ሓዲኦም ሰለፍ ሒዙ ይሃድም፣ እቲ ካልኣይ ድማ ርእሲ ሒዙ ይሃድም፣ እቲ ሳልሳይ’ውን ከምኡ ዛንጡይ-መዓንጡይ ተሰኪሙ ይዕዘር። ናይ ነገር ዝብኢ ሙሉእ ዘይብሉ፣ እዚ ኩሉ ተዓዳዲሞም መጺኦም ኣብ መወዳእታ ናይ ኣቦኦም ከይተርፍ፣ እቲ ስሰዐን ሃርጎምጎምን ጉኑፍ ምዃንን ኣይገድፎምን።
ጉጅለ ህወሓት ኩሉ ተግባራቶም ስራሕ ዝብኢ እዩ ነይሩ። ንህዝቢ ትግራይ ከራስንዎ ሓግዮም ከሪሞም፣ ሕጂ ዝተሓዝ ሒዞም ንብጾቶም ኣጥቢሶም ፋሕ-ብትን ኢሎም። ቅድሚ ቁሩብ ኣዋርሕ በዓል ስየ ኣብርሃ፣ በዓል ጻድቃን ዝብልዎ ዝነበሩ ቃለ-መሕተት ተመሊስኩም ረኣይዎ። ሕጂ ኣበይ ኣለዉ?
ስየ ኣብርሃ ሕጂ ኣብዚ ሰሙን ኣብ ቦስቶን ኣመሪካ ኣብ እንዳ ታይላንዳውያን ማሳጅ ክገብር ተራእዩ። ጀነራል ጻድቃን ኣብ ትግራይ ነገር ክትሽረጥ ክትጅምር ከላ፣ በዚኣ ኣሎ ከይተባህለ ምሉቅ ሽርብ ኢሉ ዓዲ ሰብ ኣትዩ።
ወዲ ወረደ’ውን እቲ ቀንዲ ኣብዚ ኵናት መንእሰያት ትግራይ ክጠብስ ዝቀነየ ደቁን ሰበይቱን ኣብ ኦክላንድ ካሊፎርንያ ኣቐሚጡ፣ ኵናት እናተኻየደ እንከሎ፣ ናብ ደቁን ሰበይቱን ብሳትላይት ተሌፎን ደዊሉ
እናበለ ክፍክር ቀንዩ ኢሎሞ።ክመጸኩም እየ ሕጂ ድሕሪ ክልተ ሰሙን
መወዳእታኡ ምስታ ናብ ተከዘ ዝሓከለት ካልኣይቲ ጉጅለ እዩ ኣቢሉ ነይሩ። ወዲ ወረደ ሓደ ካብቶም ኣዘዝቲ ኣብ ግዜ ሳልሳይ ወራር ደወ ኢሉ መቃብር ስዉኣት ዘፍሓረ እዩ።
ጃንዳ ጌና ካብ መቀለ ከይወጸት ከላ ካብ መሰረቱ ዝነበሩዎ ቦታ ምስተጠልፈ፣ ህወሓት ኣብ ክልተ ጉጅለ ተመቂላ ከምዝነበረት ተፈሊጡ ነይሩ እዩ። ቀዳመይቲ ጉጅለ ብማእሰርቲ ጉዳያ ክሓልፈላ ትትስፎ ዝነበረት ክትከውን እንኮላ፣ እታ ካልኣይቲ ድማ ናይ ‘’ሞት’’ ጉጅለ እያ።
ካልእ ሳልሰይቲ ኢልካ ክትገልጻ እትኽእል ማእከላይ መዝነት ዝነበሮም ኮለኔላትን ሓሹላትን ዝሓዘት፣ ድሕሪ ኵናት ናይ ዳንሻ ዝተበታተነት፣ ፍቅሪ ብረት ዘለዋ ኣብ በረኻታት ትግራይ ክትሽፍት እትሓስብ ዘይወግዓዊት ብትኽታኽ ጉጅለ’ውን ነይራ ኢሎማ።
ከምቲ ዝመደብዎ ዝፈከርዎ ዘይኮነስ ዳርጋ ዝበዝሑ ሞይቶም፣ በዓል ደብረጽየን ዝርከብዎም ድማ ምስ ቁስሎም ተለቒሞም ኣብ ሕክምናን ቤት-ማእሰርትን ተዛሕዚሖም ኣለዉ።
ኢዮም ዝብሉ ነይሮም፣ ክንዋጋእ ማለቶም’ዩ መስለኒ። እንታይ’ኡ ‘ቲ ትግርኛኦም’ከ፣ ማቲታ ተለኺኻ ዘይድመጽ ሓንኳል ዓይነት። ነዚ ብትኽክል ከተድምጽ ከናፍርካ ክትረማጥጥ ክትብል ዘይሓሰብካዮ መንከስካ ኢኻ ትጽየቅ (ንደቀንስትዮ ማለተይ’የ)። ኩሉ ነገሮም ቅርዑይ ኣይኮነን፣ ተግባሮም ጥራይ ዘይኮነ ዋላ እቲ ዝጥቀምሉ ትግርኛ’ውን ካካይ እዩ።ክንኳሻሕ ኢና
ኣነ እዞም ሰባት ጥዕና ከምዘይብሎም በዓል ገብሩ ኣስራት 800 (ሸሞንተ ሚእቲ) ገጽ ዘለዎ መጽሓፍ፣ ጥር ትብል ዝብላዕ ቁም-ነገር ትሕዝቶ ዘይብሉ ሃጠው-ቀጠው ሓሶት ጽሑፍ ምስ ኣሕተሙ ጠቅላላ ሰኪሐ ቀቢጸዮም እየ።
ናይ እዋን ቃልሲ ዝነበረ፣ ብዛዕባ ኵናት ምሕራር ሽረ ዝገልጽ ጥራይ ልዕሊ ዓሰርተ መጽሓፍቲ የሕቲሞም። የማነ ገብራኣብ ይብሎ ከም ዝነበረ፣ ብዛዕባ ሽረ ብብዝሒ ዝጸሓፉሉ ምኽንያት፣ እቲ ኵናት ጀሚሩ ክሳብ ዝፍጸም ብህዝባዊ ግንባር ዝተገብረ ስርሒት ብምዃኑ፣ ነዚ ሓቂ ንምሽፋን ናይ ነብሰ-ምትሓት ዝገበርዎ እዩ ክብል ገሊጹ ነይሩ። ዋጋ ናቱ ከኣ እነሆለ ሕጂ ነብሶምን ሓሶት ዛንቶኦምን ተቐቢሮም።
እዛ ናይ ኣሉላ
ኣብ ኤርትራ ኣንጻር ጣልያን ተዋጊኡ ኢሎም ዘጋንንዋ’ውን ኣላ።ኵናት ዶጋሊ (1887 ዓ.ም)
ታሪኽ እንተገንጺልካ፣ እታ ኵናት ናይ 15 ደቂቅ ኵናት’ያ ኢሎማ። ጣልያን ናብ ከበሳ ኣስመራ ገጹ ከስፋሕፍሕ ምስ ወጠነ፣ ነዛ ኣብ መገዲ ባጽዕ ኣስመራ ዘላ ቢንቶ ዶጋሊ ክሰርሕ ኢሉ ተንቀሳቂሱ። ነቶም ኣብኡ ዝነበሩ ናይ ህንጻ ሰራሕተኛታት ምስ ጆመትራታት ሓለዋ ስለ ዘድለዮም ሓንቲ ውሑድ ዓቅሚ ዘለዋ ኣሃዱ ኣብቲ ከባቢ ሩባ የዐስኪሩ። በቲ ከባቢ ዝንቀሳቀሱ ነጋዶ ጨው ድዮም ሓለውቲ ኣግማል ከኣ፣
ኢሎም ንኣሉላ ምስ ኣብጹሑሉ፣ እዚ ዘይበሃል ቁጽሪ ሰራዊት ሒዙ ንኢጣልያውያን ሃንደበት ሃጂምዎም። ውሑዳትን ዘይተዳለውን ምንባሮም ከኣ ስዒርዎም። ካብ ወተሃደራት ንላዕሊ ጆመትራታት’ዩ ቀቲሉ።ጣልያን ንከበሳ ገጹ ይመጸካ’ሎ
ጽቡቅ እንቋዕ ተዓወተሎም፣ ኣፍሪቃዊ ታሪኽና እዩ። ግና እታ ኵናት ሓጻር ብዙሕ ተነይት ኣይኮነትን። ነገር ግና፣ ጻዕዳ ምቅታል ግዲ ሓዲስዎም ከም ሓደ ፍሉይ ቅያ ገይርካ
እናበልካ ይጋነን እዩ።ኣሉላ ውግእ ዶጋሊ ኣብ ኤርትራ
ታሪኽ ጠምዚዞም ክሳብ ኣሉላ ንስለ ኤርትራ ምስ ጥልያን ተዋጊኡ’ውን ይብሉ። ኣግኣዝያን ዕደታት እየን ነዚኣ ዝደጋግመኣ።
እቲ ሓቂ ግና ብኣንጻሩ እዩ። ብሰንኪ ጥልመት ኣሉላ፣ ራእሲ ወልደሚካኤል ተኣሲሩ ንትግራይ ምስተወሰደ፣ ኣብ ኤርትራ ዝሰዓበ ናይ ስልጣን ሃጓፍ (Power Vacuum)፣ ህዝቢ ኤርትራ መራሒ ዘይብሉ ስለዝነበረ፣ ጣልያን ብዘይተቋውሞ ንኤርትራ ክሕዛ ክኢሉ። ልክዕ ከምዚ ውግእ ናይ ሽረ ካብዝን ካብትን ሰፋፍዮም ዝደርስዎ ታሪኽ፣ ናይ ዶጋሊ ውግእ ናይ ኣሉላ’ውን ከምኡ ዝተሰንዐ እዩ።
ብዝኾነ ሕጂ ኩሉ ምዕራፉ ተዓጽዩ እዩ። እቲ ጉዕዞ ካብ ኣዲስ ኣበባ- ናብ መቀለ- ናብ ደደቢት፣ እዚ ማለት ካብ ምቹእ ርሻናት፣ ናብ ጎዳጉዲ ወኻርያ፣ ካብኡ ተሓኒቅካ ድማ ናብ ቤት ማእሰርቲ ወይ ናብ መቃብር ኮይኑ ተዛዚሙ ኣሎ።
ዶ/ር ኣቢይ፣ ነቶም ዘይተመለሱ ደሃይ ዘይብሎም ህወሓታውያን ከምዝሞቱ ሕሰቡዎም ኢሉ ፋይል ክዓጽዎ ኣለዎ። ወላ ብዛዕባ’ቶም ተወጊኦም ኣብ ሆስፒታል ዘለው ከማን ምዝራብ ዘድልዮ ኣይመስለንን።
…… ከምኡኢታት እዩ።
__________________________________
ኣይንተሃመል
ንህዝቢ ኤርትራ ንፈትዎ ኢና: ንኢሰያስ ኢና ንጸልኦ።
ቶኽላ ንኣባጊዕ ማዓስ ይጸልእ: ንጓሳ እምበር።
- - -
ሓደ ግዜ ኣባጊዕ ብሰላም ኣብ ዝነብርሉ ተዃሉ ሞዅ ኣበልዎም ። እዚ ሽግር እዚ እናበኣሰ ምስ ከደ ኣባጊዕ ካብ ተዃሉ ዝከላኸልሎም ኣኽላባት ከምጽኡ ተገደዱ። ኣኽላባት ምስ ኣምጽኡ ሰላሞም ረኺቦም ብተዃሉ ትጠፍእ ትንፋስ ከኣ ኣይነበረትን።
ብኣንጻሩ ተዃሉ ዝህደን ስኢኖም ብጥምየት ተላሕሱ። ወዮም ኣኽላባት ንተዃሉ ምቕራብ ከልእዎም። ተዃሉ ሓደ ነገር ክምህዙ ናይ ግድን ኮነ እሞ ንኣባጊዕ ሽማገለ ልኢኾም፤
በልዎም።ኣንቱም ኣባጊዕ ኣሕዋትና ንሕናን ንስኹምን ክሳብ መዓስ ኢና ተጻሊእና ክንነብር ሎምስ ኣይፋልኩም ዕርቂ ንግበር
ወዮም ኣባጊዕ ከኣ:
ክብሉ ሓተትዎም።ጽቡቕ ካብ ዕርቅን ሰላምን ዝሓይሽ ስለ ዘየለ ሕራይ ግን ብኸመይ
ወዮም ተዃሉ:
በልዎም።እዚ ኩሉ ኣብ መንጎናን መንጎኹምን ባእስን ጽልእን ቅርሕንትን ዝፈጥሩ ዘለዉ እዞም ምሳኹም ዘለዉ ኣኽላባት ስለ ዝኾኑ ፡ እንተ ደኣ ነዞም ኣኽላባት ሰጒኩምዎም ብዘይ ገለ ሽግር ሰላም ክንፈጥር ንኽእል ኢና
ወዮ ዓያሹ ኣባጊዕ ሕራይ ኢሎም ነቶም ኣኽላባት:
ብምባል ሰጐጉዎም ።ካብ ሎሚ ንንየው ኣይተድልዩናን ኢኹም
ወዮም ኣኽላባት ምስ ከዱ ኣይሰሙን ኣይሳልስቲ ተዃሉ ነቶም ኣባጊዕ ሓደ ብሓደ ልሕስ ኣበልዎም።
- - -
መሲልካ እንታይ ኣምፃእካ?
- - -
በሉዎም እቶም በተዃሉ ዝተመሰሉ ጸላዕቲ ህዝቢ ኤርትራ ንገለ ለዋሓት/ዓያሹ ኤርትራውያን።ኣንቱም ኣባጊዕ ኤርትራውያን ኣሕዋትና ንሕና ወየንትን ንስኹምን ክሳብ መዓስ ኢና ተጻሊእና ክንነብር ሎምስ ኣይፋልኩም ዕርቂ ንግበር። እንተ ደኣ ነቲ መራሒኹምን ህግደፍን ሰዓብቱን ሰጒኩምዎም ብዘይ ገለ ሽግር ሰላም ክንፈጥር ኢና፡፡
